Thiên 13 — Loại 13 — Thi từ: lừa bằng thơ văn

 Loại thứ mười ba: Lừa bằng thơ và từ (từ: một thể thơ có thể phổ nhạc để hát, câu dài ngắn không đều)

 Giả làm đạo sĩ để lừa quan Diêm sứ

 Đường Dần, tên chữ là Bá Hổ, lại có tên chữ là Tử Úy, người phường Ngô Xu ở Nam Kinh. Năm Mậu Ngọ niên hiệu Hoằng Trị (năm 1498), ông thi đỗ Giải nguyên (người đỗ đầu kỳ thi Hương, kỳ thi cấp tỉnh) ở Nam Kinh. Sau vì một vụ việc mà bị gạt bỏ tên, ông bèn sống phóng túng, không chịu ràng buộc, la cà nơi hoa rượu. Ông giỏi thơ văn, vẽ tranh rất khéo. Ông kết bạn với Văn Trưng Minh, Văn Trưng Trọng, Chúc Hy Triết…, đều là những bậc danh sĩ nổi tiếng nhất thời bấy giờ.

 Ngày ngày ông dạo chơi các nhà kỹ nữ ở xóm Bình Khang (tên một khu phố kỹ viện đời Đường, về sau dùng để chỉ chung chốn lầu xanh), lấy chuyện bông đùa làm vui, mở miệng là thành văn.

 Có một tên lính lệ (người hầu, sai dịch trong nha môn) cầm một tờ giấy đến xin tranh. Bá Hổ cầm bút vẽ hơn mười con ốc, rồi đề thơ lên trên rằng: "Chẳng phải con ghẹ, chẳng phải con móng tay (một loài sò biển vỏ dài), trong các món hải sản ít có tên này. Gọi nghìn lần, gọi vạn lần cũng chẳng chịu ra, chỉ chờ người đến gõ vào đít."

 Mọi người đều cười ồ.

 Một hôm tình cờ ra phố, ông thấy trước cửa huyện có một nhà sư đang bị đeo gông. Mọi người nài: "Ông thử lấy nhà sư này làm một bài thơ xem." Bá Hổ hỏi rõ lý do nhà sư bị gông, rồi cầm bút đề lên tấm gông rằng: "Lính lệ quan sai đi mua trà, chẳng trả bạc trắng chỉ đòi ghi nợ. Bị huyện bắt về phạt ba mươi gậy, trên mâm vuông bưng ra quả dưa hấu to." (ý nói cái đầu trọc của nhà sư thò ra giữa tấm gông vuông, trông như quả dưa hấu đặt trên mâm vuông)

 Quan Tri huyện (quan đứng đầu một huyện) tiễn khách ra, trông thấy, hỏi ai làm bài thơ này. Có người thưa là Bá Hổ, quan liền thả nhà sư. Tài ứng khẩu nhanh nhạy của ông đại khái là như vậy.

 Một hôm, ông cùng Chúc Hy Triết và hơn chục người khác mang hành lý đi chơi Duy Dương (tức Dương Châu), ngày ngày uống rượu với kỹ nữ, vui thú đàn hát sắc đẹp. Gần một tháng, tiền tiêu đã gần hết.

 Hy Triết nói: "Vàng đã tiêu hết, tính kế gì đây?" Bá Hổ đáp: "Không sao. Quan Diêm sứ (quan coi việc muối, chức này nắm nguồn thu lớn từ muối) hiện nay của cải hàng vạn, hai ta có thể giả làm đạo sĩ (người tu hành theo Đạo giáo) của quán Nữ Trinh (quán: đền miếu của Đạo giáo) mà đến quyên góp."

 Hai người liền cải trang làm đạo sĩ. Đúng lúc quan Diêm sứ lên công đường, hai người phủ phục dưới thềm nói: "Đạo sĩ quán Nữ Trinh xin ra mắt." Quan Diêm sứ nổi giận nói: "Lẽ nào chưa nghe nói Ngự sử đài (cơ quan giám sát, vạch tội quan lại; quan Diêm sứ ở đây mang hàm Ngự sử) oai nghiêm lạnh lùng như sương gió sao? Đạo sĩ nào mà dám vô lễ như thế!" Rồi định sai đánh.

 Hai người thong thả thưa: "Ngài cho rằng bần đạo là hạng đi rong kiếm ăn chăng? Bần đạo đi khắp thiên hạ, người quen biết đều là bậc danh sĩ hàng đầu trong nước, như Đường Bá Hổ, Văn Trưng Minh, Chúc Hy Triết ở huyện Ngô, ai cũng hạ mình kết bạn với bần đạo. Thơ, từ, ca, phú, hễ mở miệng là thành. Nếu ngài không tin, xin được trổ tài (?) theo đề ngài ra."

 Quan Diêm sứ bèn chỉ con trâu đá dưới sân làm đề, bảo hai người cùng nối nhau làm một bài thơ. Bá Hổ lập tức ngâm: "Tảng đá lạ chót vót tựa bên mây." Hy Triết nối: "Bị vứt ở đây đến nay đã bao năm." Bá Hổ: "Rêu làm lông, gặp mưa thì mọc dài." Hy Triết: "Dây leo xuyên mũi, mặc gió kéo đi." Bá Hổ: "Xưa nay chẳng ăn cỏ bên khe." Hy Triết: "Từ trước khó cày ruộng trên gò." Bá Hổ: "Lạ thay chú bé chăn trâu quất roi mà chẳng chịu đứng dậy." Hy Triết: "Tiếng sáo vắt nghiêng trong khói chiều tà."

 Quan Diêm sứ xem xong, dịu nét mặt hỏi: "Thơ thì hay đấy. Các ngươi định làm gì?" Hai người thưa: "Gần đây quán Nữ Trinh sụp đổ, nghe nói ngài rộng lượng nhân từ, thích làm việc thiện, xin ngài bỏ tiền lương ra sửa sang, để thành việc tốt, lại được lưu danh mãi mãi." Quan Diêm sứ rất vui, lập tức gửi công văn cho hai huyện ở Ngô Hưng (?), bảo cấp cho họ năm trăm lạng bạc trong kho công.

 Hai người thấy quan Diêm sứ đã chấp thuận, suốt đêm đến Ngô Hưng, giả làm đạo sĩ trình bày việc nhờ cậy và đầu đuôi sự việc, nói với hai huyện Ngô Hưng: "Nay quan Diêm sứ sửa sang quán Nữ Trinh, đây là việc lớn tốt đẹp, hãy cấp ngay đủ số, không được chậm trễ." Hai huyện Ngô Hưng quả nhiên cấp đủ số.

 Hai người được bạc rất vui, nói: "Không liều xuống đầm sâu vạn trượng, sao lấy được viên ngọc dưới cổ rồng đen." (ý nói không dám mạo hiểm thì chẳng thể có món lợi lớn) Rồi họ trở lại Duy Dương, tụ tập hơn chục bạn bè ở nhà kỹ nữ, reo hò uống rượu thỏa thích, mặc sức vui chơi. Chưa đến mười mấy ngày, năm trăm lạng bạc đã tiêu gần hết.

 Sau đó quan Diêm sứ đi tuần đến Ngô Hưng, chỉnh tề mũ áo đến quán Nữ Trinh, thì thấy quán vẫn đổ nát như cũ, bèn gọi hai quan huyện Ngô Hưng đến trách. Hai quan huyện thưa: "Mấy hôm trước Đường Bá Hổ và Chúc Hy Triết từ Duy Dương đến, hết lời khen ngài làm việc tốt lớn lao này, tiểu quan liền cấp đủ số cho họ rồi." Quan Diêm sứ ngẩn người, biết mình bị hai người lừa, nhưng vì tiếc tài họ nên cũng không truy cứu.

 Lời bàn: Đường Bá Hổ và Chúc Hy Triết đều là danh gia trong nước một thời, chỉ vì không đắc chí với đời mà buông thả vào đàn hát sắc đẹp, lầu xanh quán rượu không nơi nào không biết tên họ. Thế nhưng nếu không ăn nói trôi chảy như thác đổ, tài văn nhanh như người đứng tựa ngựa viết xong bài văn, thì sao làm xiêu lòng được chốn quan sứ? Vụ lừa này có thể gọi là lừa khéo vậy.

 Chỉ nghĩ đến những kẻ ngày nay đội mũ quan, ngồi ghế da hổ (tức các quan lại cầm quyền), ai cũng tính vét mỡ dân để đầy túi riêng, gom oán hận của dân để làm giàu cho thân và nhà mình, cách họ lừa dân còn thế nào nữa! Vậy mà một sớm lại bị Đường, Chúc lừa, cũng đủ làm lời răn cho bọn tham quan. Nhưng ông ta biết mà không truy cứu, cũng có thể gọi là người có lòng thương tiếc nhân tài vậy.

 Trần Toàn để lại mẹo để chơi gái danh kỹ

 Trần Toàn người Kim Lăng (tức Nam Kinh) là tay đại phú, của cải hàng trăm vạn. Ông là người phong lưu phóng khoáng, đặc biệt giỏi bông đùa.

 Hễ thấy vật gì, ông đều có thể ứng khẩu ngay một bài vè. Ông từng qua lại với các kỹ nữ trong kỹ viện ở địa phương, chỉ có một cô là ưng ý nhất.

 Mùa hè, dưa vừa ra, các kỹ nữ đặt hai miếng vỏ dưa bên trong ngưỡng cửa, rồi giả sai một người hớt hải đến gọi Toàn rằng: "Chị Mỗ bỗng ốm nặng sắp chết, phải gặp anh một lần mới nhắm mắt được." Toàn liền cưỡi ngựa phi đến, vội vã bước vào cửa, chân giẫm phải vỏ dưa, ngã lăn ra. Các kỹ nữ vỗ tay cười lớn, nói: "Quan nhân họ Trần mau làm một bài vè đi, không được chậm!"

 Toàn liền đáp: "Trần Toàn đi vội vàng, nhà chứa đã sắp sẵn, chỉ vì hai miếng vỏ, suýt mất cái mạng ta." Các kỹ nữ vui vẻ, rồi cùng uống rượu đến tàn cuộc.

 Lại một hôm, ông cùng các kỹ nữ đi chơi hồ, thấy một chiếc thuyền mới đóng, các kỹ nữ nói: "Mau làm một bài vè, đừng chậm!" Toàn liền đáp: "Thuyền mới đóng một chiếc, thoạt đầu định để hái sen hồng. Nay lại thành thuyền đò ở bến, đón đưa nghìn nghìn vạn vạn. Có tiền thì đón lên đò, không tiền thì bỏ sang một bên. Trên ướt dưới dột chưa từng khô, chàng bên kia bờ lại gọi." (bài vè ngầm ví thân phận kỹ nữ) Các kỹ nữ đều vui vẻ thán phục. Những bài vè đùa vui của ông đại loại như thế.

 Thời ấy ở Hàng Châu, Chiết Giang có một danh kỹ hiệu là Hoa Bất Như (nghĩa là "hoa cũng không bằng"), dung mạo rất đẹp, lại đàn, cờ, thơ, họa không gì không thạo. Nhưng giá rất cao, không giao du với hạng tầm thường, chỉ tiếp những người hào hoa tuấn kiệt. Mỗi đêm ngủ lại phải tốn sáu bảy lạng bạc mới được.

 Toàn nghe tiếng, muốn chơi cô kỹ nữ này, nhân đó lừa cô. Ông cố ý sai hơn mười người đầy tớ lần lượt chở thuyền đến Hàng Châu, còn mình cùng hai ba người đầy tớ đi trước. Đến nhà Hoa Bất Như, ông liền sai người nhà khiêng vào một hòm da, bên dưới toàn là gạch đá gói giấy, chỉ lớp trên cùng là bạc thật gói giấy, mỗi gói mười lạng.

 Khiêng vào phòng ngủ của Hoa Bất Như, ông mở hòm ngay trước mặt, lấy bạc thưởng rất hậu cho những người làm trong nhà kỹ, biếu Bất Như mười lạng bạc. Bất Như cùng đám người làm đều rất mừng, cho rằng đây là đại phú gia, kiếm được ắt không đếm xuể. Bất Như hỏi: "Quý khách người ở đâu?"

 Toàn đáp: "Kim Lăng." Lại hỏi: "Quý họ là gì?" Đáp: "Họ Lãng." Lại hỏi: "Tên hiệu là gì?" Đáp: "Tử Toại." (ghép lại là "Lãng tử toại", nghĩa là "kẻ ăn chơi được toại nguyện") Bất Như bày tiệc thịnh soạn khoản đãi, Tử Toại không đi đâu, chỉ ở lại nhà cô.

 Qua hai ngày, lại một người nhà đến báo: "Thuyền số mỗ đã đến." Tử Toại nói: "Hàng hóa khác cứ để trong thuyền, chỉ khiêng hòm da vào nhà chị đây." Cứ như vậy ba bốn lần, trong phòng ngủ của Bất Như đã có năm sáu hòm da.

 Tử Toại thấy Bất Như đeo ngọc trai, nói: "Ngọc của nàng đều không tốt. Ta có mấy trăm viên ngọc lớn, viên nào cũng tròn trịa, đợi thuyền số này đến, ta đi lấy cho nàng."

 Được hơn một tháng, Tử Toại đã thỏa lòng ham muốn. Có một người nhà đến báo thuyền số mỗ đã đến. Tử Toại nói với Bất Như: "Thuyền này không như những thuyền trước, toàn là của quý thật sự, ta phải tự đi xem, tiện thể lấy ngọc lớn cho nàng. Mấy hòm da kia để trong phòng ngủ của nàng, nàng phải trông coi.

 Ta quá trưa mới về được, chỉ cần bảo một người nhà nàng và một con vật cưỡi đi theo ta." Bất Như bèn sai một người đi theo, cùng một con lừa, cùng Tử Toại đi.

 Đi đến nửa đường, Tử Toại vội vàng nói: "Ta có một chiếc chìa khóa để trong phòng chị nhà ngươi, lúc đứng dậy chưa kịp mang theo, ngươi phải về lấy." Người kia liền quay về. Tử Toại nói: "Khoan đã. Phải có giấy ta tự tay viết thì chị nhà ngươi mới chịu giao chìa khóa cho ngươi, không thì không lấy được."

 Tử Toại bèn xuống lừa vào một tiệm giấy, viết một bài vè rằng: "Hàng Châu Hoa Bất Như, đón được chàng Lãng Tử Toại đất Kim Đài. Mắc bẫy người, mất con lừa, từ nay biệt rồi, đâu còn ngọc sáng." Ông niêm phong lại, đưa cho người kia mang về.

 Bất Như mở thư xem, biết mình bị lừa, vội mở hòm da ra xem, toàn là gạch đá. Tử Toại đã sai người nhà thuê sẵn thuyền chờ, vừa đến bờ sông liền lên thuyền về kinh. Sau Bất Như dò hỏi kỹ, cũng biết đó là Trần Toàn ở Nam Kinh, nhưng đã chẳng làm gì được nữa.

 Lời bàn: Nhà kỹ vốn thường lừa người, nhẹ thì người ta tan nhà, nặng thì mất mạng, chưa từng bị ai lừa lại. Huống chi Hoa Bất Như tự nâng giá cao, giả bộ chiều khách làng chơi (?), số tiền của cô lừa được của người khác càng khó tính xiết. Đâu ngờ có thuật của Trần Toàn, lại còn có kẻ xuất quỷ nhập thần hơn nữa sao! Mất cả thân lẫn lừa, hối cũng không kịp. Chuyện này tuy là do tính phóng túng của Trần Toàn, nhưng cũng đủ để giới kỹ viện (?) cười một phen vậy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video