Thiên 8 — Quyển 8 — Bệnh phụ nữ (bốn)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân (bệnh phụ nữ), phần bốn

 Băng trung (chứng ra huyết ồ ạt từ tử cung ngoài kỳ kinh, như đê vỡ), thiên thứ nhất

 Gồm ba mươi sáu bài thuốc

 Chữa phụ nữ mắc năm chứng băng (năm loại ra huyết ồ ạt từ tử cung). Người gầy rạc, ho, khí nghịch lên (hơi dồn ngược lên trên), bứt rứt đầy tức, hơi thở ngắn yếu, đau dưới vùng tim, mặt nổi mụn nhọt. Lưng đau dữ dội không cúi ngửa được. Trong âm đạo sưng như có nhọt, trong lông vùng kín ngứa, có lúc đau, thông với tử tạng (tử cung). Tiểu tiện khó, thường choáng váng đầu, cổ gáy co cứng đau, tay chân nóng, khí nghịch xông lên gấp. Lòng bứt rứt không nằm được, trong bụng đau quặn, ăn không trôi, ợ chua, ợ đắng, bụng sôi.

 Lậu hạ (ra huyết hoặc dịch rỉ rả kéo dài không dứt) ra nước đỏ, trắng, vàng, đen, rất hôi, đặc như keo, làm bẩn áo. Nóng thì ra đỏ, lạnh thì ra trắng, uống nhiều thì ra đen, ăn nhiều thì ra vàng, dùng thuốc nhiều thì ra xanh. Hay vui hay giận, trong lòng thường sợ hãi, cả người không cử động được, lớn… (câu gốc bị đứt ở đây) (?)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài Miết giáp tán (thuốc bột có mai ba ba):

 Miết giáp (mai ba ba; nướng), can khương (gừng khô) (mỗi vị 3 phân — "phân" ở đây là đơn vị cân, bằng một phần tư lạng); xuyên khung (rễ cây khung cùng, vị thuốc hoạt huyết), vân mẫu (khoáng vật mica), đại giả (khoáng vật hematit màu đỏ nâu) (mỗi vị 1 lạng — đơn vị cân thời xưa); ô tặc ngư cốt (mai mực), long cốt (xương hoá thạch của động vật cổ), phục long can (đất lòng bếp đã nung lâu năm), bạch ác (đất sét trắng), … bì (?) (chữ đầu bị mất, có lẽ là da nhím; nướng) (mỗi vị 1 phân); đầu cá chép tươi, quế tâm (phần lõi vỏ quế đã cạo bỏ lớp ngoài), bạch truật (củ cây bạch truật, vị thuốc bổ tỳ) (mỗi vị nửa lạng); bạch cương tàm (con tằm chết cứng màu trắng) (nửa phân).

 Mười bốn vị trên giã rồi rây thành bột, hoà với rượu nguyên chất có cho thêm chút mật. Mỗi lần uống một phương thốn chủy (lượng thuốc bột vừa đầy một thìa vuông mỗi cạnh một tấc), ngày uống ba lần, đêm hai lần. Người bệnh lâu thì mười ngày khỏi, người mới bệnh thì… (câu gốc bị đứt, phần sau có lẽ là chỉ định của một bài thuốc khác đã mất tên) (?)

 Chữa phụ nữ băng trung, lậu hạ ra đỏ, trắng, xanh, đen, hôi thối không ai đến gần được, khiến mặt đen sạm mất sắc, da bọc xương. Kinh nguyệt mất chừng mực, đến đi không theo lệ thường. Bụng dưới căng như dây cung, hoặc khổ vì đau quặn thắt lan lên tận tim, hai bên sườn sưng trướng, khiến phải ngồi tựa, hơi thở yếu ít. Ăn vào mà không lên da thịt, lưng đau lan xuống hai chân, không đứng lâu được, chỉ muốn nằm. Thuốc nghiệm như thần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài Đại Thận hoả thảo tán

 Thận hoả thảo (cây cảnh thiên, một loại cây mọng nước), bạch thạch chi (đất sét trắng dạng khoáng), miết giáp (nướng), hoàng liên (rễ cây hoàng liên, vị rất đắng), tế tân (rễ cây tế tân, vị cay), thạch hộc (một loại lan mọc trên đá), xuyên khung, can khương, thược dược (rễ cây thược dược), đương quy (rễ cây đương quy, vị thuốc bổ huyết), thục ngải (ngải cứu phơi khô lâu năm, vò mịn), mẫu lệ (vỏ hàu; sao), vũ dư lương (một loại quặng sắt dạng khối) (mỗi vị 2 lạng); quế tâm (1 lạng); vỏ rễ cây tường vi, can địa hoàng (củ sinh địa phơi khô) (mỗi vị 4 lạng).

 Mười sáu vị trên giã rây thành bột. Uống lúc bụng đói với rượu, mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần, dần tăng lên hai thìa. Nếu hàn (lạnh) nhiều thì thêm phụ tử (củ nhánh cây ô đầu đã chế, vị thuốc rất nóng) và thục tiêu (hạt tiêu Tứ Xuyên); dùng tiêu thì phải sao cho ra dầu, bỏ hạt bên trong và bỏ những quả không nứt miệng. Nếu nhiệt (nóng) nhiều thì thêm tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu) và hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm), thạch hộc thì tăng gấp đôi. Nếu ra trắng nhiều thì thêm can khương, bạch thạch chi. Nếu ra đỏ nhiều (có bản ghi là xanh, đen) thì thêm quế tâm, đại giả mỗi vị 2 lạng.

 Chữa phụ nữ băng trung kèm đi lỵ, một ngày đêm phải đi mấy chục lần, tính mạng nguy kịch sắp chết. Lấy thật nhiều các thứ rễ, nấu cao làm viên, hễ uống vào bụng được là sống. Nếu không kiếm đủ các thứ rễ, thì trước hết lấy rễ tường vi, lấy thật nhiều rồi mới hợp lại. Có rượu thì uống với rượu, không có rượu thì uống với nước cơm. Các thứ rễ ấy nên được hai hộc (đơn vị đong, một hộc bằng mười đấu, một đấu bằng mười thăng) là tốt.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài Tường vi tiễn (cao nấu từ rễ tường vi)

 Rễ tường vi, rễ cây hồng, rễ bạt khế (một loại dây leo có gai), rễ huyền câu (cây mâm xôi dại) (mỗi thứ 1 hộc).

 Bốn vị trên đều băm nhỏ, cho chung vào nồi lớn, đổ nước ngập trên mặt thuốc bốn năm tấc, nấu đến khi nước cạn mất một phần ba thì bỏ bã. Nếu không có nồi lớn thì nấu dần từng mẻ theo cách trên, xong hết thì gộp nước lại nấu cho đặc như mạch nha, có thể vo viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười viên, ngày ba lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Phục long can thang (thuốc sắc có đất lòng bếp)

 Chữa phụ nữ băng trung ra đỏ, trắng, hoặc như nước đậu. Bài Phục long can thang: Phục long can (to bằng viên đạn bắn chim, 7 cục), xích thạch chi (đất sét đỏ dạng khoáng), quế tâm, ngải cứu, cam thảo (rễ cam thảo; nướng) (mỗi vị 2 lạng), sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi; thái, 4 thăng — đơn vị đong).

 Bảy vị trên phủ trở (thái hoặc giã thô), đổ một đấu nước nấu lấy ba thăng. Chia bốn lần uống, ngày ba lần, đêm một lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Thục ngải thang

 Chữa phụ nữ băng trung, máu ra không ngừng, khí nghịch, hư phiền (người suy yếu mà bứt rứt). Bài Thục ngải thang: thục ngải (1 thăng), càng cua (1 thăng), đạm trúc nhự (lớp tinh cạo từ thân tre; 1 nắm), phục long can (nửa cân — một cân bằng mười sáu lạng), bồ hoàng (phấn hoa cây cỏ nến; 2 lạng), đương quy (1 lạng),

 can địa hoàng, thược dược, quế tâm, a giao (keo nấu từ da lừa), phục linh (một loại nấm mọc ở rễ thông) (mỗi vị 2 lạng), cam thảo (5 tấc, nướng).

 Mười hai vị trên phủ trở. Dùng một đấu chín thăng nước nấu ngải trước, lấy một đấu, bỏ bã rồi cho các vị thuốc vào, nấu lấy bốn thăng, cho a giao vào cho tan hết. Mỗi lần uống một thăng, uống hết trong một ngày. Người gầy yếu thì tuỳ ý châm chước, có thể giảm còn năm sáu hợp (một hợp bằng một phần mười thăng).

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Địa du thang

 Chữa phụ nữ băng trung, lậu huyết không dứt. Bài Địa du thang: rễ địa du (rễ cây địa du, vị thuốc cầm máu), lá trắc bá (mỗi vị 8 lạng), càng cua, trúc nhự (mỗi vị 1 thăng), lậu lô (rễ cây lậu lô; 3 lạng), phục linh (1 lạng), bồ hoàng (3 hợp).

 Mười ba vị trên (?) (thực chỉ kê bảy vị) phủ trở. Dùng một đấu năm thăng nước nấu rễ địa du, cạn bớt ba thăng thì cho các vị thuốc kia vào, nấu tiếp lấy bốn thăng. Chia ra uống, ngày ba lần, đêm một lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Cam thảo thược dược thang

 Chữa phụ nữ sau khi sinh bị băng trung mất máu, khí nghịch xông lên tim, ngực nổi nhọt, bứt rứt nóng nảy. Bài Cam thảo thược dược thang: cam thảo (nướng), thược dược, đương quy, nhân sâm, bạch truật (mỗi vị 1 lạng), vỏ quýt (1 nắm), đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị thuốc xổ; nửa lạng).

 Bảy vị trên phủ trở, đổ bốn thăng nước nấu lấy hai thăng, chia hai lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu chín một nồi cơm.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Cử liễu diệp thang (thuốc sắc lá cây cử)

 Chữa phụ nữ băng trung ra huyết. Bài Cử liễu diệp thang: lá cây cử (3 cân), mạch môn đông (rễ củ cây mạch môn; bỏ lõi), can khương (mỗi vị 2 lạng), đại táo (táo tàu; 10 quả, bổ ra), cam thảo (1 lạng, nướng).

 Năm vị trên phủ trở, đổ một đấu nước nấu lá cử lấy tám thăng, bỏ bã, cho các vị thuốc khác vào, nấu tiếp lấy ba thăng. Chia ba lần uống.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Kế căn tửu (rượu ngâm rễ cây kế)

 Chữa phụ nữ đột nhiên băng trung, ra huyết không ngừng. Bài Kế căn tửu: rễ đại kế và tiểu kế (hai loại cây có gai họ cúc, vị thuốc cầm máu) (mỗi thứ 1 cân, thái).

 Hai vị trên ngâm với một đấu rượu năm đêm rồi uống, nhiều ít tuỳ ý.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Vũ dư lương hoàn (thuốc viên có vũ dư lương)

 Chữa phụ nữ băng trung ra đỏ trắng không dứt, kiệt sức nguy nặng. Bài Vũ dư lương hoàn: vũ dư lương (5 lạng), ô tặc ngư cốt (3 lạng), móng ngựa trắng (10 lạng, nướng cho vàng), long cốt (3 lạng), lộc nhung (sừng non của hươu; 2 lạng, nướng).

 Năm vị trên giã rây, trộn với mật ong đã luyện (nấu cho bớt nước) vo viên to bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu mỗi lần hai mươi viên, ngày hai lần; nếu không thấy công hiệu thì dần tăng đến ba mươi viên.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Đại ngưu giác trung nhân tán (thuốc bột lõi sừng trâu)

 Chữa phụ nữ lạnh tích lâu ngày bên trong, băng trung ra huyết không ngừng, lưng đau, tay chân nặng nề, suy kiệt cùng cực. Bài Đại ngưu giác trung nhân tán: lõi sừng trâu (1 cái, đốt), phòng phong (rễ cây phòng phong; 2 lạng), can địa hoàng, tang nhĩ (nấm mọc trên cây dâu), bồ hoàng, can khương, xích thạch chi, vũ dư lương, tục đoạn (rễ cây tục đoạn), phụ tử (nướng trong tro, bỏ vỏ), bạch truật, long cốt, phàn thạch (phèn chua; nung), đương quy (mỗi vị 3 lạng), nhân sâm (1 lạng).

 Mười lăm vị trên giã rây thành bột, uống với rượu ấm mỗi lần một phương thốn chủy. Ngày ba lần; không thấy công hiệu thì tăng dần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài thuốc điều trung (điều hoà tỳ vị ở phần giữa cơ thể), bổ hư, cầm máu

 Chữa phụ nữ băng trung ra huyết, suy nhược ít sức. Bài thuốc điều trung bổ hư cầm máu: trạch lan (cây mần tưới; sao, 9 phân), thục tiêu (bỏ hạt và quả không nứt miệng, sao cho ra dầu; 7 phân), đại giả, cảo bản (rễ cây cảo bản) (?) (chữ đầu bị mất), quế tâm, tế tân, can khương, phòng phong (mỗi vị 1 lạng), can địa hoàng, mẫu lệ (sao) (mỗi vị 1 lạng rưỡi), bá tử nhân (nhân hạt trắc bá), hậu phác (vỏ cây hậu phác; nướng) (mỗi vị 3 phân), đương quy, xuyên khung, cam thảo (… phần gốc bị mất) (?).

 Mười bảy vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống lúc bụng đói với rượu mười viên, ngày ba lần, dần tăng đến hai mươi viên, công hiệu như thần. (Có bản dùng thêm bạch chỉ, long cốt mỗi vị 3 phân, nhân sâm 7 phân, thành hai mươi vị.)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài thuốc chữa đau như cắt không dứt

 Chữa phụ nữ băng trung ra huyết, đau như cắt không dứt: tang nhĩ (loại màu đỏ), mẫu lệ (sao cho đổi màu) (mỗi vị 3 lạng), long cốt (2 lạng), hoàng cầm, thược dược, cam thảo (nướng) (mỗi vị 1 lạng).

 Sáu vị trên giã rây thành bột. Uống với rượu một phương thốn chủy, ngày ba lần, tăng dần, lấy lúc thấy công hiệu làm mức.

 Chữa phụ nữ thương trung (tổn thương bên trong), băng trung, tuyệt âm (âm khí suy kiệt) (?), khiến người uể oải không làm lụng được, ngực, sườn, tim, bụng và tứ chi đều đầy tức, người lúc nóng lúc lạnh, nặng thì đái ra máu.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài Tang căn tiễn (cao vỏ rễ dâu)

 Vỏ trắng rễ dâu thái nhỏ một đấu, ma tử nhân (hạt gai dầu) ba thăng, rượu trong nguyên chất ba đấu, nấu lấy một đấu, vắt bỏ bã. Thêm đại táo một trăm quả bỏ vỏ và hạt, mạch nha năm thăng, a giao năm lạng, mật ong trắng ba thăng, nấu lại lấy chín thăng. Cho vào bột can khương, bột hậu phác (miếng rộng hai tấc, dài hai thước, tán bột), bột thục tiêu — ba vị này mỗi vị một thăng; quế tâm dài một thước hai tấc, cam thảo tám lạng, bột gạo … (?) (chữ chỉ loại gạo bị mất) một thăng, can địa hoàng bốn lạng, thược dược sáu lạng, huyền sâm (rễ cây huyền sâm) năm lạng. Vo viên to bằng viên đạn, ngày uống ba viên.

 Lại một bài: rễ và lá tiểu kế (băm), [KT] mẫu (?) (chữ không rõ) (mỗi thứ băm mười cân).

 Một vị (?) trên, đổ năm đấu nước, cho chung vào nồi nấu nhừ, bỏ bã, cho vào nồi đồng nấu cạn còn bốn thăng. Chia bốn lần uống, uống hết trong một ngày.

 (Chữ [KT] chưa rõ là chữ gì, không dám sửa.)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài thuốc chữa phụ nữ băng trung

 Rễ cỏ tranh (2 cân), rễ tiểu kế (5 cân).

 Hai vị trên thái nhỏ, đổ năm đấu nước nấu chung lấy bốn thăng, chia ra uống từ từ từng ít một.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Đan sâm tửu (rượu đan sâm)

 Chữa phụ nữ băng trung ra huyết và các bệnh còn sót lại sau sinh. Bài Đan sâm tửu: đan sâm (rễ cây đan sâm, vị thuốc hoạt huyết), địa hoàng, nhẫn đông (dây kim ngân), địa du, ngải cứu (mỗi vị 5 cân).

 Năm vị trên, trước hết phơi khô rồi giã thật kỹ, ngâm nước ba đêm, bỏ bã, nấu lấy nước. Dùng một hộc gạo nếp kê, ủ theo cách làm rượu cho chín. Lúc đầu uống bốn hợp, rồi tăng dần, rất hay như thần.

 Bài chữa phụ nữ băng trung ra đỏ trắng: lấy con đỉa chết bám trên cây tre (?), đốt tán bột, uống với nước cơm nửa phương thốn chủy, rất hay như thần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài thuốc chữa phụ nữ băng trung, lậu hạ

 Lấy gỗ cây ngô đồng dài một thước, đốt thành tro, giã rây thành bột. Uống với rượu ấm một phương thốn chủy, ngày ba lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài thuốc chữa phụ nữ bạch băng (băng trung ra dịch trắng)

 Xuyên khung (2 lạng), can địa hoàng, a giao, xích thạch chi, quế tâm, rễ tiểu kế (mỗi vị 2 lạng).

 Sáu vị trên phủ trở, dùng sáu thăng rượu, bốn thăng nước nấu chung lấy ba thăng, bỏ bã, cho a giao vào cho tan hết, vắt bỏ bã. Chia ba lần uống.

 (Sách "Thiên kim yếu phương" có thêm phục long can to bằng quả trứng gà, bảy cục.)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài thuốc nước phân ngựa chữa phụ nữ bạch băng

 Nước vắt từ phân ngựa trắng (2 thăng), can địa hoàng (4 lạng), xuyên khung, a giao, rễ tiểu kế, bạch thạch chi, quế tâm (mỗi vị 2 lạng), phục long can (to bằng quả trứng gà, 7 cục).

 Tám vị trên phủ trở, dùng bảy thăng rượu cùng nước phân ngựa nấu lấy ba thăng, bỏ bã, cho a giao vào cho tan hết. Chia ba lần uống.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Tiểu ngưu giác tán (thuốc bột lõi sừng nghé)

 Chữa phụ nữ đới hạ (bệnh ra huyết, ra dịch ở vùng dưới đai lưng, tức bệnh phụ khoa) thuộc năm chứng bôn (năm kiểu ra huyết): một là ra huyết do bệnh nóng sốt; hai là ra huyết do lúc nóng lúc lạnh; ba là kinh nguyệt chưa dứt đã giao hợp nên lậu huyết; bốn là đang hành kinh mà nhấc vật nặng làm tổn thương mạch Nhâm (mạch chạy dọc giữa bụng, chủ về thai nghén) nên ra huyết; năm là sau sinh tử cung còn mở, kinh huyết chảy ra. Bệnh năm chứng bôn này bên ngoài thì thực, bên trong thì hư. Bài Tiểu ngưu giác tán: lõi sừng nghé (5 cái, đốt cho đỏ), long cốt (1 lạng), vũ dư lương, can khương, đương quy (mỗi vị 2 lạng), a giao (nướng),

 tục đoạn (mỗi vị 3 lạng).

 Bảy vị trên giã rây thành bột. Uống lúc bụng đói với rượu một phương thốn chủy, ngày ba lần. (Sách "Thiên kim" có thêm xích tiểu đậu (đậu đỏ nhỏ), lộc nhung, ô tặc ngư cốt, thành mười vị.)

 Chữa phụ nữ mắc mười hai bệnh "man hạ" (?) (ra dịch rỉ rả ở vùng kín) đến mức tuyệt sản (không thể sinh con): một là bạch đới (khí hư trắng), hai là xích đới (khí hư đỏ), ba là kinh nguyệt không thông, bốn là âm thai (?) (có lẽ là thai giả, bụng to như có thai mà không phải), năm là tử cung cứng, sáu là tử cung lệch, bảy là đau ở bộ phận sinh dục, tám là bụng cứng (có bản ghi là bên trong cứng), chín là bụng lạnh, mười là ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận) bế tắc, mười một là ngũ tạng mỏi đau, mười hai là nằm mơ thấy cùng ma quỷ làm vợ chồng.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài Long cốt tán

 (Chữ "man hạ", sách "Thiên kim" ghi là "thuần hạ".) Long cốt (3 lạng), bạch cương tàm (5 con), ô tặc ngư cốt, đại giả (mỗi vị 4 lạng), bán hạ (củ cây bán hạ; rửa), quế tâm, phục long can, can khương, hoàng bá (vỏ cây hoàng bá) (mỗi vị 2 lạng), thạch vi (một loại dương xỉ; bỏ lông), hoạt thạch (bột talc) (mỗi vị 1 lạng).

 Mười một vị trên giã rây thành bột. Uống với rượu ấm một phương thốn chủy, ngày ba lần. Ra trắng nhiều thì thêm ô tặc ngư cốt, bạch cương tàm mỗi vị 2 lạng; ra đỏ nhiều thì thêm đại giả 5 lạng; bụng dưới lạnh thì thêm hoàng bá 2 lạng; tử cung cứng thì thêm gừng, quế mỗi vị 2 lạng. Mỗi thứ tuỳ bệnh mà tăng. Uống thuốc ba tháng, có thai thì ngừng thuốc. Thuốc uống quá nhiều thì sinh đôi. Phải xét kỹ bài thuốc mà lấy thuốc. Đàn bà goá và con gái chưa chồng không được uống bừa.

 Bài chữa sau sinh ra huyết không ngừng: xương bồ (thân rễ cây thạch xương bồ; 5 lạng, băm).

 Một vị trên, dùng năm thăng rượu trong nấu lấy hai thăng. Chia hai lần uống.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 A giao tán

 Bài A giao tán chữa phụ nữ ra huyết: a giao (8 lạng, nướng), ô tặc ngư cốt (2 lạng), thược dược (4 lạng), đương quy (1 lạng).

 Bốn vị trên giã rây thành bột, nhào với mật cho tơi như cơm lúa mạch. Uống trước bữa ăn, dùng nước canh hành để chiêu một phương thốn chủy, ngày ba lần, đêm một lần. (Có bản thêm tang nhĩ 1 lạng.)

 Bài chữa các chứng mất huyết do cổ (?) (bệnh do trùng độc): lộc nhung (nướng), đương quy (mỗi vị 3 lạng), hạt bí (5 hợp), bồ hoàng (5 lạng).

 Bốn vị trên giã rây thành bột. Uống với rượu một phương thốn chủy, ngày ba lần, không thấy công hiệu thì tăng dần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bào ngư thang

 Chữa phụ nữ lậu huyết, băng trung. Bài Bào ngư thang: bào ngư (ở đây chỉ cá ướp muối phơi khô), đương quy (mỗi vị 3 lạng, thái), a giao (nướng, 4 lạng), ngải cứu (to bằng quả trứng gà, 3 nắm).

 Bốn vị trên, dùng ba thăng rượu, hai thăng nước nấu chung lấy hai thăng năm hợp, bỏ bã, cho a giao vào cho tan hết. Mỗi lần uống tám hợp, ngày ba lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bạch ác hoàn (thuốc viên đất sét trắng)

 Chữa phụ nữ ba mươi sáu bệnh, bệnh trong tử cung, lậu hạ ngày ngày không dứt. Bài Bạch ác hoàn: bạch ác đất Hàm Đan (một vùng ở Hà Bắc), mẫu lệ (sao), vũ dư lương, bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ), ô tặc ngư cốt, can khương, long cốt, bạch thạch chi, quế tâm, cù mạch (cây cẩm chướng dại), đại hoàng, thạch vi (bỏ lông), bạch liễm (rễ củ cây bạch liễm), tế tân, thược dược, hoàng liên, phụ tử (nướng tro, bỏ vỏ), chung nhũ (thạch nhũ trong hang đá), phục linh, đương quy, thục tiêu (sao ra dầu, bỏ hạt và quả không nứt miệng), hoàng cầm, cam thảo (nướng) (mỗi vị nửa lạng).

 Hai mươi ba vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu năm viên, ngày hai lần, không thấy công hiệu thì dần tăng đến mười viên.

 Bài chữa phụ nữ lậu huyết không ngừng, đại băng trung: long cốt, xuyên khung, phụ tử (nướng tro, bỏ vỏ), thược dược, vũ dư lương, can khương (mỗi vị 3 lạng), xích thạch chi (4 lạng), đương quy, quế tâm (mỗi vị 1 lạng), cam thảo (5 phân, nướng).

 Mười vị trên giã rây thành bột. Uống với rượu ấm một phương thốn chủy, ngày ba lần, tăng dần đến hai thìa. Ra trắng nhiều thì thêm xích thạch chi 1 lạng.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Mã thông thang (thuốc sắc nước phân ngựa)

 Chữa phụ nữ lậu huyết, nhiều tháng không ngừng. Bài Mã thông thang: nước phân ngựa đỏ (1 thăng; lấy phân ngựa mới vắt lấy nước, phân khô thì ngâm nước rồi vắt; không có ngựa đỏ thì ngựa thường cũng được), đương quy, a giao (nướng),

 can khương (mỗi vị 1 lạng), ngải cứu tươi (1 nắm), mực tàu (to bằng nửa viên đạn).

 Sáu vị trên phủ trở, dùng tám thăng nước, hai thăng rượu trong nấu chung lấy ba thăng, bỏ bã, cho nước phân ngựa và a giao vào, nấu lửa nhỏ lấy hai thăng. Để vừa nóng vừa lạnh, chia hai lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu chín một nồi cơm.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Mã đề tiết thang (thuốc sắc vụn móng ngựa)

 Chữa phụ nữ bạch lậu (rỉ dịch trắng) không dứt. Bài Mã đề tiết thang: móng ngựa trắng (nướng cho cháy, nạo vụn), xích thạch chi (mỗi vị 5 lạng), vũ dư lương, ô tặc ngư cốt, long cốt, mẫu lệ (sao), can địa hoàng (… phần sau của danh sách bị mất) (?). Mười một vị trên phủ trở, dùng một đấu sáu thăng nước nấu lấy ba thăng rưỡi. Chia bốn lần uống, ngày ba lần, đêm một lần.

 Bài chữa phụ nữ lậu huyết không ngừng: can địa hoàng, đại hoàng (mỗi vị 6 lạng), xuyên khung (4 lạng), a giao (5 lạng), nhân sâm, đương quy, cam thảo (nướng) (mỗi vị 3 lạng).

 Bảy vị trên phủ trở, dùng một đấu rượu, năm thăng nước nấu chung lấy sáu thăng, bỏ bã, cho a giao vào cho tan hết. Mỗi lần uống một thăng, ngày ba lần, đêm một lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Mã đề hoàn (thuốc viên móng ngựa)

 Chữa phụ nữ bạch lậu không dứt. Bài Mã đề hoàn: móng ngựa trắng (4 lạng, nướng cho vàng), ô tặc ngư cốt, bạch cương tàm, xích thạch chi (mỗi vị 2 lạng), vũ dư lương, long cốt (mỗi vị 3 lạng).

 Sáu vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu mười viên, không thấy công hiệu thì dần tăng đến hai mươi viên.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bài Thận hoả thảo tán chữa phụ nữ lậu hạ

 Thận hoả thảo (10 lạng, sao cho vàng), đương quy, lộc nhung (có bản ghi là sừng hươu), a giao (nướng) (mỗi vị 4 lạng), long cốt (2 phân).

 Năm vị trên giã rây thành bột. Uống trước bữa ăn với rượu một phương thốn chủy, ngày ba lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Băng trung, thiên thứ nhất

 Bồ hoàng tán

 Chữa phụ nữ lậu hạ không ngừng. Bài Bồ hoàng tán: bồ hoàng (nửa thăng), lộc nhung (nướng), đương quy (mỗi vị 2 lạng).

 Ba vị trên giã rây thành bột. Uống với rượu nửa phương thốn chủy, ngày ba lần, không thấy công hiệu thì dần tăng đến một phương thốn chủy.

 Bài chữa phụ nữ tử cung sa lỏng không yên (?), lậu huyết liên tiếp, kinh nguyệt quá mức, lúc nhiều lúc ít, bụng dưới đau gấp xốc lên tim, sườn trướng, ăn không lên da thịt: xác ve (?) (3 lạng, nướng), vũ dư lương, can địa hoàng (mỗi vị 6 lạng), tổ ong (nướng), xác rắn (nướng) (mỗi vị 1 lạng),

 … bì (?) (chữ đầu bị mất, có lẽ là da nhím; một bộ, nướng), can khương, phòng phong, ô tặc ngư cốt, tang phiêu tiêu (tổ trứng bọ ngựa trên cây dâu; nướng), … trùng (?) (chữ đầu bị mất, có lẽ là giá trùng — con gián đất; sao), cam thảo (nướng) (mỗi vị 2 lạng).

 Mười hai vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống lúc bụng đói với rượu mười viên, ngày ba lần, dần tăng đến hai mươi viên.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn

 Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Gồm ba mươi bốn bài thuốc

 Chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông, bế tắc, không sinh con đã mười tám năm; uống thuốc này hai mươi tám ngày thì có con.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Bài Bạch vi hoàn của Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Kim Thành (vùng nay thuộc tỉnh Cam Túc)

 Bạch vi (rễ cây bạch vi), tế tân (mỗi vị 5 phân), nhân sâm, đỗ hành (một loại cây họ mộc hương), bán hạ (rửa), hậu phác (nướng), bạch cương tàm, mẫu mông (một vị thuốc thảo mộc) (mỗi vị 3 phân), ngưu tất (rễ cây cỏ xước), sa sâm (rễ cây sa sâm), can khương (mỗi vị nửa lạng), phụ tử (nướng tro, 1 lạng rưỡi), tần giao (rễ cây tần giao; nửa lạng), đương quy (3 phân), thục tiêu (1 lạng rưỡi, bỏ hạt và quả không nứt miệng, sao ra dầu), tử uyển (rễ cây tử uyển; 3 phân), phòng phong (1 lạng rưỡi).

 Mười bảy vị trên giã rây, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống trước bữa ăn với rượu ba viên, không thấy công hiệu thì tăng dần đến bốn năm viên. Thuốc này không nên uống lâu, thấy có thai thì ngừng. (Sách của họ Thôi có thêm cát cánh (rễ cây cát cánh), đan sâm mỗi vị 3 phân.)

 Chữa kinh nguyệt không thông nhiều năm, trong tử cung có phong lạnh (khí lạnh độc xâm nhập), cho nên phải dùng thuốc xổ cho ra.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Bài Đại hoàng phác tiêu thang

 Đại hoàng, ngưu tất (mỗi vị 5 lạng), đại giả, can khương, tế tân (mỗi vị 1 lạng), thuỷ điệt (con đỉa; sao), manh trùng (ruồi trâu hút máu; bỏ cánh chân, sao), mang tiêu (muối natri sulfat tinh chế, vị thuốc xổ) (mỗi vị 2 lạng), đào nhân (nhân hạt đào; 3 thăng, bỏ vỏ, đầu nhọn và những hạt có hai nhân), ma tử nhân (5 hợp), mẫu đơn bì (vỏ rễ cây mẫu đơn), tử uy (hoa lăng tiêu; có bản ghi là tử uyển) (mỗi vị 3 lạng),

 cam thảo (nướng, 3 lạng), phác tiêu (muối tiêu thô, vị thuốc xổ; 3 lạng).

 Mười bốn vị trên phủ trở, dùng một đấu nước nấu lấy ba thăng, bỏ bã, cho mang tiêu vào cho tan hết. Chia ba lần uống, uống vào canh năm (khoảng 3–5 giờ sáng); cách chừng thời gian nấu một nồi cơm thì tự xổ ra, sau đó điều dưỡng nghỉ ngơi, đừng để gặp gió.

 Chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông, bụng dưới cứng gấp, đại tiện không thông, thỉnh thoảng thấy ra vật như nước mũi, hoặc như lòng trắng trứng gà — đều do phong lạnh trong tử cung. Bài thuốc: đại hoàng (4 lạng), ngô thù du (quả cây ngô thù; 2 thăng), thược dược (3 lạng), đương quy, can địa hoàng, hoàng cầm, can khương, xuyên khung, quế tâm, mẫu đơn bì, mang tiêu, nhân sâm, tế tân, cam thảo (nướng) (mỗi vị 2 lạng), thuỷ điệt (sao), manh trùng (mỗi thứ 50 con, bỏ cánh chân, sao),

 đào… (?) (phần gốc bị mất). Mười tám vị trên phủ trở, dùng năm thăng rượu trong ngâm thuốc chừng thời gian nấu một nồi cơm; lại riêng dùng hai đấu nước nấu gà (?) (gà không có trong danh sách còn lại) lấy một đấu, bỏ gà, cho thuốc vào nấu chung lấy ba thăng, vắt bỏ bã, cho mang tiêu vào cho tan hết, khuấy đều, để vừa nóng vừa lạnh. Mỗi lần uống một thăng, ngày ba lần.

 Bài chữa kinh nguyệt không thông, bụng dưới đau: mẫu đơn bì, đương quy, xuyên khung, hoàng cầm, đại hoàng, can khương, nhân sâm, tế tân, tiêu thạch (diêm tiêu), thược dược, quế tâm, cam thảo (nướng) (mỗi vị 2 lạng), thuỷ điệt (sao), manh trùng (bỏ cánh chân, sao), đào nhân (bỏ vỏ và đầu nhọn) (mỗi thứ 50 cái), tề tào (ấu trùng bọ hung; 13 con, sao), can địa hoàng (3 lạng), gà mái lông vàng (1 con, làm sạch như làm để ăn).

 Mười tám vị trên phủ trở, dùng năm thăng rượu trong ngâm một đêm; riêng dùng hai đấu nước nấu gà lấy một đấu năm thăng, bỏ gà, cho thuốc vào nấu lấy ba thăng, bỏ bã, cho tiêu thạch vào cho tan hết. Để vừa nóng vừa lạnh, mỗi lần uống một thăng, ngày ba lần.

 Bài chữa lạnh lâu ngày, kinh nguyệt không thông, lúc nhiều lúc ít: ngô thù du (3 thăng), gừng tươi (1 cân), quế tâm (1 thước), đại táo (20 quả, bổ ra), đào nhân (bỏ vỏ và đầu nhọn, 50 cái),

 … (phần gốc bị mất) (?) … lạng), thuỷ điệt (sao).

 Mười lăm vị trên phủ trở, dùng ba thăng rượu trong, một đấu nước nấu lấy ba thăng, bỏ bã. Để vừa nóng vừa lạnh, mỗi lần uống một thăng, ngày ba lần.

 Người không uống được rượu thì thay bằng nước. Khi thuốc sắc gần xong mới cho các loại côn trùng vào. Người bệnh không chịu nổi thuốc thì uống bảy hợp.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Để đương thang

 Chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông, trong bụng đầy, có lúc tự giảm; cũng chữa đàn ông bàng quang đầy căng gấp. Bài Để đương thang: đại hoàng (2 lạng), đào nhân (30 cái, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, nướng), thuỷ điệt (20 con, sao), hổ trượng (rễ cây cốt khí củ; nướng, 2 lạng; có bản ghi là hổ chưởng — củ cây thiên nam tinh).

 Bốn vị trên phủ trở, dùng ba thăng nước nấu lấy một thăng. Uống một lần cho hết, sẽ ra huyết ngay.

 Lại một bài: đương quy, quế tâm, can tất (sơn khô; sao), đại táo (bổ ra), manh trùng (bỏ cánh chân, sao), thuỷ điệt (mỗi vị 2 lạng, sao), thược dược, tế tân, hoàng cầm, uy nhuy (củ cây ngọc trúc), cam thảo (nướng) (mỗi vị 1 lạng), ngô thù du, đào nhân (mỗi vị 1 thăng, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân).

 Mười ba vị trên phủ trở, ngâm với một đấu rượu một đêm. Sáng hôm sau nấu lấy ba thăng, chia ba lần uống.

 Bài chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông: đương quy, thược dược, can khương, mang tiêu, ngô thù du (mỗi vị 2 lạng), đại hoàng (4 lạng), quế tâm (3 lạng), cam thảo (nướng, 1 lạng), đào nhân (bỏ vỏ và đầu nhọn, 30 cái).

 Chín vị trên phủ trở, dùng chín thăng nước nấu lấy ba thăng, bỏ bã, cho mang tiêu vào cho tan hết. Chia ba lần uống.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Ôn kinh hoàn (thuốc viên làm ấm kinh mạch)

 Chữa phụ nữ ngực sườn đầy tức, kinh nguyệt không thông, thỉnh thoảng đau khổ quanh rốn, tay chân nóng bứt rứt, hai chân mỏi. Bài Ôn kinh hoàn: can khương, ngô thù du, phụ tử (nướng tro, bỏ vỏ), đại hoàng, thược dược (mỗi vị 3 lạng), hoàng cầm, can địa hoàng, đương quy, quế tâm, bạch truật (mỗi vị 2 lạng), nhân sâm, thạch vi (mỗi vị 1 lạng, bỏ lông), thục tiêu (1 hợp, bỏ hạt và quả không nứt miệng, sao ra dầu), đào nhân (70 cái, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao), ý dĩ nhân (hạt bo bo; 1 thăng).

 Mười lăm vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống trước bữa ăn với rượu một viên, ngày ba lần, không thấy công hiệu thì tăng dần, lấy lúc thấy công hiệu làm mức.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Thất ngao hoàn (thuốc viên có bảy vị sao)

 Chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông, tay chân nóng bứt rứt, bụng đầy, không muốn ngủ, trong lòng bứt rứt. Bài Thất ngao hoàn: đại hoàng (nửa lạng, sao), tiền hồ (rễ cây tiền hồ), mang tiêu (mỗi vị 5 phân), can khương (3 phân), phục linh (2 phân rưỡi), hạnh nhân (nhân hạt mơ; bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, 1 phân rưỡi, sao), thục tiêu (bỏ hạt và quả không nứt miệng, sao ra dầu), đình lịch (hạt cây đình lịch) (mỗi vị 2 phân, sao), đào nhân (20 cái, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao) (… phần gốc bị mất) (?).

 Mười một vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng, uống với nước cơm bảy viên, ngày ba lần, dần tăng đến mười viên. Chữa chứng lạnh thì uống trước bữa ăn. (Sách "Thiên kim" có thêm xuyên khung 3 phân.)

 Bài chữa phụ nữ đới hạ, khí lạnh làm huyết tích tụ, lưng bụng đau, kinh nguyệt thường không đều, tay chân quyết nghịch (lạnh giá từ đầu ngón lên), khí xông lên tim, ăn uống khó khăn: phục linh, chỉ thực (quả non cây cam chua; nướng), can khương (mỗi vị nửa lạng), thược dược, hoàng cầm, quế tâm, cam thảo (nướng) (mỗi vị 1 lạng).

 Bảy vị trên phủ trở, dùng bốn thăng nước nấu lấy hai thăng. Chia hai lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm. Các chứng kinh nguyệt không đều, bài này đều chữa được.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Mẫu đơn đại hoàng thang

 Chữa phụ nữ kinh nguyệt không đều, hoặc đến sớm hoặc đến muộn, hoặc như nước đậu, lưng đau như gãy, hai chân đau nhức, trong tử cung có phong lạnh. Bài Mẫu đơn đại hoàng thang: mẫu đơn bì (3 lạng), đại hoàng, phác tiêu (mỗi vị 4 lạng), đào nhân (1 thăng, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), dương khởi thạch (khoáng vật tremolit), nhân sâm, phục linh, thuỷ điệt (sao), manh trùng (bỏ cánh chân, sao), cam thảo (nướng) (mỗi vị 2 lạng).

 Mười vị trên phủ trở, dùng chín thăng nước nấu lấy ba thăng, bỏ bã, cho phác tiêu vào cho tan hết. Chia ba lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Dương khởi thạch thang

 Chữa phụ nữ kinh nguyệt không đều, hoặc đến sớm, hoặc đến muộn, lúc nhiều lúc ít, chợt đỏ chợt trắng. Bài Dương khởi thạch thang: dương khởi thạch (2 lạng), phụ tử (1 lạng, nướng tro, bỏ vỏ), phục long can (5 lạng), sinh địa hoàng (thái, 1 thăng), can khương, quế tâm (… phần gốc bị mất) (?). Mười vị trên phủ trở, dùng một đấu nước nấu lấy ba thăng hai hợp. Chia bốn lần uống, ngày ba lần, đêm một lần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Nên uống Hạnh nhân thang

 Chữa kinh nguyệt không đều, hoặc một tháng đến hai lần, hoặc hai ba tháng mới đến một lần, hoặc đến sớm hoặc đến muộn, bế tắc không thông, nên uống Hạnh nhân thang: hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), đào nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), manh trùng (bỏ cánh chân, sao), thuỷ điệt (sao) (mỗi thứ 30 cái/con),

 đại hoàng (3 lạng).

 Năm vị trên phủ trở, dùng sáu thăng nước nấu lấy hai thăng năm hợp, chia ba lần uống. Uống một lần thì bệnh sẽ theo đại tiện hoặc tiểu tiện mà ra; nếu ra nhiều thì ngừng, không uống nữa; nếu ra ít thì uống hết lần thứ hai.

 Bài chữa phụ nữ sau sinh còn bệnh sót lại, kinh nguyệt có khi đến, trong bụng đau quặn: phác tiêu, đương quy, ý dĩ nhân, quế tâm (mỗi vị 2 lạng), đại hoàng (4 lạng), đại giả, ngưu tất, đào nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao) (mỗi vị 1 lạng).

 Tám vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống trước bữa ăn với rượu năm viên, ngày ba lần, không thấy công hiệu thì tăng dần.

 Bài chữa phụ nữ hành kinh đau quanh rốn, xốc lên tim ngực, lúc nóng lúc lạnh như sốt rét: ý dĩ nhân, đại giả, ngưu tất (mỗi vị 2 lạng), phục linh (1 lạng), đại hoàng (8 lạng), … trùng (?) (chữ đầu bị mất, có lẽ là giá trùng; 20 con, sao), đào nhân (50 cái, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao), quế tâm (5 tấc).

 Tám vị trên giã rây thành bột. Đêm trước nhịn ăn, sáng hôm sau lúc bụng đói uống với rượu ấm một tiền chủy (lượng thuốc bột phủ kín mặt một đồng tiền).

 Bài chữa phụ nữ có kinh nguyệt mà lưng bụng đau: … trùng (?) (có lẽ là giá trùng; 4 con, sao), nữ thanh (một loại cây thuốc), xuyên khung (mỗi vị 1 lạng), thục tiêu (bỏ hạt và quả không nứt miệng, sao ra dầu), can khương, đại hoàng (mỗi vị 2 lạng).

 Bảy vị trên giã rây thành bột. Uống trước bữa ăn với rượu một đao khuê (lượng thuốc rất nhỏ, khoảng một phần mười phương thốn chủy). Uống được mười ngày thì hơi xổ ra, khéo điều dưỡng thì tốt.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Can tất thang (thuốc sắc sơn khô)

 Chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông, bụng dưới cứng đau không cho đụng vào. Bài Can tất thang: can tất (sao), đại hoàng, hoàng cầm, đương quy, mang tiêu, quế tâm (mỗi vị 1 lạng), phụ tử (1 củ, nướng tro, bỏ vỏ), ngô thù du (1 thăng), uy nhuy, thược dược, tế tân, cam thảo (nướng) (mỗi vị 1 lạng).

 Mười hai vị trên phủ trở, ngâm với một đấu rượu trong một đêm, nấu lấy ba thăng, vắt bỏ bã, cho mang tiêu vào cho tan hết. Chia ba lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm.

 Lại một bài: đại hoàng (3 lạng), đào nhân (1 thăng, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), mang tiêu, thổ qua căn (rễ cây vương qua), đương quy, thược dược, đan sa (chu sa; nghiền) (mỗi vị 2 lạng).

 Bảy vị trên phủ trở, dùng chín thăng nước nấu lấy ba thăng, bỏ bã, cho bột đan sa và mang tiêu vào cho tan hết. Chia ba lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm. (Sách "Thiên kim" có thêm thuỷ điệt 2 lạng.)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Nham mật thang (thuốc sắc có mật ong đá)

 Chữa kinh nguyệt không thông, tim bụng đau quặn muốn chết; thuốc làm thông huyết, hết đau. Bài Nham mật thang: ngô thù du, đại hoàng, đương quy, can khương, manh trùng (bỏ cánh chân, sao), thuỷ điệt (sao), can địa hoàng, xuyên khung (mỗi vị 2 lạng),

 chi tử nhân (nhân hạt dành dành; 14 quả), đào nhân (bỏ vỏ và đầu nhọn, 1 thăng, sao), thược dược (3 lạng), tế tân, cam thảo (nướng) (mỗi vị 1 lạng),

 quế tâm (1 … phần gốc bị mất) (?). Mười sáu vị trên phủ trở, dùng chín thăng nước nấu lấy hai thăng rưỡi. Chia ba lần uống, ngày ba lần, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm.

 Bài chữa huyết hà (khối tụ do huyết ứ trong bụng, lúc có lúc tan), kinh nguyệt ứ đọng không thông, làm xổ bệnh, làm tan huyết cứng: đại hoàng, tế tân, phác tiêu (mỗi vị 1 thăng), tiêu thạch, phụ tử (nướng tro, bỏ vỏ), manh trùng (bỏ cánh chân, sao) (mỗi vị 3 phân), hoàng cầm (… phần gốc bị mất) (?) … thăng, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), tề tào (2 con, nướng).

 Mười lăm vị trên phủ trở, dùng nước và rượu mỗi thứ năm thăng ngâm thuốc một đêm, sáng hôm sau nấu lấy bốn thăng, bỏ bã, cho phác tiêu và tiêu thạch vào cho tan hết. Chia bốn lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm. Sau khi hết bệnh nên ăn canh vịt vàng.

 Lại một bài: thuỷ điệt (sao), thổ qua căn, mang tiêu, đương quy (mỗi vị 2 lạng), đào nhân (1 thăng, bỏ vỏ và đầu nhọn), đại hoàng, quế tâm, ma tử (hạt gai dầu), ngưu tất (mỗi vị 3 lạng).

 Chín vị trên phủ trở, dùng chín thăng nước nấu lấy ba thăng, bỏ bã, cho mang tiêu vào cho tan hết. Chia ba lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm.

 Chữa kinh nguyệt không thông kết thành trưng (khối u cục cố định trong bụng) cứng như đá, bụng to mà người gầy trơ xương, nên dùng bài phá huyết, xổ khối trưng: đại hoàng, tiêu thạch (sao cho sôi rồi lặng xuống) (mỗi vị 6 lạng), thục tiêu (bỏ hạt và quả không nứt miệng, sao ra dầu, 1 lạng), đại giả, can tất (sao),

 xuyên khung, phục linh, can khương, manh trùng (bỏ cánh chân, sao) (mỗi vị 2 lạng), ba đậu (hạt cây ba đậu, vị xổ rất mạnh và độc; 20 hạt, bỏ vỏ và mầm, sao).

 Mười vị trên giã rây thành bột, riêng ba đậu thì chế cho nhuyễn như mỡ, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu ba viên, dần tăng đến năm viên, bắt đầu uống lúc bụng đói, ngày hai lần. (Sách "Thiên kim" có thêm đan sa, sài hồ (rễ cây sài hồ), thuỷ điệt, thổ qua căn, thành mười bốn vị.)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Ngưu tất hoàn

 Chữa sau sinh kinh nguyệt đến đi, chợt nhiều chợt ít, rồi lại không thông nữa, trong bụng co gấp, kéo xuống lưng, người nặng nề. Bài Ngưu tất hoàn: ngưu tất, quế tâm, đại hoàng, xuyên khung (mỗi vị 3 lạng), đương quy, thược dược, nhân sâm, mẫu đơn bì (mỗi vị 2 lạng), thuỷ điệt (sao),

 manh trùng (sao, bỏ cánh chân), … trùng (?) (có lẽ là giá trùng; sao) (mỗi thứ 10 con), tề tào (sao), phỉ liêm trùng (con gián) (mỗi thứ 40 con; có bản không có vị này).

 Mười ba vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống lúc bụng đói với rượu ấm năm viên, ngày ba lần, không thấy công hiệu thì dần tăng đến mười viên.

 Bài chữa kinh nguyệt bế không thông, rùng mình ớn lạnh, lúc nóng lúc lạnh: manh trùng (1 lạng, bỏ cánh chân, sao), đào nhân (10 lạng, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao), tang phiêu tiêu (nửa lạng), đại giả, thuỷ điệt (sao), tề tào (sao) (mỗi vị 2 lạng), đại hoàng (3 lạng).

 Bảy vị trên giã rây thành bột, riêng đào nhân giã nhuyễn như cao rồi mới trộn với thuốc, hoà mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu năm viên, ngày hai lần.

 Bài chữa kinh nguyệt không thông, tay chân nóng bứt rứt, bụng đầy, lặng lẽ uể oải không muốn ngủ, trong lòng bứt rứt: xuyên khung (5 lạng rưỡi), mang tiêu, sài hồ (mỗi vị 5 lạng), phục linh (2 lạng), hạnh nhân (5 hợp, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao), đại hoàng (1 cân), thục tiêu (bỏ hạt và quả không nứt miệng, sao ra dầu), thuỷ điệt (sao), manh trùng (bỏ cánh chân, sao) (mỗi vị nửa lạng), đào nhân (100 cái, bỏ lớp vỏ màu tía).

 Mười bốn vị trên giã rây thành bột, riêng đào nhân, hạnh nhân giã nhuyễn như bùn, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống lúc bụng đói với rượu bảy viên, ngày ba lần, không thấy công hiệu thì tăng dần. (Bài này giống bài Thất ngao hoàn ở trên, nhiều hơn ba vị.)

 Bài chữa lưng bụng đau, kinh nguyệt không thông lợi: đương quy (4 lạng), xuyên khung, nhân sâm, mẫu lệ (sao), thổ qua căn, thuỷ điệt (sao) (mỗi vị 2 lạng), manh trùng (bỏ cánh chân, sao),

 … (phần gốc bị mất) (?) … nhân, sao, riêng giã nhuyễn như bùn).

 Mười một vị trên giã rây thành bột, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống lúc bụng đói với rượu ba viên, ngày ba lần.

 Bài chữa kinh nguyệt bế không thông, không muốn ăn uống: đại hoàng (1 cân), sài hồ, mang tiêu (mỗi vị 5 lạng), mẫu lệ (sao, 1 lạng), đình lịch tử (2 lạng, sao cho ngả màu tía, giã riêng),

 … (phần gốc bị mất) (?) … rưỡi), hạnh nhân (5 hợp, sao, giã riêng như cao), manh trùng (sao, bỏ cánh chân), thuỷ điệt (sao) (mỗi vị nửa lạng), đào nhân (70 cái, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao, giã riêng như cao).

 Mười ba vị trên giã rây thành bột, trộn với phần đình lịch, đào nhân, hạnh nhân đã giã nhuyễn như mỡ ở trên, hoà mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống với nước cơm bảy viên, ngày hai lần (… phần gốc có lẽ bị mất) (?). (Bài này cũng giống bài Thất ngao hoàn, nhiều hơn hai vị.)

 Chữa kinh nguyệt không thông sáu bảy năm, hoặc phù đầy, khí nghịch, bụng trướng, có trưng hà (khối u cục trong bụng); uống bài này nhiều lần có hiệu nghiệm như thần.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Bài Đại manh trùng hoàn

 Manh trùng (400 con, bỏ cánh chân, sao), thuỷ điệt (300 con, sao), tề tào (1 thăng, sao), can địa hoàng, mẫu đơn bì, can tất (sao), thổ qua căn, thược dược, ngưu tất, quế tâm (mỗi vị 4 lạng), hoàng cầm, mẫu mông, đào nhân (sao, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân) (mỗi vị 3 lạng), phục linh, hải tảo (rong biển) (mỗi vị 5 lạng), đình lịch (5 hợp, sao cho ngả màu tía), ngô thù du (2 lạng).

 Mười bảy vị trên giã rây thành bột, riêng đào nhân, đình lịch giã nhuyễn như mỡ, trộn mật luyện vo viên bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu bảy viên, ngày ba lần. (Sách "Thiên kim" có thêm mang tiêu, nhân sâm.)

 Bài chữa kinh nguyệt không thông, bế tắc: ngưu tất (1 cân), ma tử nhân (3 thăng, đồ chín), thổ qua (3 lạng), đào nhân (2 thăng, sao, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân).

 Bốn vị trên ngâm với một đấu năm thăng rượu năm đêm. Mỗi lần uống năm hợp, dần tăng đến một thăng, ngày một lần; uống nhiều càng tốt.

 Bài chữa phụ nữ sau sinh bị phong lạnh, huyết đọng lại không ra, ngưng kết làm kinh nguyệt bế tắc: … tử (?) (chữ đầu tên vị thuốc bị mất), đào nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, sao), ma tử nhân (giã vụn) (mỗi vị 2 thăng).

 Ba vị trên, dùng ba đấu rượu nấu chung còn hai đấu. Mỗi lần uống năm hợp, ngày ba lần, tăng dần đến một thăng thì tốt.

 Chữa kinh nguyệt bế không thông, kết thành khối hà, bụng to như cái [KT] (?) (chữ không rõ, có lẽ là cái chum), hơi thở ngắn muốn chết.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Bài Hổ trượng tiễn (cao rễ cây cốt khí củ)

 Hổ trượng (100 cân, bỏ phần đầu gốc, rửa sạch đất, phơi khô, thái), nước ép thổ qua căn, nước ép ngưu tất (mỗi thứ 2 đấu).

 Ba vị trên, dùng một hộc nước ngâm hổ trượng một đêm, sáng hôm sau nấu cạn còn hai đấu, cho nước thổ qua và ngưu tất vào, khuấy đều, rồi nấu cách thuỷ (?) cho đặc như mạch nha. Uống với rượu một hợp, ngày hai lần, đêm một lần. Sẽ xổ ra; nếu bệnh đã hết thì cứ cho uống hết thuốc.

 Bài chữa đới hạ, kinh nguyệt bế không thông: đại hoàng (6 thăng), phác tiêu (5 lạng), đào nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), manh trùng (bỏ cánh chân) (mỗi vị 1 thăng, đều sao).

 Bốn vị trên giã rây thành bột, riêng đào nhân giã nhuyễn như cao. Dùng bốn thăng giấm nguyên chất cho vào nồi đồng có chân đặt trên lửa nấu cạn bớt một thăng, cho thuốc vào khuấy ba lần (?), lại cạn bớt một thăng thì cho phác tiêu vào, nấu đến đặc như mạch nha (?) thì thôi. Vo viên to bằng quả trứng gà, thả vào một thăng rượu ngon. Đêm trước nhịn ăn rồi uống. Đến lúc mặt trời xế tây thì xổ ra, hoặc… (phần gốc bị đứt) (?)

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Kinh nguyệt không thông lợi, thiên thứ hai

 Xương bồ thang

 Chữa kinh nguyệt không thông, trong âm đạo sưng đau. Bài Xương bồ thang: xương bồ, đương quy (mỗi vị 2 lạng), hành trắng (thái, gần đầy 1 thăng), ngô thù du, a giao (sao) (mỗi vị 1 lạng).

 Năm vị trên phủ trở, dùng chín thăng nước nấu lấy ba thăng, cho a giao vào cho tan hết. Chia ba lần uống.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn

 Tổn thương, thiên thứ ba

 Gồm bảy bài thuốc

 Chữa phụ nữ vì chồng giao hợp quá độ mà ngọc môn (cửa mình) đau nhức, tiểu tiện không thông.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Tổn thương, thiên thứ ba

 Bài Bạch ngọc thang

 Ngọc trắng (2 lạng rưỡi), bạch truật, trạch tả (củ cây trạch tả, vị thuốc lợi tiểu) (mỗi vị 2 lạng), nhục thung dung (thân cây nhục thung dung, vị thuốc bổ thận), đương quy (mỗi vị 5 lạng).

 Năm vị trên phủ trở. Trước hết dùng một đấu nước nấu ngọc sôi năm mươi dạo, bỏ ngọc ra rồi cho thuốc vào sắc lấy hai thăng. Chia ba lần uống, mỗi lần cách nhau chừng thời gian nấu một nồi cơm.

 Chữa phụ nữ bị tổn thương do giao hợp với chồng, khổ vì đau đầu muốn nôn, trong lòng bứt rứt khó chịu.

 Quyển thứ tám · Phụ nhân, phần bốn — Tổn thương, thiên thứ ba

 Bài Tang bạch bì thang

 Tang bạch bì (vỏ trắng rễ dâu; nửa lạng), can khương (1 cục) (?), quế tâm (5 tấc), đại táo (20 quả, bổ ra).

 Bốn vị trên phủ trở, dùng hai "đại thăng" (thăng lớn, gấp ba thăng thường) nước nấu lấy tám hợp. Chia hai lần uống. (Sách "Thiên kim" nói: dùng một đấu rượu nấu sôi ba bốn dạo, bỏ bã, chia ra uống ấm, mặc áo vừa đủ ấm, đừng để ra mồ hôi.)

 Bài một vị chữa phụ nữ đau khi mới lấy chồng (đau do giao hợp lần đầu): đại hoàng (3 phân).

 Một vị trên thái ra, dùng một thăng rượu ngon nấu sôi mười dạo, uống một lần cho hết.

 Bài chữa phụ nữ cửa mình nhỏ, mới lấy chồng bị đau liền mấy ngày: thược dược (nửa lạng), gừng tươi (thái), cam thảo (nướng) (mỗi vị 3 phân), quế tâm (1 phân).

 Bốn vị trên phủ trở, dùng hai thăng rượu nấu sôi ba dạo, bỏ bã. Để vừa nóng vừa lạnh, chia ra uống.

 Bài một vị chữa phụ nữ cửa mình nhỏ, mới lấy chồng bị đau: ngưu tất (5 lạng).

 Một vị trên thái ra, dùng ba thăng rượu nấu sôi hai dạo, bỏ bã. Chia ba lần uống.

 Bài chữa phụ nữ cửa mình nhỏ, mới lấy chồng bị đau: ô tặc ngư cốt (2 cái).

 Một vị trên đốt thành bột vụn. Uống với rượu một phương thốn chủy, ngày ba lần, khỏi ngay.

 Chữa phụ nữ đang có thai, bị chồng giao hợp làm động thai, nguy sắp chết. Bài một vị nước trúc lịch (nước nhựa tre hơ lửa mà chảy ra): lấy một đoạn tre đạm trúc, cắt bỏ hai đầu ở chỗ đốt, giữ lại đốt ở giữa, đốt lửa ở phần giữa, dùng đồ hứng ở hai đầu lấy nước nhựa chảy ra mà uống, khỏi ngay.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video