Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới)
Bài thứ nhất: Ung thư (ung là nhọt sưng to, nông, nóng đỏ; thư là nhọt độc ăn sâu vào thịt, xương) và phát bối (ung thư mọc ở lưng)
Gồm chín bài thuốc (phương: bài thuốc).
Bài chữa mọi chứng phát bối và ung thư sưng, dù đã vỡ hay chưa vỡ: Lấy ba thăng (thăng: đơn vị đo dung tích, khoảng 0,2 lít thời Đường) đậu xị (đậu đen ủ lên men), trộn với một ít nước, giã kỹ thành bùn đặc. Nặn thành bánh vừa bằng chỗ sưng, dày ba phân (phân: một phần mười tấc). Nếu nhọt đã có lỗ thì đừng đắp che lỗ. Đặt bánh đậu xị lên chỗ sưng, rải ngải cứu lên trên rồi cứu (đốt ngải trên da để truyền hơi nóng vào) cho ấm. Chỉ cần ấm nóng là được, đừng để cháy rách thịt. Nếu thấy nóng rát đau thì lập tức thay bánh khác. Ung thư sẽ dịu bớt ngay, chắc chắn yên ổn. Có thể cứu một hai ngày. Nếu trước đó nhọt đã có lỗ, nước trong lỗ chảy ra là khỏi.
Bài chữa ung sưng, phát bối sưng và mọi chứng sưng độc: Vỏ trắng cây du, qua lâu (quả dây bát/dưa trời) (mỗi thứ năm lượng — lượng: lạng), khăn kinh nguyệt của phụ nữ đem giặt lấy nước, đất tổ chim én, đất hang chuột (mỗi thứ mười lượng).
Năm vị trên giã trộn thành bùn, đắp kín lên chỗ sưng. Một ngày thì xẹp dần, năm ngày khỏi hẳn. Nếu nhọt đã vỡ thì đắp quanh bốn bên mép nhọt, sẽ khỏi.
Bài chữa các chứng ung sưng làm người bứt rứt khổ sở, phát bối và ung, tiết (tiết: nhọt nhỏ, nông) đã đau nhức: Hấp hạt kê rồi luân phiên chườm nóng lên chỗ đau là khỏi. (Có bản chép: lấy vỏ quả tường vi hơ nóng rồi luân phiên chườm.)
Bài chữa ung thư mọc ở bụng, lưng, chỗ kín, khắp người có tới vài chục ung: Lấy phân bò khô đốt, tán bột, trộn với lòng trắng trứng gà mà bôi. Khô thì thay, khỏi thì thôi.
Bài khác: Lấy bột vỏ hàu trộn với giấm mạnh mà bôi là khỏi.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới) — Bài thứ nhất: Ung thư, phát bối
Chiêm Kỳ tán (tán: thuốc dạng bột)
Bài thuốc chủ trị (chuyên chữa) tiêu sưng, làm tiêu mủ ung thư: Mộc chiêm tư, nhân sâm, can khương (gừng khô) (có bản chép là can địa hoàng — sinh địa phơi khô), quế tâm (phần lõi vỏ quế đã cạo lớp ngoài), tế tân, hậu phác (nướng), bại tương, phòng phong, cát cánh, qua lâu.
Mười một vị (?) trên giã, rây thành bột, uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy (thìa vuông mỗi bề một tấc, đong vừa ngang mặt thìa, khoảng 2–3 gam bột). Thuốc vào cổ họng thì thấy như chảy thẳng vào chỗ nhọt. Nếu là ung thư mà cứu ngải không làm cho vỡ được thì có thể uống bài này. Nhọt chưa vỡ thì bỏ bại tương; đã có mủ thì cho bại tương vào. Ngày uống bảy lần, đêm hai lần, uống càng nhiều càng tốt. Nếu bệnh ở phần dưới cơ thể thì sẽ ra máu mủ, đó là trường ung (ung nhọt trong ruột). Các bệnh ở bên trong, chỉ cần uống thuốc này là thấy công hiệu, đang đau thì hết đau. Uống lâu dài chữa được các loại mụn nhọt, nhọt thư và trĩ; nhọt đã vỡ thì mau lành. Thầy thuốc không biết dùng thuốc này, chứ phát bối thì không ca nào không chữa được, chỉ cần uống thuốc này mà thôi. Nếu mới thấy trên lưng có chỗ khác thường mà lại khát nước thì phải uống thuốc này thường xuyên; khi thuốc phát huy tác dụng, thấy hết khát là nhọt tiêu tan. Dù nhọt đã vỡ, cứ uống ngày đêm, đừng ngừng; uống vào thì chỗ sưng tự tiêu, không biết nó hết lúc nào. Muốn uống lâu dài thì phải bỏ bại tương. Phụ nữ bị nhũ ung (ung nhọt ở vú) nên uống gấp. (Có bài không có quế tâm.)
Bài chữa ung thư vỡ thành lỗ rò, đàn ông bị phát bối, đàn bà bị nhọt ở vú, và năm loại trĩ: Da nhím (?) (đốt), tổ ong (đốt) (mỗi thứ một cái), thục tiêu (hạt tiêu đất Thục, sao cho ra dầu), can khương (mỗi thứ một lượng), hậu phác (một lượng rưỡi), phụ tử (bào — nướng trong tro nóng, bỏ vỏ), quế tâm, đương quy, tục đoạn, cảo bản (?), vỏ rễ địa du (mỗi thứ năm phân).
Mười một vị trên giã, rây thành bột, uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. Thêm bảy con ban miêu (một loại sâu cánh cứng có độc, dùng làm thuốc) thì càng tốt.
Bài chữa cốt thư (nhọt độc ăn vào tận xương) đã dùng trăm bài thuốc mà không khỏi: Có thể cứu ngải lần lượt trên chỗ nhọt, ba ngày ba đêm thì không ca nào không khỏi.
Bài khác: Nhọt lâu ngày không lành, lành rồi lại phát, có mảnh xương thò ra từ lỗ nhọt, gọi là cốt thư. Lấy một con gà mái đen đã chết, lọc sạch thịt, lấy xương, rang cho thành tro. Lấy cọc buộc trâu bò của ba nhà, cạo lấy mạt gỗ; lấy vải lót xửng hấp cơm của ba nhà, mỗi thứ một lượng; mỗi thứ rang riêng thành tro, rồi trộn chung nhét vào trong nhọt. Xương vụn sẽ ra hàng chục mảnh, rồi khỏi.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới)
Bài thứ hai: Thử lậu (?) (lỗ rò ở cổ do tràng nhạc — hạch ở cổ — vỡ ra, chảy nước mủ dai dẳng; người xưa gọi là "lỗ rò chuột")
Gồm một bài luận, hai mươi mốt bài thuốc, ba phép cứu.
Luận rằng: Mọi chứng ung thư đều là gốc rễ sinh ra các loại lỗ rò. Sau khi bị ung mà nước mủ chảy mãi không dứt, lại bị nhiễm lạnh thì thành thử lậu. Vì vậy các bài chữa lỗ rò được xếp tiếp theo; rất cần phải chữa gấp.
Bài chữa thử lậu: Rau sam (năm thăng, thái nhỏ), vỏ trắng (?) (có lẽ là tang bạch bì — vỏ rễ dâu) (một cân, nấu với năm thăng nước, lấy một thăng, để lắng trong), xạ hương (nửa túi rốn, phơi khô, nghiền bột).
Hạnh nhân (nửa thăng, nấu với men (?) cho đen, giã như bột).
Bốn vị trên đựng trong đồ sứ, trộn đều, lấy ba bốn lớp lụa buộc kín miệng. Bệnh đã thành nhọt thì lấy nước vo gạo để lắng lấy phần trong, nấu cạn còn một nửa, dùng rửa nhọt, rồi làm miếng dán, phết thuốc lên, dán lên nhọt, ngày thay ba lần. Nếu chưa thành nhọt mà chỉ như hạt tràng nhạc thì lấy một thăng ngải cứu, huân hoàng (một loại hùng hoàng kém, dùng để xông) bằng quả táo, can tất (sơn ta khô) bằng quả táo — ba vị tán bột, trộn với ngải làm mồi mà cứu hai mươi mốt tráng (tráng: mỗi mồi ngải đốt hết một lần), rồi thôi.
Bài chữa các loại lỗ rò: Lấy phân của trẻ sơ sinh trong vòng một trăm ngày, thu hết cho vào đồ đựng kín năm sáu ngày, rồi lấy bôi vào lỗ nhọt.
Bài khác: Lấy ruột cá chép cắt làm năm khúc, hơ trên lửa cho ấm. Trước hết rửa nhọt, lau khô, đem ruột cá dán lên, nguội thì thay, từ sáng đến tối. Khô rồi thì thôi; thấy ngứa, mở ra xem có giòi bọ chui ra là khỏi.
Bài khác: Lấy ba quả trứng gà, vùi dưới gạo mà hấp nửa ngày, lấy ra, lấy lòng đỏ, rang cho đen. Trước hết lau sạch nước nhọt cho khô, rồi nhét thuốc vào lỗ nhọt, không quá ba lần.
Bài khác: Lấy mỡ lợn tháng chạp, dùng giấy (?) thấm lấy, nhét vào lỗ nhọt, ngày năm lần, đêm ba lần.
Bài chữa phong lậu (lỗ rò do phong — tà khí gió gây bệnh) và thử lậu: Xích tiểu đậu (đậu đỏ hạt nhỏ), bạch liễm, vỏ hàu (rang), hoàng kỳ (?) — bốn vị bằng nhau, giã rây thành bột, uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Bài chữa nghĩ lậu (lỗ rò như kiến đục): Lấy mười bốn vảy con tê tê, đốt tán bột, trộn mỡ lợn mà đắp.
Bài khác: Lấy một củ bán hạ, tán vụn, trộn với mỡ vịt mà đắp.
Bài chữa lỗ rò: Mạt sắt, xương hàm chó còn liền răng, phân hổ, da hươu còn lông (?) (mỗi thứ hai lượng; sách "Thiên Kim" ghi: da hươu nguyên lông).
Bốn vị trên giã rây thành bột, trộn mỡ lợn nhét vào lỗ nhọt, một lát lại thay, ngày năm sáu lần.
Bài chữa thử lậu: Một con chuột chết (cỡ vừa), tóc rối (một nắm bằng quả trứng gà).
Hai vị trên cho vào mỡ lợn tháng chạp vừa ngập, nấu lửa nhỏ. Khi chuột và tóc tan hết thì thành cao, đem bôi lên nhọt, lại uống với rượu khoảng nửa phân; độc chuột sẽ ra theo nhọt.
Bài chữa tràng nhạc kèm sốt rét lạnh: Liên kiều, hoàng bá, hoàng kỳ (?), hoàng cầm loại đắng, qua lâu, rễ thổ qua (dưa vương qua), thược dược, thường sơn (mỗi thứ một lượng), long đởm (hai lượng), xương đầu con cầy (một cái, nướng).
Chín vị trên giã rây thành bột, uống với rượu mỗi lần năm phân chủy (?) (lượng thìa nhỏ), ngày ba lần.
Bài Tường Vi hoàn (hoàn: thuốc viên) chữa khắp người nổi tràng nhạc, thường có mụn nhỏ, lại có lở trong miệng: Rễ tường vi, hoàng bá, hoàng kỳ (?), hoàng sâm (?), thược dược, khổ sâm, bạch liễm, qua lâu, phòng phong, chi tử (quả dành dành), long đởm, vỏ rễ thử lý (cây táo chuột) (mỗi thứ một lượng), thạch long nhuệ (hai lượng).
Mười ba vị trên giã rây thành bột, luyện mật ong viên to bằng hạt ngô đồng, uống với nước mỗi lần mười viên, ngày ba lần. (Sách "Thiên Kim" không có hoàng bá.)
Chữa lỗ rò ở cổ: Giã rễ thương lục tươi làm bánh to bằng đồng tiền lớn, dày ba phân, dán lên lỗ rò, rồi đặt ngải lên mà cứu; bánh khô nóng thì thay. Cứu chừng ba bốn thăng ngải là khỏi.
Một phép khác: Hạt đình lịch (hai hợp — hợp: một phần mười thăng), đậu xị (một thăng).
Hai vị trên giã chung thật nhuyễn, làm bánh như cách trên. Lấy một bánh dán ngay lên lỗ, đặt mồi ngải to bằng ngón tay út lên mà cứu, cứ ba tráng thì thay một bánh; ba bánh là chín mồi, ngày ba lần; cách ba ngày cứu một đợt.
Một phép khác: Phàm thứ gọi là tràng nhạc, có cục hạch sắp thành ung, tiết, thì lấy củ tỏi một tép, cắt bỏ hai đầu, cứu như cách trên, ngày cứu ba lần thì khỏi.
Một phép khác: Ngày mồng bảy tháng bảy, lúc mặt trời chưa mọc, hái hoa gai; ngày mồng năm tháng năm hái ngải; hai thứ bằng nhau, trộn làm mồi, cứu lên lỗ rò một trăm tráng.
Bài chữa lỗ rò (?): Rau sam (phơi khô trong râm), tàn nến bằng dầu gai nguyên chất làm vào tháng chạp.
Hai vị trên bằng nhau, rây mịn, trộn với mỡ lợn tháng chạp. Trước hết lấy nước vo gạo lắng trong, hâm ấm mà rửa nhọt, lau khô rồi bôi thuốc.
Bài khác: Vỏ cây hộc (một loại sồi) dài một thước, rộng sáu tấc, bỏ lớp vỏ đen, thái nhỏ, nấu với hai đấu nước (đấu: mười thăng), lấy năm thăng, bỏ bã, cho vào mười thỏi đường trắng, sắc còn một thăng, chia ba lần uống. Đựng trong đồ bằng đồng; nếu nôn thì nôn vào đồ đựng ấy mà xem.
Bài khác: Giờ Ngọ (giữa trưa) ngày mồng năm tháng năm, lấy một thạch rau sam (thạch: một trăm thăng), nấu với một thạch nước lấy ba đấu, bỏ bã, cho vào mười thỏi đường trắng, sắc lấy chín thăng, chia ba lần uống. Đựng trong đồ bằng đồng; nếu nôn thì nôn vào đồ đựng ấy mà xem.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới) — Bài thứ hai: Thử lậu
Nhân Sâm tán
Bài thuốc chủ trị tràng nhạc kèm sốt rét lạnh, nổi dọc mạch ở cổ to như hạt mơ, hạt mận: Nhân sâm, can khương, bạch chỉ, cam thảo (mỗi thứ một lượng).
Bốn vị trên giã rây thành bột, uống với nước trước bữa ăn mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. Trẻ nhỏ uống nửa thìa, tùy ý mà tăng dần.
Bài khác: Xương cầy (năm phân, nướng), ô đầu (bảy phân, bào, bỏ vỏ), hoàng bá (một lượng).
Ba vị trên giã rây thành bột, uống với rượu trước bữa ăn mỗi lần một tiền chủy (lượng bột phủ đầy mặt một đồng tiền), ngày ba lần.
Bài khác: Liên kiều, hoàng liên, thược dược, khổ sâm, rễ thổ qua, long đởm, đương quy (mỗi thứ nửa lượng).
Bảy vị trên giã rây thành bột, uống với rượu ấm trước bữa ăn mỗi lần một tiền ngũ chủy (?) (lượng bột phủ đầy chữ "ngũ" trên đồng tiền ngũ thù), ngày ba lần, tăng dần lên đến một phương thốn chủy. (Sách "Thiên Kim" không có đương quy mà có qua lâu, thường sơn, thành tám vị.)
Bài khác: Lấy quả đào khô còn treo trên cành không rụng, giã thành bột, trộn giấm mạnh mà đắp.
Bài chữa thử nhũ (mụn thịt nhỏ lồi như núm vú chuột): Lấy rễ thường tư (cây thương nhĩ — ké đầu ngựa), lau sạch đất, đừng rửa, buộc vào chân mụn; một ngày một đêm mụn sẽ đứt ra mà tiêu.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới)
Bài thứ ba: Phiêu thư (nhọt độc mọc nhanh ở đầu ngón tay ngón chân hoặc khắp người, nổi mụn đỏ đen, đau buốt, dễ lan sâu)
Gồm tám bài thuốc.
Bài bí truyền chữa phiêu thư, đời không truyền, thần hiệu không gì sánh bằng:
Thăng ma, can địa hoàng, chỉ thực (quả cam chua non) (nướng, mỗi thứ hai lượng), đại hoàng (hai lượng rưỡi), tiền hồ (ba phân), sừng tê giác (một lượng rưỡi),
xạ hương. Chín vị (?) trên nấu với chín thăng nước lấy ba thăng, chia ba lần uống, uống đến khi khỏi thì thôi, không giới hạn số thang.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới) — Bài thứ ba: Phiêu thư
Trư Đề thang (thang: thuốc sắc nước; trư đề: móng giò lợn)
Bài thuốc chủ trị phiêu thư và các loại nhọt thư, mười đầu ngón tay (?) đỏ, đau, ngứa, đã vỡ: Móng giò lợn (một bộ, làm sạch như khi nấu ăn), đại hoàng, bạch chỉ, xuyên khung, hoàng cầm, hoàng liên, tế tân, đương quy, cảo bản (?), lê lô (nướng; có bản không có), mãng thảo, cam thảo (mỗi thứ một lượng).
Mười hai vị trên: lấy ba đấu nước nấu móng giò lợn còn một đấu, rồi cho các thuốc vào nấu lấy năm thăng, dùng rửa và ngâm nhọt.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới) — Bài thứ ba: Phiêu thư
… thang (?) (tên bài bị mất chữ)
Bài thuốc chủ trị phiêu thư lan rộng, sắp phát mà chưa thành, hoặc cứng như hạt đào, hạt mận, hoặc đỏ (?) như trứng gà: Hoàng cầm, hoàng liên, đại hoàng, đương quy, mang tiêu, cam thảo (mỗi thứ một lượng).
Sáu vị trên nấu với sáu thăng nước lấy ba thăng, bỏ bã, đổ lại vào nồi, cho mang tiêu vào đun sôi một dạo, thấm vào vải lụa rồi chườm lên chỗ sưng vài trăm lần.
Bài chữa phiêu thư lan rộng nhiều ngày, mỗi lúc một to: Hồ phấn (bột chì trắng, một phân, rang), hoàng liên, lư như (?), cam thảo (mỗi thứ hai lượng).
Bốn vị trên giã rây thành bột, rắc lên nhọt, ngày ba lần.
Bài chữa phiêu thư mọc ở tay, chân, vai, lưng, nổi lổn nhổn như hạt gạo, màu trắng, cạo ra thì có nước chảy, lành rồi lại phát: Hoàng kỳ (?) (một lượng), khoản đông hoa, thăng ma (mỗi thứ một lượng), xích tiểu đậu, phụ tử (bào, bỏ vỏ), khổ sâm (mỗi thứ một phân).
Sáu vị trên giã rây thành bột, uống với rượu mỗi lần nửa tiền chủy, tăng dần đến một tiền chủy, ngày uống ba lần.
Bài khác: Lấy phân hổ loại trắng, trộn với phân ngựa, phơi khô, đốt thành tro, rắc lên nhọt.
Bài khác: Long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ), hồ phấn (đốt), hoạt thạch (mỗi thứ nửa lượng), thanh mộc hương (hai lượng).
Bốn vị trên giã rây thành bột, trộn với một thăng bột gạo, rắc dần lên nhọt, ngày bốn năm lần.
Bài chữa phiêu thư: Bụi trong gian bếp, muội trong ống khói bếp, đất dưới đáy nồi bếp (mỗi thứ một thăng).
Ba vị trên nấu với chín thăng nước, sôi ba dạo, lấy nước rửa nhọt, ngày ba bốn lần.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới)
Bài thứ tư: Ác hạch (cục hạch độc dưới da, mọc nhanh, nguy hiểm)
Gồm một bài luận, mười ba bài thuốc.
Luận rằng: Ác hạch giống như bệnh do xạ công (một loài trùng độc dưới nước, tương truyền phun hơi độc vào bóng người làm người phát bệnh). Lúc mới mắc thì không có chỗ nhất định, phần nhiều đau âm ỉ, cũng có lúc không đau. Không đau thì người ta không lo; không lo thì chữa chậm; chữa chậm thì chết người. Vì thế nên phòng sớm. Bệnh này đặc biệt kiêng thịt bò, gà, lợn, cá, lừa, ngựa… Lúc đầu cục hạch nhỏ như hạt kê hoặc hạt gai, nằm trong thịt, cứng như (?) …, lớn rất nhanh. Lúc mới mắc thường sợ lạnh, chẳng bao lâu thì thở hụt hơi. Lấy năm hợp thù du tán bột, trộn với một thăng nước, vắt lấy nước uống một hơi, lấy bã đắp lên; một lát lại uống nước ấy, để khí độc tan đi, không vào bụng. Khí độc vào bụng thì gây họa, phải hết sức cẩn thận.
Bài Ngũ Hương tán chữa khí độc vùng Giang Nam (miền nam sông Trường Giang), ác hạch, độc xạ công, sưng đột ngột sinh nhọt: Giáp hương (nắp vỏ một loài ốc biển), huân lục hương (?) (tức nhũ hương), thanh mộc hương, sừng linh dương, đinh hương, sừng tê giác, mai ba ba (nướng), thăng ma, ô oanh (?) (có lẽ là xạ can), hoàng cầm, hoàng bá, hoàng liên, cam thảo (mỗi thứ bốn lượng), ngô thù du (ba phân).
Mười bốn vị trên giã rây thành bột. Trúng độc xạ công và các loại độc đều uống với nước mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần; lại trộn lòng trắng trứng gà bôi lên chỗ sưng, khô thì thay; đồng thời hòa một ít với nước rửa chỗ sưng. (Ngờ rằng thiếu một vị "hương".)
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới) — Bài thứ tư: Ác hạch
Dã Cát cao (cao: thuốc dạng mỡ đặc để xoa)
Bài thuốc chủ trị độc xạ công, ác hạch, đột nhiên trúng độc dữ: Dã cát (cây lá ngón) (hai thăng), ba đậu (bỏ vỏ), ô đầu, thục tiêu (mỗi thứ năm phân), phụ tử, đan sa (chu sa), nhân vu (mỗi thứ một lượng), hùng hoàng, đại hoàng, trịch trục (hoa đỗ quyên vàng có độc) (mỗi thứ hai lượng).
Mười vị trên giã rây thành bột, dùng mười cân mỡ lợn chưa dính nước, nấu ba lần sôi lên rồi nhấc xuống, bỏ bã, cho bột đan sa và hùng hoàng vào, khuấy đến khi đông lại. Lấy một lượng bằng hạt táo xoa lên chỗ bệnh, đừng để gần mắt. Phàm khi chế các loại cao đều không để gia súc (sáu loài nuôi: ngựa, bò, dê, lợn, chó, gà), phụ nữ, trẻ nhỏ nhìn thấy.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới) — Bài thứ tư: Ác hạch
Ma Tử thang (ma tử: hạt gai)
Bài thuốc chủ trị sưng phù lan khắp người: Hạt gai (năm thăng, đồ chín), xích tiểu đậu (ba thăng), phòng phong (ba lượng), phụ tử (bào), đương quy (mỗi thứ một lượng).
Năm vị trên: trước giã hạt gai cho nhuyễn, nấu với ba đấu nước lấy một đấu ba thăng, bỏ bã, cho các thuốc và đậu vào nấu chung lấy bốn thăng, bỏ bã thuốc, ăn đậu uống nước.
Bài chữa sưng độc dữ, hoặc ở hòn dái, hoặc lệch về một bên, đau căng co rút, kéo xuống bụng dưới không chịu nổi, một đêm có thể chết người: Lấy cây hồi hương giã lấy nước, uống một thăng, ngày ba bốn lần, bã đắp lên chỗ sưng. Đây là bài thuốc của nước ngoài, thần nghiệm; từ thời Vĩnh Gia (niên hiệu nhà Tấn, 307–313) đến nay vẫn dùng, cứu người sắp chết hiệu nghiệm không gì sánh bằng.
Bài chữa các chứng sưng độc do phong và lao (cơ thể suy kiệt) gây đau co rút, hoặc kéo xuống bụng dưới và đau lưng, háng: Lấy một thăng nhân hạt đào, bỏ đầu nhọn, bỏ vỏ và bỏ hạt có hai nhân, rang đến khi bốc khói đen, nghiền khi còn nóng cho nhuyễn như mỡ, khuấy đều với ba thăng rượu ngon, uống một lần, đắp chăn cho ra mồ hôi. Làm không quá hai ba lần thì khỏi.
Bài chữa sưng từ chân lan dần lên, vào đến bụng thì chết người: Lấy một đấu xích tiểu đậu, nấu với ba đấu nước cho nhừ, vớt đậu ra, lấy nước ngâm từ đầu gối trở xuống, ngày một lần, vài ngày thì khỏi. Nếu đã lan vào bụng thì không cần ngâm đầu gối, chỉ nấu đậu mà ăn, kiêng hết muối, rau, cơm, mì và mọi thức ăn uống khác, chỉ ăn một thứ đậu ấy, khát thì uống nước đậu, khỏi mới thôi.
Đại Ma Tử Xích Tiểu Đậu thang chủ trị sưng độc không có chỗ nhất định, hoặc rùng mình (?) sợ lạnh, hoặc đau như dao đâm ở ngực bụng, bứt rứt khó chịu; đó là do khí độc sâu nặng.
Hạt gai (rang), xích tiểu đậu (mỗi thứ năm thăng), thương lục tươi (hai thăng, thái mỏng), thăng ma (bốn lượng), phụ tử (bào),
xạ can (mỗi thứ ba lượng).
Sáu vị trên nấu với bốn đấu nước lấy hai đấu năm thăng, bỏ bã; nghiền hạt gai cho vỡ, lấy nước hạt gai nấu đậu thật nhừ, bỏ bã, được chừng sáu bảy thăng, mỗi lần uống một thăng, một ngày một đêm uống hết. Khi tiểu tiện thông lợi thì độc trừ, sưng giảm; ăn kèm đậu ấy càng tốt, hiệu nghiệm như dội nước sôi vào tuyết. Phàm dùng hạt gai đều không được dùng hạt bị ẩm mốc, phải chọn lựa mà dùng.
Bài chữa đinh nhọt (nhọt nhỏ, chân cứng như đinh, rất độc): Cẩu niệu châu, còn gọi là long quỳ (cây lu lu đực), lấy nước đắp lên, sẽ nhổ được ngòi nhọt ra. Mùa đông thì dùng cây khô ngâm nước nóng lấy nước mà dùng.
Bài khác: Lấy cây thương nhĩ đốt thành tro, trộn với cặn nước vo gạo chua làm thành bùn đắp kín; nhọt xẹp thì bôi tiếp, đừng ngừng, đến khi nhổ được ngòi ra mới thôi.
Bài khác: Lấy ghét bẩn trên mình bò đen đắp kín lên.
Bài khác: Cạo lớp vỏ xơ trên cán tên tre làm mồi, cứu trên nhọt mười bốn tráng thì tiêu.
Bài khác: Tán bột phụ tử, trộn giấm đắp lên, khô thì bôi lại.
Bài khác: Lấy một hợp nước rễ tề ni (?) tươi, bỏ bã, bôi không quá ba lần.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới)
Bài thứ năm: Đan chẩn (đan: da nổi mảng đỏ như son, lan nhanh; chẩn: nổi ban, mẩn)
Gồm hai mươi tám bài thuốc.
Bài Thăng Ma Thác thang (nước thuốc để chườm đắp) chữa sưng do đan độc: Thăng ma, lậu lô, mang tiêu (mỗi thứ hai lượng), rễ sóc địch (?) (năm lượng), hoàng cầm (ba lượng), chi tử (hai mươi quả).
Sáu vị trên thái nhỏ, nấu với một đấu nước lấy bảy thăng, để nguội, chia ra dùng ngâm, chườm, luôn giữ cho ướt là tốt.
Bài chữa đan độc — còn gọi là "thiên hỏa" (lửa trời) — trong thịt bỗng hiện màu đỏ như bôi son, mảng lớn to bằng bàn tay, nặng thì lan khắp người, cũng có khi đau ngứa, hơi sưng: Hai thăng xích tiểu đậu, rây qua lụa, trộn lòng trắng trứng gà bôi lên, hơi khô thì bôi lại, bôi đến đâu tiêu đến đó. Lại sắc thêm Lậu Lô thang để phòng độc vào trong. Bài thuốc như sau: Lậu lô, bạch liễm, hoàng cầm, bạch vi, chỉ thực (nướng), thăng ma, thược dược, ma hoàng (bỏ đốt), cam thảo (nướng, mỗi thứ hai lượng),
đại hoàng (hai lượng).
Mười vị trên phủ trở (?) (giã, cắt thành miếng nhỏ), nấu với một đấu nước lấy ba thăng, chia ba lần uống.
Bài chữa ngũ sắc đan (đan độc nhiều màu), tục gọi là "du thũng" (sưng bóng như dầu); mắc phải thường đến chết, không được coi thường: Buộc con lợn nái lại, lấy làm gối mà nằm thì khỏi (?).
Bài khác: Bôi phân bò, khô thì thay.
Bài khác: Lấy lòng trắng trứng gà trộn tro chiếu cói mà bôi.
Bài khác: Giã hạt gai, trộn nước mà bôi.
Bài khác: Nấu mỡ dê mà xoa, mỡ dê xanh càng tốt.
Bài khác: Năm hợp xích tiểu đậu tán bột, trộn nước, lấy một hợp nước uống, bã bôi vào ngũ tâm (hai lòng bàn tay, hai lòng bàn chân và giữa ngực).
Bài khác: Lấy bột rau vân đài (cải dầu), trộn trứng gà mà bôi. (Có bản chép: uống ba hợp nước lá vân đài, bã bôi lên chỗ đan.)
Bài khác: Bột vỏ rễ cây du, trộn trứng gà mà đắp.
Bài khác: Đốt lá tre đắng, rây lấy tro, trộn mỡ lợn tháng chạp mà bôi; cũng chữa được du thũng.
Bài khác: Giã rau vân đài đắp kín, khỏi thì thôi.
Bài khác: Giã cỏ thận hỏa (cây cảnh thiên — cỏ lá bỏng) đắp kín, thần hiệu.
Bài khác: Năm con cá diếc dài từ năm tấc trở lên, bỏ vảy, một hợp chu sa nghiền kỹ, giã chung như bùn, đắp kín lên chỗ bệnh, dày ba phân, khô thì thay.
Bài chữa bướu: Lấy thịt hoẵng và thịt hươu, làm như khô thịt dày, hơ lửa cho nóng, chườm úp lên bướu, nguội lại hơ rồi chườm, chừng bốn lần hơ bốn lần thay; đau, ra mủ là khỏi. Nếu chưa khỏi thì hơ thịt mới mà dùng tiếp.
Bài chữa bướu trắng: Trước hết gãi cạo thật mạnh, lấy dây buộc chặt lại là khỏi. Lại lấy nước đọng trong hốc cây hướng về phía đông, hâm nóng, cạo lên chỗ bướu và rửa hai ba lần là khỏi.
Bài khác: Lưu huỳnh, phèn chua (đốt).
Hai vị trên bằng nhau, tán bột, trộn giấm đắp lên.
Bài chữa ma du thũng (sưng đỏ lan chạy khắp nơi): Lấy một miếng vải sống nhúng vào dầu, vải ngấm dầu rồi lấy ra, đốt lửa, cầm soi lên chỗ bệnh, khấn rằng: "Mặt trời mọc rồi, mày lang thang chẳng biết xấu hổ, lửa mỡ đốt đầu mày!" Khấn bảy lần thì khỏi.
Bài chữa bạch du thũng (sưng lan chạy màu trắng): Giã nhuyễn lá lách dê sống mà bôi.
Bài chữa du thũng màu xanh, trắng, đỏ, đưa tay lại gần thấy hơi đau: Đại hoàng, bồ hoàng (phấn hoa cỏ nến), phục long can (đất lòng bếp lâu năm) (mỗi thứ hai lượng).
Ba vị trên trộn nước loãng như cháo mà bôi.
Bài chữa xích du (sưng đỏ lan chạy): Lấy phân diều hâu trộn nước bôi, hai ba lần thì khỏi.
Bài khác: Tro tổ chim én trộn giấm đắp, ngày hai ba lần.
Bài khác: Phun xối nước lạnh lên.
Bài khác: Đại hoàng (một lượng), tử đàn (gỗ đàn hương tím) (một lượng), đậu xị (một hợp (?)).
Ba vị trên giã, rây mịn thành bột, trộn giấm mạnh mà đắp.
Bài khác: Giã cỏ thận hỏa nhuyễn như bùn mà bôi, bài này hiệu nghiệm nhất.
Bài chữa hỏa du thũng (sưng đỏ nóng lan chạy như lửa): Đại hoàng và cỏ thận hỏa trộn tán bột mà bôi.
Bài khác: Một lượng hồ phấn trộn với một hợp giấm, nấu lên mà bôi.
Bài chữa hỏa du thũng lan khắp người màu đỏ, nếu vào bụng thì chết: Lấy thịt lợn sống đắp lên. Miếng thịt ấy sau đó côn trùng, chim chóc cũng không ăn, vì nó hôi thối.
Quyển thứ hai mươi bốn · Mụn nhọt (phần dưới)
Bài thứ sáu: Cam thấp (bệnh cam kèm ẩm thấp: do giun sán, trùng độc ăn mòn gây loét ở miệng, răng, hậu môn, người gầy mòn)
Gồm hai bài luận, ba mươi tám bài thuốc.
Luận rằng: Bệnh cam thấp, khi nóng khi lạnh giống như bệnh sốt rét, có lúc đi lỵ, có lúc lỵ rồi dứt, có lúc lỵ mãi không ngừng, không theo giờ giấc nào; có lúc buồn ngủ, có lúc thèm ăn, nhưng sức lực yếu dần, ngày càng gầy còm, bụng lưng co thắt, đầu cổ rã rời, thích nằm, ăn ít. Cách thử: trước lấy ngón tay gõ dọc hai bên cột sống; nếu gõ tới đâu nổi lên như hạt kê tới đó thì đúng là bệnh cam; nếu không nổi lên thì không phải bệnh cam. Nếu có nổi thì gõ dần lên trên; nếu nổi lên tới hai bên xương cổ thì là trùng đã vào não, bệnh khó khỏi, chữa mười người chỉ được hai, rốt cuộc phải cứu nhiều. Nếu trùng chưa vào não, thầy thuốc trước hết lấy dây vòng qua cổ, thả xuống phía tim, đè đầu dây xuống cho chạm đúng chỗ mũi nhọn ở đầu dưới xương ức (?), rồi xoay dây ra sau lưng, đầu dây đặt lên xương sống. Lấy chiều ngang giữa hai khóe miệng người bệnh làm khoảng đo, giữ cố định ở đầu dây, chấm hai điểm hai bên trên xương sống (?) mà cứu; phải chấm thật cẩn thận cho hai điểm ngang bằng nhau rồi mới cứu. Buổi sáng đầu tiên cứu hai tráng, đủ một tuần bảy ngày; đến tuần thứ hai cứu mười bốn tráng; tuần thứ ba sáng tối mỗi lần cứu bảy tráng; tuần thứ tư mỗi ngày chỉ ba tráng (?); tuần thứ năm mỗi ngày hai tráng.
Theo dõi sau khi cứu được hai ba ngày: nếu vết cứu mưng mủ thì dễ khỏi; năm sáu ngày mới mưng mủ thì khó khỏi. Chỉ được ăn cơm trắng, rau mục túc (cỏ linh lăng), rau diếp đắng, rau củ cải tròn, một ít nước tương thơm và muối rang; khỏi bệnh một trăm ngày sau mới được ăn uống như thường. Lại phải thụt thuốc (bơm thuốc vào hậu môn) ba lần, mỗi lần cách nhau năm ngày.
Hành trắng (một nắm), đậu xị (hai thăng), thục tiêu (ba hợp), muối (hai hợp).
Bốn vị trên nấu với một đấu nước lấy bảy thăng, bỏ bã, hâm ấm mà thụt, mỗi lần lấy một thăng để thụt.
Bài chữa cam thấp ăn mòn miệng, răng và vùng hậu môn, sinh dục: Phi liêm hao (tên gọi ở đất Thục).
Một vị trên đốt thành tro, giã rây, lấy hai tiền chủy đặt vào chỗ bệnh, sẽ rất đau, phải chịu đựng. Nếu không đau thì không phải bệnh cam. Đặc biệt kiêng đồ dầu mỡ, mật ong, cá. Có người bị bệnh cam ăn mòn miệng, đau nhói, đặt thuốc này vào thì khỏi; đặt vào hậu môn thì trùng to như sợi lông đuôi ngựa nối nhau bò ra vô số, mười ngày sau khỏi, hai mươi ngày thì bình phục hẳn.
Bài khác: Lấy bột cỏ năm lá hoa tím, trộn với hạnh nhân và hoa lau, thổi vào hậu môn thì khỏi.
Bài chữa cam thấp: Giã nhuyễn cỏ năm lá hoa tím, trước hết lau khô chỗ bệnh, rồi đặt thuốc vào, đến khi khỏi thì thôi. Người bị cam ăn vào trong thì vắt lấy năm hợp nước mà uống, ngày ba lần, đêm một lần.
Bài chữa hậu môn ngứa như có sâu bò: Chu sa thật (một thù — thù: một phần hai mươi bốn lượng), phèn chua (hai phân, đốt), xuyên khung (một phân).
Ba vị trên giã thành bột, bọc bông, nhét vào hậu môn.
Bài khác: Lấy bột cóc, bột phân thỏ, dùng như cách trên.
Bài khác: Lấy giấy bọc rễ lang đãng, đốt lửa cho chín, phết mật ong rồi nhét vào hậu môn; mọi chứng trĩ do trùng đều khỏi.
Bài khác: Hoàng liên (hai lượng), xà sàng tử (nửa lượng), hoàng bá, chi tử (mỗi thứ một lượng).
Bốn vị trên giã rây thành bột, trộn mỡ lợn tháng chạp, bôi và nhét vào hậu môn, ngày hai lần.
Bài khác: Đại hoàng, hoàng cầm, hoàng kỳ (?), huyền sâm (mỗi thứ một lượng), đan sâm (ba phân), thược dược (nửa lượng), ngô thù du (năm phân, sao).
Bảy vị trên giã rây thành bột, uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Bài chữa cam thấp, đi lỵ đỏ trắng (phân lẫn máu và mũi nhầy) lâu ngày, chữa trăm cách không khỏi: Đầu thỏ (nướng), xương cáo (đều lấy vào ngày lạp — ngày tế cuối năm, nướng), hạt đình lịch (rang), bách thảo (hái ngày mồng năm tháng năm), đầu rắn (nướng), cóc (nướng), bọ hung (đều bắt ngày mồng năm tháng năm, nướng), thạch đại (bột chàm khoáng), ngài tằm lứa muộn (rang), thanh phàn (phèn xanh, rang), hoàng phàn (phèn vàng, rang), đinh hương, xạ hương, tích minh (?) (đốt thành tro), vải đỏ cũ (đốt thành tro), khổ sâm, vỏ cây bá, can khương, giác hao (đốt thành tro), đan sa, mang tiêu, gỉ sắt, muối in thành khối (?), gỗ cứu nguyệt (?) (gỗ dùng gõ khi có nguyệt thực), phân mọt, quế tâm, thanh gỗ ngang trong giường. Hai mươi bảy vị trên (?) lượng bằng nhau, nghiền mịn như bột, dùng ống nhỏ thổi vào hậu môn, ngày ba lần, rất tốt. (Sách "Thiên Kim" có thêm cỏ đảo quải.)
Bài chữa cam thấp, tẩy trùng (sách "Thiên Kim" ghi: tẩy ra chất đen):
Huân hoàng, chu sa, thạch đại, muối khoáng, xạ hương, đinh hương, phèn chua (rang), chi tử, gỉ sắt, hạt lang đãng (rang), tế tân (rang), thổ qua (rang), can khương (rang), thục tiêu (sao cho ra dầu), hạt đình lịch (rang), xương bồ (rang), cóc khô (rang),
đế ủng cũ (nướng).
Mười chín vị (?) trên lượng bằng nhau, giã rây thành bột, dùng ống nhỏ thổi thuốc vào hậu môn, mỗi lần lượng bằng hạt mơ.
Mọi chỗ lở loét do cam đều đắp thuốc này. Đinh hương và xạ hương đều nghiền mịn riêng rồi mới cho vào trộn với các thuốc khác. Có bài thêm hạt cải. Nếu bệnh rất nặng thì dùng cách thụt như sau: Đinh hương, xạ hương, cam thảo (mỗi thứ ba phân), sừng tê giác (năm phân).
Bốn vị trên tán mịn như bột. Riêng lấy ba hợp muối, ba hợp thục tiêu, hai thăng đậu xị, nấu với ba thăng nước lấy một thăng, bỏ bã, cho các thuốc trên vào trộn đều, chia hai lần thụt: buổi sáng một lần, giờ Dậu (khoảng 17–19 giờ) một lần.
Bài chữa nguyệt thực sang (loét lở ăn mòn quanh tai, mũi, miệng, hậu môn, người xưa cho là ứng theo tuần trăng) và thịt thừa mọc lồi: Lưu huỳnh (có bản chép là hùng hoàng), lư như (?), ban miêu (bỏ chân cánh, rang) (mỗi thứ một lượng).
Ba vị trên giã rây thành bột, rắc lên chỗ loét; chỗ loét khô thì trộn mỡ lợn mà bôi, ngày ba lần, đêm hai lần.
Bài bí truyền chữa bệnh cam ăn mòn các chỗ trên thân người, và mọi chứng lỵ đỏ trắng lâu ngày không khỏi: Cóc bắt ngày mồng năm tháng năm (một con rưỡi, rang nửa chín nửa sống, tán bột), nồi đất nấu vàng bạc (?) (năm phân), xạ hương (một phân), tro phân người (năm phân).
Năm vị (?) trên nghiền mịn như bột, đắp lên chỗ bệnh thì khỏi. Trong hai mươi mốt ngày phải kiêng đồ ngọt. Người đi lỵ thì thổi thuốc vào hậu môn.
Người trong miệng sinh lở loét lâu không khỏi, lan xuống họng và trong ngực, có người ba năm không khỏi, đó cũng là bệnh cam ăn mòn. Nên bôi tro giác hao lên chỗ bệnh, có nước thì nuốt đi, không quá một đêm là khỏi.
Bài khác: Nấu đặc rễ tường vi lấy nước, ngậm rồi nuốt, ba đêm thì khỏi.
Bài khác: Hạt gai, vừng (mỗi thứ một thăng rưỡi, đều rang cho cháy đỏ).
Hai vị trên: lấy một bình sành dung tích ba thăng, trát bùn bên ngoài dày một tấc, đợi khô thì cho hạt gai và vừng vào cho đầy, cắm bốn năm ống lau vào miệng bình, trát bùn kín lại. Đào đất làm lò, dựng bình (úp) vào miệng lò, dưới đáy lò đặt đồ sành hứng lấy, lấp kín miệng lò cho bằng mặt đất. Quanh bốn phía bình xếp gạch mộc (?) bao lại. Lúc mặt trời lặn thì nhóm lửa đốt, đến sáng hôm sau mở ra lấy dầu. Hâm vừa ấm, thụt vào hậu môn một hợp. Chẳng bao lâu thấy trong họng có mùi thuốc là tốt; cũng không được dùng quá nhiều, nhiều thì hại người. Cách một ngày thụt một lần, bệnh nặng thì thụt hai ba lần là thôi. Sáng sớm thụt, đến chiều tối thấy trong người mệt mỏi rã rời, chớ lấy làm lạ. Thuốc này không chỉ chữa cam thấp, mà mọi loại lở, ghẻ, hắc lào khác nhau đều rửa và bôi bằng nó, không gì không khỏi. Có bản chép: ngậm trong miệng một viên.
Bài chữa bệnh cam ăn mòn hậu môn sinh lở loét, và chứng nhật nguyệt thực (loét ăn mòn ứng theo tuần trăng): Xạ hương, can khương, phân mọt, tro thân cây quỳ, phèn chua (mỗi thứ ba phân, đốt), cóc bắt ngày mồng năm tháng năm (một con, nướng).
Sáu vị trên giã rây thành bột, dùng ống tre thổi vào hậu môn sâu ba tấc, ngày hai lần.
Bài khác: Lê lô (?) (một lượng), lang nha (ba lượng), vỏ quýt, biển súc (?), thanh tương (mỗi thứ nửa lượng).
Năm vị trên dùng theo cách như bài trước.
Bài chữa cam thấp: Lấy một thăng phân dê khô, ngâm với ba thăng nước ấm qua một đêm, vắt lấy nước, lấy một cục thạch đại tán bột cho vào nước ấy, hâm ấm, thụt vào hậu môn, giữ thuốc trong bụng chừng một bữa ăn thì bệnh khỏi.
Lại bài chữa cấp cam (bệnh cam phát gấp) ăn mòn mũi, miệng, vài ngày là hết, sắp chết: Lấy cặn chàm bôi khắp chỗ bị ăn mòn, ngày mười lần, đêm bốn lần, khỏi thì thôi.
Bài khác: Tán mịn một tử thạch tử (ngũ bội tử Ba Tư — u sần trên cây sồi) thổi vào hậu môn, khỏi ngay.
Bài khác: Đốt vỏ văn cáp (vỏ ngao hoa) thành tro, trộn mỡ lợn tháng chạp mà bôi.
Bài khác: Thụt một thăng nước tiểu ngựa trắng.
Bài chữa lở loét do trùng (?): Lấy cành lá cây thu non nấu với nước cho đặc đến mức viên được, dùng ống tre nhét vào hậu môn; cam, trĩ, lỗ rò đều khỏi. Nấu nước lá cây thu rửa nhiều lần cũng tốt.
Bài chữa trùng cam, nguyệt thực sang, thấp (?) (lở loét do ẩm thấp và trùng) v.v.: Đầu thỏ tháng chạp (hai cái, đốt), cóc bắt ngày mồng năm tháng năm (một con, đốt), thanh đại (bột chàm) (một lượng), tro lá địa hoàng (bằng quả trứng gà), đầu hổ (tám phân, nướng), vỏ ốc tiền (bối xỉ) (bảy cái, đốt), tro cây tiểu kế (bằng quả trứng gà).
Bảy vị trên tán bột, bọc bông thành viên to bằng hạt táo, nhét vào hậu môn. Cũng có thể dùng ống thổi vào, mỗi lần bằng nửa hạt táo. Người lớn thì sáng sớm uống năm phân chủy với nước tỉnh hoa (nước giếng múc lần đầu lúc tinh sương), cách một ngày uống một lần.
Bàn rằng: Phàm người mắc bệnh thấp nặc (bệnh do trùng ăn loét vùng hậu môn và bộ phận sinh dục, thể ẩm ướt, thường kèm tiêu chảy) có trùng, phần nhiều là sau khi bị bệnh nhiệt, hoặc tiêu chảy lâu ngày không dứt (?), hoặc có khách nhiệt (khí nóng gây bệnh từ ngoài xâm vào) kết đọng trong bụng, hoặc gặp khí nóng ẩm hay khí lạnh, thì hay sinh bệnh này. Bệnh cũng có thể táo nặc (thể khô của bệnh nặc), không tiêu chảy nhiều nhưng vùng hạ bộ (hậu môn, bộ phận sinh dục) lở ngứa. Bất kể thể khô hay thể ướt, để lâu đều làm chết người. Khi mắc bệnh, xem răng thấy không còn màu, trên lưỡi trắng hết; nặng thì đầy miệng lở loét, tay chân nặng nề, hay buồn ngủ. Như thế là trùng đang ăn hậu môn; hậu môn nát hết đến lộ ra ngũ tạng (năm cơ quan chính trong người: tim, gan, lá lách, phổi, thận) thì chết.
Phương chữa: hoàng liên (rễ cây hoàng liên, rất đắng, có tác dụng thanh nhiệt), sinh khương (gừng tươi) (mỗi thứ mười lạng (đơn vị cân xưa, mười sáu lạng là một cân), thái); ngải diệp (lá ngải cứu) (tám lạng); khổ sâm (rễ cây khổ sâm, vị đắng) (bốn lạng).
Bốn vị trên, phủ trở (giã dập hoặc thái nhỏ thuốc), dùng một đấu nước (đấu: đơn vị đong xưa, một đấu bằng mười thăng; thăng bằng mười hợp), nấu lấy ba thăng, chia làm ba lần uống, ngày uống ba lần. Bệnh lâu ngày thì uống ba tễ (tễ: một thang thuốc trọn vẹn) là tốt.
Phàm người bị thấp nặc mà thèm đồ lạnh, lại khổ vì kiết lỵ, thì nấu riêng hoàng liên, hoặc ngải diệp, khổ sâm và các loại tương tự; vị nào cũng có thể dùng riêng một mình.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới (sang: các chứng lở loét ngoài da; ung: nhọt sưng to) — Thiên thứ sáu: Cam thấp (bệnh cam — lở loét do trùng ăn — và bệnh thấp nặc).
Áo náo tán (?) (tán: thuốc dạng bột; áo náo: cảm giác bứt rứt, nóng nảy khó chịu trong ngực).
Phương chữa thấp nặc lở nát, giết trùng, trừ nhiệt: lư như (?) (rễ một loài cây họ thầu dầu, có độc, dùng giết trùng), thanh tương (cây mào gà trắng), nữ thanh (một vị thuốc cỏ), đào nhân (nhân hạt đào; bỏ vỏ, bỏ đầu nhọn, bỏ những hạt có hai nhân, rang), lôi hoàn (một loại nấm ký sinh dưới gốc tre, dùng trị giun) (mỗi thứ ba lạng); biển súc (cây rau đắng đất, dùng trị giun và thông tiểu) (nửa lạng).
Sáu vị trên giã, rây làm bột, uống với nước cháo một phương thốn chủy (lượng bột đầy một cái thìa vuông mỗi cạnh một tấc), ngày ba lần, tăng dần lên hai thìa. Uống với rượu cũng được.
Phương thần hiệu chữa thấp nặc: lấy gừng tươi cạo bỏ vỏ ngoài, thái cắt ngang thớ, giã thật nhuyễn, lấy một thăng năm hợp nước cốt, lại hòa thêm một thăng năm hợp nước cho đều, sáng sớm lúc bụng đói thì uống. Lại cạo hai củ gừng to bằng ngón tay, lấy lá cây thu (một loài cây gỗ lớn) và lá đào bọc vài lớp, vùi vào tro nóng (?) nướng cho thật nóng, nhét vào hậu môn. Một lúc sau, nếu bệnh ẩm thấp nặng thì làm liên tiếp ba ngày, không ai là không khỏi.
Phương chữa âm thực sang (lở loét ăn mòn ở bộ phận sinh dục): bồ hoàng (phấn hoa cây cỏ nến) (một thăng), thủy ngân (một lạng).
Hai vị trên nghiền kỹ cho thủy ngân tan đều, rắc lên chỗ lở; vào tháng năm, tháng sáu, tháng bảy (?) [bệnh hay phát]. Ăn uống đặc biệt phải kiêng đồ béo, đồ đậm; ai giữ gìn cẩn thận thì tránh được bệnh này.
Lại một phương: ba mươi cân thịt lợn béo, dùng lẫn cả thịt bộ phận sinh dục của lợn thì càng tốt, lấy hai thạch nước (thạch: đơn vị đong lớn, bằng mười đấu) nấu cho chín. Vớt bỏ thịt, đổ nước canh vào một cái chậu lớn rồi tự ngâm rửa; nước nguội thì thay, không quá bốn lần.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ sáu: Cam thấp.
Sát cửu trùng tán (thuốc bột giết chín loại trùng — theo y học cổ, trong người có chín loại trùng ký sinh).
Phương chữa hàn sán (chứng đau quặn bụng do khí lạnh) gây đau vùng tim (vùng ngực và chấn thủy), và đau vùng tim do trùng cắn: lư như, quán chúng (thân rễ một loài dương xỉ, dùng trị giun), can tất (nhựa cây sơn để khô) (mỗi thứ hai lạng, rang); lang nha (cỏ răng sói, dùng giết trùng) (một lạng).
Bốn vị trên giã, rây làm bột, hòa với canh thịt dê (?) mà uống một hợp, ngày ba lần; hai ngày thì giun ra.
Phương chữa nhiệt khiến trong ngực bứt rứt khó chịu: lư như (hai lạng rưỡi); can tất (rang), biển súc (mỗi thứ ba phân — phân: đơn vị cân xưa, bốn phân là một lạng).
Ba vị trên giã, rây làm bột, uống với nước cháo một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Phương chữa đau do trùng: rang can tất, tán bột, hòa mật làm viên to bằng hạt ngô đồng, uống với nước mười viên, ngày ba lần.
Lại một phương: đốt mộc nhĩ mọc trên cây hòe lấy tro, uống với nước một lượng bằng quả táo thì khỏi. Nếu không đỡ, uống thêm một chén nước nóng, lập tức trùng ra.
Có người bị bụng ngực trướng đầy, không ăn uống được, đến mức sắp chết. Có người bảo lấy gan dê non với tỏi (?) hấp lên mà ăn; người ấy liền xổ ra năm thăng thứ như cháo bột, từng tấc từng tấc đều là trùng, liền khỏi. Người này trong miệng mọc lở, người đương thời gọi là can cam (bệnh cam thể khô); dùng cách này chữa thì khỏi. Trong một trăm ngày tuyệt đối không được ăn tương, ăn tương thì bệnh phát lại; nên thường ăn tỏi giã nhuyễn. Sáng sớm ăn, đến lúc mặt trời xế tây thì xổ ra. Món tỏi giã ấy phải pha chế cho đúng cách, không giống món tỏi giã ăn thường ngày.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới.
Thiên thứ bảy: Trường trĩ (bệnh trĩ ở ruột, hậu môn).
Ba mươi sáu phương, một bài luận.
Phương chữa trĩ: lấy một bộ lá lách bò giết vào tháng chạp, nướng chín, ăn cho hết thì khỏi.
Lại một phương: một bộ lá lách bò luộc chín, lúc bụng đói ăn cho hết, không được nêm muối, tương. Ăn một bộ chưa khỏi thì ăn thêm một bộ nữa, từ sáng đến giờ Mùi (khoảng 13–15 giờ chiều) phải ăn hết.
Phương chữa trĩ ngoại (trĩ lòi ra ngoài hậu môn): bốn thăng hạt gai giã nát, cho vào túi vải thô, đặt dưới chõ cơm mà hấp, vắt lấy dầu, đựng vào mâm đồng hâm nóng. Lấy bông làm miếng đệm, ngồi cho ngay ngắn, đúng chỗ lỗ trĩ mà xông hơi, chốc lát thì thay; lại ngồi tiếp thì trùng ra.
Lại một phương: giã biển súc vắt lấy nước, nhào bột làm bánh bột luộc (?), lúc đói thì ăn, ngày ba bữa; ăn thường xuyên thì tốt.
Phương chữa trĩ: tang nhĩ (mộc nhĩ mọc trên cây dâu) thái ba thăng, dùng một đấu năm thăng nước, nấu lấy ba thăng; sáng uống một thăng (?), ngày ba lần; ba ngày uống một tễ.
Lại một phương: lấy tang nhĩ nấu canh, nêm cho ngon, lúc đói ăn với cơm cho no; không quá ba bữa thì khỏi.
Lại một phương: vị bì (?) (da con nhím) (một bộ, rang); can địa hoàng (rễ cây địa hoàng phơi khô) (năm lạng); liên kiều tử (quả cây liên kiều), hòe tử (quả cây hòe) (mỗi thứ ba lạng); đương quy, can khương (gừng khô), phụ tử (củ con của cây ô đầu, tính rất nóng, có độc) (bào — vùi tro nóng nướng cho bớt độc);
tục đoạn (rễ cây tục đoạn), phàn thạch (phèn chua; nung), hoàng kỳ (rễ cây hoàng kỳ, vị thuốc bổ khí) (mỗi thứ một lạng).
Mười vị trên giã, rây làm bột, luyện mật làm viên to bằng hạt ngô đồng, uống với nước mười viên, ngày hai lần, tăng dần tới ba mươi viên. Kiêm chữa cả lậu (lỗ rò ở hậu môn chảy mủ không dứt).
Lại một phương: lấy mười lạng vỏ trắng cây hòe tươi, giã nhuyễn, viên to bằng viên đạn, bọc bông nhét vào hậu môn. Thường ăn rau biển súc, và nấu nước rau ấy làm canh, nấu cháo mà ăn, rất tốt.
Phương chữa hạ bộ ngứa đau, mép hậu môn sưng phồng toàn bộ, bên trong như sắp mọc thịt lồi ra: đại đậu (đậu nành) (ba thăng, dùng bảy thăng nước, lửa to nấu lấy bốn thăng); vỏ trắng cây hòe (thái, sáu thăng); cam thảo (rễ cây cam thảo, vị ngọt) (ba lạng, nướng).
Các vị trên, dùng nước đậu nấu lấy hai thăng, rồi lấy lụa cũ nhúng (?) đắp lên chỗ bệnh, nguội thì thay, ngày ba đến năm lần.
Hòe bạch bì cao (cao vỏ trắng cây hòe) — phương chữa hạ bộ ngứa đau, lở trĩ: vỏ trắng cây hòe (năm lạng); xích tiểu đậu (đậu đỏ hạt nhỏ) (hai hợp); chỉ thực (quả non của cây chỉ, một loài cam chua, phơi khô), đào nhân (mỗi thứ năm mươi quả/hạt); đương quy (ba lạng); bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ, thơm), cam thảo (mỗi thứ hai lạng).
Bảy vị trên, dùng một cân mỡ lợn đã rán sẵn, đun lửa nhỏ, đến khi bạch chỉ ngả màu vàng thì bỏ bã, xoa lên chỗ bệnh, đồng thời đưa thuốc vào trong hậu môn.
Phương chữa trĩ: lấy một cái cán đục cũ (?), đốt thành tro, dùng tỉnh hoa thủy (nước giếng múc lần đầu lúc sáng sớm) uống một phân lúc bụng đói.
Lại một phương: lấy bột địa hoàng đắp vào hậu môn, ngày ba lần, đêm một lần, tốt.
Lại một phương: can khương, nguyên hoa (hoa cây nguyên, có độc, tính tả mạnh), thục tiêu (hạt tiêu xứ Thục, tức Tứ Xuyên) (mỗi thứ một lạng rưỡi; rang cho tinh dầu toát ra); móng thừa của lợn (mười cái, đốt); phụ tử (ba củ, bào); thược dược (rễ cây thược dược), bạch vi (rễ cây bạch vi). Mười hai vị trên (danh sách có lẽ bị thiếu (?)) giã, rây làm bột, uống với rượu một phương thốn chủy, ngày hai lần.
Phương chữa trĩ, hậu môn ra máu mủ, có trùng, bên cạnh mọc thêm lỗ: lấy một gánh vỏ trắng cây hòe, nấu nước cho thật nhừ, đổ ra chậu gỗ, ngồi vào trong, rặn như muốn đi đại tiện thì trùng ra hết; nước nguội thì thay, không quá hai ba lần.
Lại một phương: nấu nước rễ cây hòe mà rửa.
Lại một phương: nấu nước rễ cây đào mà rửa.
Các chứng trĩ mất máu quá nhiều, hơi thở yếu ớt (?), không ăn được, hoặc đau bụng lan kéo xuống hạ bộ — dùng Đương quy thang (thang: thuốc sắc nước uống): đương quy, can khương, quế tâm (lớp vỏ quế bên trong đã cạo bỏ vỏ ngoài), cam thảo (mỗi thứ ba lạng, nướng); đường mạch nha (tám lạng); mẫu đơn (vỏ rễ cây mẫu đơn), bạch chỉ, phụ tử (bào), thược dược, nhân sâm (mỗi thứ hai lạng); can địa hoàng (bốn lạng).
Mười một vị trên, phủ trở, dùng một đấu nước, nấu lấy ba thăng hai hợp, bỏ bã, cho đường vào cho tan, chia làm bốn lần uống.
Các chứng đại tiện ra máu nhiều, lâu ngày cơ thể hư yếu mệt mỏi — phương Nội bổ thang (thang bồi bổ bên trong): nhân sâm, tục đoạn, bạch chỉ, thược dược, phụ tử (bào), đương quy, cam thảo (mỗi thứ ba lạng, nướng); quế tâm, phục linh (loại nấm mọc ở rễ cây thông), can khương, khung cùng (tức xuyên khung, thân rễ cây khung cùng, hoạt huyết), can địa hoàng, ngũ vị tử (quả cây ngũ vị), mạch môn đông (củ cây mạch môn; bỏ lõi) (mỗi thứ ba lạng); đại táo (táo tàu) (hai mươi quả, bỏ hạt).
Mười lăm vị trên, phủ trở, dùng một đấu nước, nấu lấy bốn thăng, chia bốn lần uống.
Các chứng trĩ ra máu — phương Bồ hoàng thang: bồ hoàng (một thăng); đương quy, bạch chỉ, bạch thạch chi (một loại đất sét trắng dùng làm thuốc, có tác dụng cầm máu, cầm tiêu chảy) (mỗi thứ ba lạng); hoàng liên, khung cùng, can địa hoàng, cam thảo (mỗi thứ hai lạng).
Tám vị trên, phủ trở, dùng một đấu nước, nấu lấy ba thăng, chia ba lần uống.
Các chứng trĩ mất máu, cơ thể hư nhược nặng — phương Hoàng kỳ thang: hoàng kỳ, đương quy, khung cùng (mỗi thứ ba lạng); long cốt (xương hóa thạch của động vật thời cổ, dùng làm thuốc) (một lạng); thược dược, quế tâm (mỗi thứ bốn lạng); đường mạch nha (một cân); phụ tử (bào, bỏ vỏ), cam thảo (mỗi thứ hai lạng, nướng).
Chín vị trên, phủ trở, dùng một đấu nước nấu lấy ba thăng hai hợp, bỏ bã, cho đường vào cho tan, chia năm lần uống.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ bảy: Trường trĩ.
Hòe tử hoàn (hoàn: thuốc viên; thuốc viên quả hòe).
Phương chữa trĩ thể khô, trĩ thể ướt, và trĩ có loại "đực" loại "cái" (cách gọi xưa phân biệt các thể trĩ): hòe tử, vỏ rễ cây ngô thù du, can tất (mỗi thứ bốn lạng, rang); tật lê (quả cây tật lê, có gai) (ba lạng); tần giao (rễ cây tần giao), hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, vị đắng), mẫu lệ (vỏ con hàu; rang), lôi hoàn, bạch chỉ, long cốt, hoàng kỳ, quế tâm, đinh hương, thanh mộc hương (rễ cây mã đâu linh, thơm), bát giác phụ tử (?) (bào, bỏ vỏ) (mỗi thứ hai lạng).
Mười lăm vị trên giã, rây làm bột, luyện mật hòa làm viên to bằng hạt ngô đồng, uống với nước hai mươi viên, ngày ba lần.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ bảy: Trường trĩ.
Tiểu hòe thực hoàn (thuốc viên quả hòe loại nhỏ).
Phương chữa ngũ trĩ (năm loại trĩ theo cách chia của y học cổ) đã mười năm: hòe tử (ba cân); đường trắng (hai cân); phàn thạch (nung), lưu hoàng (lưu huỳnh) (mỗi thứ một cân); long cốt, đại hoàng (thân rễ cây đại hoàng, có tác dụng tẩy xổ), can tất (mỗi thứ mười lạng, rang).
Bảy vị trên, giã rây bốn vị; còn phàn thạch và đường thì thái nhỏ, cho vào đồ đồng, đặt dưới một thạch gạo mà đồ hấp, dùng bông vắt lấy nước, đem hòa với các thuốc kia làm viên, dùng tay viên ngay bằng hạt ngô đồng, phơi trong bóng râm cho khô, uống với rượu hai mươi viên, ngày hai lần, tăng dần đến ba mươi viên.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ bảy: Trường trĩ.
Hòe tửu (rượu cây hòe).
Phương chữa ngũ trĩ mười năm không khỏi: cành hòe phía đông nam (băm nhỏ, một thạch); rễ hòe phía đông nam (băm nhỏ, một thạch); vỏ trắng cây hòe (băm nhỏ, một thạch); hòe tử (một đấu).
Bốn vị trên, cho vào nồi lớn với mười sáu hộc nước (hộc: đơn vị đong lớn, tương đương một thạch), nấu lấy năm hộc, để lắng lấy nước trong, lại đun cạn còn một thạch sáu đấu. Thổi hai hộc gạo kê nếp, dùng hai đấu men rượu loại tốt mà ủ, quấy cho đều, trát bùn bịt kín. Bảy ngày rượu chín, gạn lấy phần trong mà uống, tùy sức mình, chỉ nên thường hơi ngà ngà say thôi. Lúc ủ rượu, lại nấu bã thuốc lấy nước để vo gạo, rửa đồ đựng, không được dùng nước lã; làm rượu như thế là vì thuốc kỵ nước lã.
Phương thần hiệu chữa trĩ: ngày mồng bảy tháng bảy, hái thật nhiều quả hòe, giã nhuyễn lấy nước, vắt qua nhiều lớp bông, cho vào đồ đồng, đặt trên cổng cao giữa sân phơi khô, hơn hai mươi ngày thì cô lại thành viên to bằng cứt chuột, nhét vào cốc đạo (hậu môn), ngày ba lần. Cũng chữa bệnh nặc (?) và trăm thứ lở loét.
Lại một phương: lấy ruột ba con cá chép, nướng cho thơm, bọc bông, nhét vào hậu môn; khoảng thời gian một bữa ăn thì trùng sẽ ra. Ruột cá thay nhiều lần, dùng hết ba bộ thì khỏi.
Lại một phương: nướng ruột cá cho thơm, ngồi lên trên thì trùng ra.
Lại một phương: xương đầu hổ (nướng), bột sừng tê giác. Hai vị trên, mỗi thứ tán bột một lượng bằng quả trứng gà, hòa với mỡ lợn chưa dính nước mà bôi.
Phương chữa trĩ: lấy quả hòe tháng tám, giã lấy nước, cô đặc làm viên, rồi bôi.
Lại một phương: lấy mật gấu bôi. Bôi đến khi khỏi thì thôi, hễ bệnh phát lại thì bôi.
Lại một phương: lấy giấy bọc quả dưa nhỏ, ngoài trát bùn dày ba bốn phân (ở đây là đơn vị chiều dài, một phần mười tấc), vùi vào tro nóng nướng cho thật chín. Người bệnh nhịn ăn qua đêm cho thật đói, rồi mở ra nhân lúc còn nóng ăn tùy ý cho no, đắp chăn nằm ấm chừng thời gian thổi chín một nồi cơm, thì trĩ khỏi.
Phương chữa ngũ trĩ: ngày mồng năm tháng năm hái thân và lá cây thương nhĩ (cây ké đầu ngựa), giã thành bột, uống với nước một phương thốn chủy, ngày ba lần thì khỏi. Lúc hái về thì phơi trong bóng râm cho khô.
Lại một phương: đốt sừng dê (?) tán bột, uống với rượu một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Lại một phương: thường uống bồ hoàng một phương thốn chủy, ngày ba lần, tốt.
Bàn rằng: Phàm người đại tiện ra máu tức là mắc bệnh trĩ, chớ coi thường; phải kiêng táo khô, đồ dầu mỡ, thịt lợn, cá. Người còn mang bệnh trĩ trong mình thì uống các thuốc khác đều không có tác dụng, chỉ uổng công, chẳng ích gì. Ai muốn uống thuốc bổ dưỡng thì phải chữa dứt trĩ rồi mới uống được. Phương hay nhất là Hòe tử nhân hoàn, rất hiệu nghiệm, phương ấy ở thiên trước; nhất định phải theo, chớ nghi ngờ.
Phương chữa thoát giang (sa trực tràng — ruột thò ra ngoài hậu môn): bồ hoàng (hai lạng).
Một vị trên, hòa với mỡ lợn, bôi lên chỗ hậu môn rồi đẩy ruột vào, ngày hai ba lần thì khỏi.
Lại một phương: ruột lòi ra không thụt vào được, lấy nước quả qua lâu (quả dưa trời) tươi và mỡ lợn lượng bằng nhau, hâm ấm trên nước nóng, bôi rồi đẩy vào thì khỏi.
Lại một phương: lấy thiết tinh (bụi sắt mịn ở lò rèn) rắc lên rồi đẩy vào; mỗi lần lòi ra lại rắc, đến khi khỏi thì thôi.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới.
Thiên thứ tám: Giới tiển (ghẻ và hắc lào).
Một bài luận, ba mươi bốn phương, một phép cứu (đốt mồi ngải trên huyệt hoặc chỗ bệnh).
Bàn rằng: Các bệnh qua sang (?) (lở loét lan rộng, chảy nước), ghẻ, hắc lào đều có các loài trùng. Nếu không chữa khỏi nhanh, ba năm không khỏi thì thành ác tật (bệnh hiểm nghèo, thường chỉ bệnh phong hủi). Vì sao vậy? Vì các loài trùng sinh sôi cực thịnh, thuốc không chống nổi, cho nên phải đề phòng, không được xem nhẹ. Phàm chữa ghẻ, hắc lào, trong rượu hoàng kỳ thêm một thước thịt khô rắn ô (rắn ráo đen), cùng ô đầu (củ mẹ cây ô đầu, rất độc), phụ tử, nhân dụ (một loài cây có độc), thạch nam (lá cây thạch nam), mãng thảo (một loài cây có độc) lượng bằng nhau; thêm vào Đại tần giao tán cũng rất hiệu nghiệm. Ghẻ ngứa nhẹ thì dùng Tiểu tần giao tán mười sáu vị cũng hợp. (Sách Thiên kim — tức "Bị cấp thiên kim yếu phương" — nói: trong Tiểu tần giao tán thêm hai lạng rắn ô.)
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ tám: Giới tiển.
Hương lịch (lịch: nước thuốc chưng ra từ dược liệu; nước thuốc thơm).
Phương chữa hắc lào thể khô, thể ướt, qua sang (?), ghẻ và trăm thứ lở: trầm hương, tùng tiết (mắt gỗ cây thông) (mỗi thứ một cân; một phương có thêm bách tiết (mắt gỗ cây trắc bá) và tùng tiết, mỗi thứ một cân).
Hai vị trên chẻ ra to bằng ngón tay, cho vào túi vải, ngâm trong dầu vừng chừng nửa bữa ăn, lấy ra. Lấy một cái hũ sành khoét thủng đáy, lỗ to bằng quả trứng gà, lót một nắm nhỏ lá thông lên trên lỗ, đặt hũ lên một cái bát trắng, dùng bùn đất vàng trát kín quanh hũ dày năm phân, cho thuốc vào hũ, đặt than sống lên trên thuốc cho cháy. Nước thuốc sẽ chảy xuống bát; cháy hết thì gỡ hũ ra lấy nước, bôi lên chỗ lở, ngày hai lần. Cũng chữa bạch thốc (bệnh nấm da đầu làm rụng tóc, đầu lở trắng), thư (nhọt mọc sâu dưới da) và ác sang (lở loét độc), đều khỏi. Nên uống kèm Tiểu tần giao tán thì khỏi.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ tám: Giới tiển.
Phàn thạch lịch (nước thuốc chưng từ phèn chua).
Phương chữa ngứa thể khô, thể ướt và ác sang, bạch thốc: phàn thạch, lưu hoàng, mang tiêu (một loại muối khoáng có tác dụng tẩy), đại diêm (muối hạt to) (mỗi thứ ba phân); tùng chi (nhựa thông) (sáu hợp); đường trắng (tám lạng).
Sáu vị trên, thái các thuốc to bằng ngón tay. Trước hết lấy tấm vỉ lót đáy chõ đặt ngửa trên đồ đồng, đặt vào trong chõ, xếp thuốc lên vỉ, rải nhựa thông và đường trắng lên trên thuốc, xong lại lấy một tấm vỉ lớn úp lên, đồ năm thăng gạo; nước thuốc chảy xuống đồ đồng. Đậy kín nước ấy, khi dùng thì hâm hơi ấm bôi lên chỗ lở, ngày hai lần.
Phương bí truyền chữa hắc lào: giã rễ dương đề (cây chút chít), chia ra một phần hòa với mật trắng. Cạo bốn mép chỗ lở cho trầy, trước đắp phần thuốc hòa mật, khoảng thời gian thổi chín một thạch gạo thì lau đi, lại lấy giấm để lâu ba năm hòa phần còn lại bôi lên hắc lào; khô thì khỏi. Nếu chỗ cạo không trầy thì không khỏi.
Phương chữa ghẻ, hắc lào lâu ngày: đan sa (chu sa), hùng hoàng (khoáng chất màu vàng cam, chứa thạch tín), thư hoàng (khoáng chất cùng loại với hùng hoàng, màu vàng chanh) (mỗi thứ một lạng); lư như (ba lạng); tóc rối (một lạng, rửa sạch); nhựa thông, sáp trắng (mỗi thứ một lạng);
ba đậu (hạt cây ba đậu, rất độc, tẩy mạnh) (mười bốn hạt, bỏ vỏ); mỡ lợn (hai cân).
Chín vị trên, trước hết rán tóc cho tan hết, cho nhựa thông, sáp vào, ba lần bắc lên ba lần nhấc xuống, bỏ bã; tán bột lư như và các vị khoáng thạch cho vào, lại đun sôi một dạo thì thôi. Bôi vài lần thì khỏi.
Phương chữa hắc lào lâu ngày không khỏi: nghiền thủy ngân sương (bột trắng thăng hoa từ thủy ngân) cho mịn như phấn, hòa với mỡ lợn tháng chạp. Trước lấy phần nước trong của nước vo gạo rửa chỗ lở, lau khô rồi bôi; bôi một lần là khỏi. Về sau có phát lại thì bôi nữa sẽ khỏi hẳn, rất hay. Khi bôi phải thật mỏng, tuyệt đối chớ bôi dày.
Lại một phương: thủy ngân, phàn thạch (nung), xà sàng tử (hạt cây xà sàng), hoàng liên; bốn vị mỗi thứ một lạng, mỡ lợn tháng chạp bảy hợp, hòa quấy đến khi không còn thấy hạt thủy ngân là được, đem bôi. Chữa mọi thứ lở, không kể trẻ nhỏ hay người lớn. (Phương trên thêm một lạng lư như loại "đầu sơn" (?).)
Phương chữa các thứ lở, hắc lào chữa mãi không khỏi: thủy ngân (một cân), mỡ lợn tháng chạp (năm cân).
Hai vị trên cho vào đồ sắt, xây bếp, đốt bằng phân ngựa, bảy ngày bảy đêm không để tắt lửa. Để nguội, lấy phần mỡ lợn, gạn bỏ thủy ngân (thủy ngân ấy dùng vào việc khác cũng không sao), lấy mỡ bôi mọi thứ lở, không thứ nào là không khỏi ngay.
Lại một phương: nước tiểu bò (một thăng), rễ dương đề (thái, năm thăng).
Hai vị trên, cho rễ dương đề vào ngâm một đêm, phơi nắng cho khô, rồi lại ngâm vào nước tiểu một đêm, làm đến hết nước tiểu thì thôi, giã thành bột, bôi lên các chỗ lở, hắc lào. Hòa với mỡ lợn mà dùng thì càng tốt.
Lại một phương: các chứng ghẻ ngứa đều chỉ cần dùng thủy ngân với mỡ lợn, nghiền thật nhuyễn mà bôi.
Lại một phương: lấy mười củ ô đầu sống, thái ra, nấu lấy nước rửa thì khỏi.
Phương chữa hắc lào: rửa sạch chỗ lở, lấy bã tương hòa với nước tiểu mà bôi, khỏi thì thôi.
Lại một phương: thủy ngân, vô di (quả cây vô di, dùng giết trùng; tán bột).
Hai vị trên, hòa với tô (váng sữa, bơ) mà bôi thì khỏi.
Lại một phương: đúng giờ ngọ giữa trưa, cứu vào chỗ bệnh; nhờ người ba họ khác nhau cứu lên trên bóng chỗ bệnh (?), và khấn rằng: "Con trùng trong hắc lào, lông lá xồm xoàm, nếu muốn chữa, đợi lúc giữa trưa."
Lại một phương: lấy mực hòa bơ (?) mà bôi.
Phàm các thứ lở, hắc lào lúc mới mọc, hoặc mới bắt đầu đau ngứa, thì ngay lập tức dùng các phương đơn giản để chữa; hoặc nhai muối mà bôi, rất hay.
Lại một phương: lấy cá chép (?) mà đắp.
Lại một phương: lấy khương hoàng (củ nghệ) mà bôi.
Lại một phương: lấy ngưu lý tử (quả cây ngưu lý, một loài cây mận dại) mà bôi.
Phương chữa hắc lào: lấy bông cây hoàng hao (cây ngải vàng) tán thành bột, rắc lên, ngày ba lần, đêm hai lần; mọi thứ hắc lào thể ướt đều khỏi.
Lại một phương: ngày mồng tám tháng tám, lúc mặt trời mọc, bảo người bệnh quay mặt về hướng đông, đứng ngay trước cửa, quỳ thẳng người, giơ ngang hai tay, nắm lấy hai bên khung cửa; lấy chỗ lõm ở khớp xương nơi đầu vai hơi rủ xuống mà cứu, hai bên cùng đốt một lúc, mỗi bên ba tráng (tráng: mỗi lần đốt cháy hết một mồi ngải), hoặc bảy tráng; mười ngày thì khỏi.
Lại một phương: giã cây thích kế (cây kế có gai) lấy nước mà uống.
Lại một phương: uống nước cốt địa hoàng thì tốt.
Lại một phương: uống nước tiểu lừa thì tốt.
Lại một phương: đốt một bộ xác rắn lột, uống với rượu thì tốt.
Lại một phương: giã cây lãng đãng (một loài cây có độc, gây mê) hòa mật đắp kín thì tốt.
Lại một phương: đắp bánh rán còn nóng, không kể nhiều ít, ngày đắp một lần thì tốt.
Lại một phương: sắc ngải với giấm mà bôi thì khỏi.
Lại một phương: giã rễ dương đề hòa với sữa mà bôi.
Lại một phương: giấm đậm hòa bột hùng hoàng; trước lấy vải mới chà chỗ hắc lào cho trầy rồi bôi, rất hay.
Phương chữa ghẻ lở (?) và trăm thứ lở nhiều năm không khỏi: luyện thực (quả xoan) (một thăng); rễ địa du (rễ cây địa du, cầm máu) (năm lạng); vỏ cây đào (năm lạng); khổ sâm (năm lạng).
Bốn vị trên, dùng một đấu nước, nấu lấy năm thăng, để hơi ấm mà rửa, ngày một lần.
Phương chữa ghẻ lở, thấp sang (lở loét ẩm ướt chảy nước) lan tràn, ngày ngày đau ngứa không chịu nổi, gãi thì chảy nước vàng, khỏi rồi lại phát: lấy rễ dương đề, đừng để đàn bà, trẻ con, mèo, chó trông thấy, bỏ sạch đất, thái nhỏ rang kỹ, hòa với giấm đậm; rửa sạch chỗ lở rồi đắp lên; khoảng một thời thần (một giờ xưa, bằng hai tiếng ngày nay) thì rửa đi bằng nước lạnh, ngày đắp một lần. Phàm trong các phương có dùng rễ dương đề, đều nên lấy loại hái trước lúc mặt trời mọc là tốt.
Lại một phương: làm bột rễ dương đề, khi ngứa gãi ra nước thì rắc bột lên, lại lấy rễ tươi chà xát, hiệu nghiệm như thần.
Phương chữa sau chứng khát lợi (chứng khát nhiều, tiểu nhiều, gần với bệnh đái tháo đường) mà mọc lở, lở ghẻ ở chỗ ngồi, và các vết tì, hắc lào: rễ tường vi (ba lạng); thạch long nhuế (một loài cỏ mọc nơi ẩm) (ba lạng); khổ sâm (hai lạng); hoàng kỳ (hai lạng); hoàng liên (hai lạng); thược dược (ba lạng);
rễ tước lý (cây mận sẻ) (ba lạng); hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, vị đắng) (ba lạng); hoàng cầm (ba lạng); đương quy (một lạng); tục đoạn (một lạng); quát lâu (cây dưa trời) (bốn lạng); đại hoàng (một lạng).
Mười ba vị trên giã, rây, luyện mật hòa làm viên to bằng hạt ngô đồng, uống với nước, mỗi lần mười lăm viên, ngày ba lần, tăng đến ba mươi viên; lở khỏi thì thôi. Mọi chứng ung thư (ung: nhọt nông, sưng nóng đỏ; thư: nhọt sâu, không sưng nóng rõ) đều nên uống. (Sách Thiên kim nói: uống với nước sắc tường vi.)
Lại một phương: xích tiểu đậu (một thăng, rang rồi nhúng vào giấm, làm như thế bảy lần); nhân sâm (hai lạng); cam thảo (hai lạng, nướng); cù mạch (cây cẩm chướng gấm, lợi tiểu) (hai lạng);
bạch liễm (củ cây bạch liễm, chữa mụn nhọt) (hai lạng); đương quy (hai lạng); hoàng cầm (hai lạng); trư linh (một loài nấm mọc dưới gốc cây, lợi tiểu) (hai lạng); phòng phong (rễ cây phòng phong) (một lạng); hoàng kỳ (ba lạng);
ý dĩ nhân (hạt bo bo) (ba lạng); thăng ma (thân rễ cây thăng ma) (bốn lạng).
Mười hai vị trên giã làm bột, uống với nước một phương thốn chủy, ngày ba lần, đêm một lần.
Phương chữa ghẻ, thư và các thứ lở: thủy ngân, hồ phấn (phấn chì trắng) (mỗi thứ một lạng); hoàng liên (hai lạng); hoàng bá (bảy phân); phàn thạch (ba phân, nung); phụ tử (ba phân); xà sàng tử (nửa lạng); khổ sâm (một lạng).
Tám vị trên, rây sáu thứ; riêng thủy ngân và hồ phấn thì nghiền với mỡ lợn cho đến khi thủy ngân tan không còn thấy, rồi cùng mỡ lợn nghiền chung cho đều như bùn, bôi lên chỗ lở, ngày ba lần, đêm một lần.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới.
Thiên thứ chín: Đại chỉ (chứng chín mé — đầu ngón tay sưng đau, mưng mủ quanh móng).
Sáu phương.
Phương chữa đại chỉ sưng lan dần (?): lấy lông trộn với đất vàng làm bùn, trát lên ngón tay dày năm phân, vùi vào tro nóng cho nóng lên, sao cho còn chịu được; bùn khô thì thay, không quá vài lần là khỏi.
Lại một phương: chỉ nấu riêng địa du làm nước mà ngâm, nửa ngày là khỏi.
Phương chữa đại chỉ: nhúng ngón tay vào ma phí thang (nước vừa sôi sùng sục), liền khỏi.
Lại một phương: trước chích bỏ mủ, nướng da cá trê (?) cho ấm, quấn quanh ngón tay một vòng; hết đau là khỏi.
Phương chữa ngón tay đau như muốn rời ra: lấy mỡ lợn hòa bột gừng, hâm hơi nóng, nhét vào trong móng tay, chừng một bữa ăn thì khỏi.
Phương chữa ngón tay đau giật: lấy nước tương trong hòa với mật, nhiều ít tùy ý, bôi ấm thì khỏi.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới.
Thiên thứ mười: Thấp nhiệt sang (lở loét do khí ẩm và khí nóng gây ra).
Ba mươi bốn phương.
Phương chữa các thứ lở độc do thấp nhiệt: lang nha (năm lạng); thược dược (năm lạng); đại hoàng (ba lạng); bạch chỉ (năm lạng); hoàng bá (năm lạng); đan sâm (rễ cây đan sâm, màu đỏ) (năm lạng).
Sáu vị trên thái ra, dùng bốn thăng nước nấu lấy một thăng rưỡi mà rửa, ngày ba lần.
Phương chữa lở thấp nhiệt chảy nhiều nước — Phấn tán (thuốc bột để rắc): khung cùng, đại hoàng, bạch liễm, thược dược, hoàng liên, vỏ cây hòe, long cốt (mỗi thứ một lạng).
Bảy vị trên giã, rây làm bột, rắc lên chỗ lở, ngày ba lần.
Lại phương nước rửa: nhân dụ (ba lạng); thạch nam (ba lạng); mãng thảo (ba lạng); xà sàng tử (hai lạng); trịch trục (hoa đỗ quyên vàng, có độc) (hai lạng); phàn thạch (hai lạng).
Sáu vị trên thái ra, dùng một đấu nước nấu lấy năm thăng, rửa chỗ lở, ngày hai lần.
Phương chữa lở độc ba năm không khỏi: ba đậu (bỏ vỏ), cam thảo. Hai vị trên, lượng bằng nhau, rây nhỏ làm bột. Trước nấu riêng nước cam thảo rửa chỗ lở xong rồi đắp thuốc, bắt đầu từ bốn phía rồi dần vào giữa, ngày ba lần, đêm một lần.
Phương nước rửa chữa lở độc nát như bị lửa đốt: lấy phân ngựa trắng phơi khô, hòa nước nấu sôi mười dạo, vắt lấy nước mà rửa, rất tốt.
Phương chữa lở độc mười năm không khỏi, trông giống bệnh hủi: xác rắn lột (một bộ).
Một vị trên đốt đi, tán bột, rây, hòa với mỡ lợn mà bôi, tốt.
Lại một phương: khổ hồ (quả bầu đắng). Một vị trên, phủ trở, nấu lấy nước rửa chỗ lở, ngày ba lần; đun nước ấy để rửa hắc lào cũng rất tốt. Phải rửa chỗ lở bằng nước trong của nước vo gạo trước.
Phương Ô đầu cao (cao: thuốc dạng sền sệt để bôi, đắp) chữa các thứ lở độc: ô đầu, hùng hoàng, thư hoàng, khung cùng, thăng ma (mỗi thứ nửa lạng); tóc rối (một nắm to bằng quả trứng gà); nhựa thông (một cục to bằng quả trứng gà).
Mười ba vị trên (danh sách có lẽ bị thiếu (?)), thái ra, dùng ba thăng mỡ lợn đun lửa to cho tóc tan hết, bỏ bã, để hơi nguội, cho hai tiền chủy (lượng bột đầy trên mặt một đồng tiền) bột chân châu (ngọc trai) vào, quấy cho đều rồi đem bôi. Phàm dùng cao, đều phải trước lấy giấm ấm và nước vo gạo phần trong rửa chỗ lở, lau khô rồi mới bôi; bôi xong thì rắc bột Xích thạch chi hoàng liên tán (thuốc bột gồm xích thạch chi — đất sét đỏ làm thuốc — và hoàng liên) lên trên.
Phương này chữa các thứ lở độc đều khỏi.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ mười: Thấp nhiệt sang.
Chi tử thang (thang quả dành dành).
Phương chữa trong ngoài đều nóng, tam tiêu (ba vùng của thân mình theo đông y: thượng tiêu — ngực, trung tiêu — bụng trên, hạ tiêu — bụng dưới) nhiệt thực (nóng bức, ứ kết, bệnh tà thịnh), mình mọc lở, hoặc khi phát thì đại tiện, tiểu tiện không thông: mang tiêu (hai lạng); đại hoàng (bốn lạng); nhân quả dành dành (bảy quả, bẻ ra); hoàng cầm (ba lạng); tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu) (hai lạng); cam thảo (hai lạng, nướng).
Sáu vị trên, phủ trở, dùng năm thăng nước nấu cạn còn một nửa, cho đại hoàng vào, nấu lấy một thăng tám hợp, vắt bỏ bã, cho mang tiêu vào, chia làm ba lần uống.
Lại một phương: phàn thạch (nung), sáp, nhựa thông, tóc rối; bốn vị mỗi thứ nửa lạng, mỡ lợn bốn lạng; rán cho tóc cháy, cho phàn thạch vào cho tan, cho nhựa thông vào, sau đó cho sáp, bỏ bã. Trước cạo rửa chỗ lở rồi bôi, ngày hai ba lần, không đau. Lở lâu ngày thì khỏi nhanh, lở mới thì khỏi chậm; lở ngứa, đầu trọc đều khỏi ngay và mọc tóc. Cao này hơn cả Phi hoàng cao và các thứ thuốc nổi tiếng khác.
Phương chữa các thứ lở lâu không khỏi, dùng cho cả lục súc (sáu loài vật nuôi: ngựa, trâu bò, dê, lợn, chó, gà): táo cao (thịt quả táo nấu nhừ) (ba cân).
Một vị trên, dùng ba đấu nước nấu lấy một đấu năm thăng, rửa nhiều lần, đến khi khỏi thì thôi.
Phương chữa lở ở mình và lở ở đầu không dứt: lấy bột xương bồ (thân rễ cây thủy xương bồ) đắp lên, ngày ba lần, đêm một lần.
Phương nước rửa chữa lở thấp nhiệt và lở độc: hòe tử (hai thăng); xà sàng tử (một lạng); hoàng liên (năm lạng); đương quy, thược dược, hoàng bá (mỗi thứ ba lạng).
Sáu vị trên thái ra, dùng ba đấu nước nấu lấy một đấu năm thăng, bỏ bã, lấy rửa chỗ lở, ngày ba lần.
Phương chữa lở thấp nhiệt: địa du tươi (hai cân).
Một vị trên, dùng ba đấu nước nấu lấy một đấu năm thăng, rửa chỗ lở, ngày ba lần.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ mười: Thấp nhiệt sang.
Ô cao (cao màu đen).
Phương chữa đủ các thứ lở chữa mãi không khỏi: thủy ngân (một lạng); hoàng liên (một lạng); mực tàu loại tốt (?) (nửa lạng).
Ba vị trên tán bột, hòa với mỡ lợn chưa dính nước mà bôi; không quá ba bốn lần là khỏi, hiệu nghiệm như thần. Muốn làm nhiều thì tùy người, chỉ có điều không chữa được kim sang (vết thương do dao kiếm, binh khí). Thuốc này phải nghiền thật kỹ.
Phương chữa lở độc chảy nước vàng: đốt tấm nỉ lót yên ngựa cũ lấy tro, hòa với mỡ lợn tháng chạp, bôi đắp kín.
Lại một phương: lê lô (thân rễ cây lê lô, có độc), ba đậu; hai vị lượng bằng nhau, đốt thành tro, hòa với mỡ lợn tháng chạp, bôi đắp kín.
Lại một phương: nhựa thông (đốt thành tro), huân lục hương (tức nhũ hương, nhựa thơm của một loài cây) (mỗi thứ năm phân); nước cốt sinh địa hoàng (địa hoàng tươi) (năm hợp); mỡ dê trắng (hai phân); thạch diêm (muối mỏ) (nửa lạng); tro tóc rối (nửa lạng).
Sáu vị trên, dùng một thăng mỡ lợn rán lấy năm hợp, cho nước địa hoàng vào cô thành cao, bỏ bã, đem dán, ngày hai lần, khỏi thì thôi.
Phương chữa lở độc, qua sang (?): hạnh nhân (bỏ vỏ), ba đậu (mỗi thứ hai lạng, bỏ vỏ); lê lô, hoàng liên (mỗi thứ một lạng); thủy ngân (chừng một tiền — đơn vị cân nhỏ, mười tiền là một lạng).
Năm vị trên, dùng mỡ dê lông xám hòa nghiền với thủy ngân cho đến khi thủy ngân tan hết. Trước lấy nước muối rửa chỗ lở, bóc bỏ vảy bên trên, rồi đắp thuốc, ngày hai lần.
Phương chữa sau khi mắc bệnh thời khí (bệnh dịch theo mùa) lại bị trúng gió, mọc lở đau ngứa, gãi thì chảy nước vàng: tạo giáp (quả bồ kết; nướng), ô đầu, phàn thạch (mỗi thứ ba lạng); hoàng liên (một thăng); mẫu lệ (bốn lạng); lê lô, quế tâm (mỗi thứ một lạng sáu thù — thù: đơn vị cân rất nhỏ, hai mươi bốn thù là một lạng).
Bảy vị trên thái ra, dùng một đấu nước nấu lấy bảy thăng, bỏ bã. Trước gãi chỗ lở cho ra máu, rồi rửa bằng nước thuốc ấm, ngâm thong thả hồi lâu thì tốt.
Phương chữa bỗng nhiên phát lở nóng: lấy hai thanh than dài hai thước, đốt cho đỏ, đặt xuống đất, lấy hai thăng nước tưới lên, lấy nước trên mặt đất ấy rửa chỗ lở thì khỏi.
Phương chữa thịt thối mọc lồi ra trong chỗ lở: lấy mười bốn quả ô mai (quả mơ hun khói) đốt thành tro, rắc vào chỗ lở thì thịt thối sẽ tiêu hết.
Phương chữa lở độc: lấy bạch cập (củ cây bạch cập) nấu nước rửa chỗ lở xong thì đắp cao. Cao làm bằng cành dâu mọc hướng về phía đông tán bột, hòa với mỡ lợn tháng chạp mà đắp. Cũng chữa lở do chó (?); lúc đầu rất đau, qua một đêm thì khỏi.
Phương chữa lở lúc mới mắc giống như mụn nhọt nhỏ, sau vỡ ra không đóng vảy, đau không chịu nổi, gọi là trư uế sang (lở mõm lợn): đốt mũi lợn thành tro đắp lên thì khỏi.
Phương chữa phản hoa sang (lở loét có mép lật ra ngoài như hoa nở): sắc lá liễu thành cao, bôi thì khỏi.
Lại một phương: đốt rau sam lấy tro đắp lên.
Lại một phương: đốt muối tán thành tro đắp lên.
Lại một phương: lấy mạng nhện bọc lên.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới — Thiên thứ mười: Thấp nhiệt sang.
Vương bất lưu hành thang (thang hạt vương bất lưu hành — hạt một loài cây cỏ, hoạt huyết, tiêu sưng).
Phương chữa bạch thốc và lở lâu ngày ở đầu mặt, trừ trùng, giảm đau: vương bất lưu hành (năm lạng); cành đào phía đông nam (năm lạng); vỏ rễ ngô thù du (năm lạng); xà sàng tử (ba thăng); mẫu kinh (cây kinh) (ba thăng); lá khổ trúc (tre đắng; thái, ba đấu); tật lê (ba thăng); đại ma nhân (hạt gai) (một thăng).
Tám vị trên, dùng hai đấu nước nấu lấy một đấu, rửa chỗ lở, ngày hai lần. Cũng chữa thư và nguyệt thực sang (lở loét quanh tai, người xưa cho rằng tăng giảm theo tuần trăng) lở nát.
Phương chữa bạch thốc: hoa đào nở vào ngày mồng ba tháng ba, phơi trong bóng râm cho khô; bá tử (hạt cây trắc bá); rễ cây dâu đỏ.
Ba vị trên tán bột, hòa với mỡ lợn. Trước lấy nước tro (nước lọc qua tro bếp) rửa sạch chỗ trọc, lau khô rồi bôi.
Lại một phương: cành liễu nhỏ (một nắm), thủy ngân, tạo giáp (nướng).
Ba vị trên, sắc với giấm cho đặc như mạch nha rồi bôi.
Quyển thứ hai mươi bốn · Sang ung, phần dưới.
Tùng chi cao (cao nhựa thông).
Phương chữa bạch thốc và ung thư cùng trăm thứ lở: vỏ cây mộc lan (một lạng); phàn thạch, đỗ hành (rễ cây đỗ hành, thơm), hùng hoàng, phụ tử, đại hoàng, thạch nam, tần giao, chân mễ (?), khổ sâm, thủy ngân (mỗi thứ hai lạng); nhựa thông (sáu lạng).
Mười hai vị trên, ngâm giấm một đêm, rồi rán với một cân rưỡi mỡ lợn; đợi đến khi phụ tử ngả vàng thì bỏ bã, rồi mới cho phàn thạch, hùng hoàng, thủy ngân vào. Lại đặt lên lửa nấu sôi ba dạo, đem để chỗ đất ẩm đợi đông lại, bôi lên chỗ lở thì khỏi.
Lại một phương: lấy thịt bò làm khô có tẩm ngũ vị (năm thứ gia vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn), nướng cho thơm, nhân lúc còn nóng đắp lên chỗ lở; không quá ba bốn lần thì khỏi.
Phương chữa lở sưng trên đầu: đốt hạnh nhân cho đen, mài ra mà bôi; lại lấy dây sắn dùng để buộc bó củi và đầu cá khô đốt thành tro, hòa với huân hoàng (loại hùng hoàng kém chất, thường dùng để xông) và mỡ lợn tháng chạp mà bôi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video