Loại thứ mười sáu: Lừa đảo trong việc cưới vợ, lấy chồng
Người đàn bà lấy anh nhặt của rơi ngoài phố rồi hại chết anh ta
Ở kinh thành có người tên Phòng Bát, tính tình khờ dại, sống bằng nghề đãi bùn rác ngoài phố để nhặt đồ rơi vãi, nhà chỉ có một mẹ già. Một hôm Phòng Bát đi đãi rác, ra bờ sông nhỏ rửa. Gần tối, có một người đàn bà mặc áo vải gai (áo tang) đứng bên cạnh xem anh đãi rửa xong.
Người đàn bà nói với Phòng Bát: "Tôi định về nhà mẹ đẻ, tối nay không đến kịp, xin tạm nghỉ nhờ nhà anh một đêm." Phòng Bát nói: "Nhà tôi không nghỉ được đâu, sao không vào quán trọ mà nghỉ?" Người đàn bà nói: "Quán trọ người ra vào lộn xộn, ngủ lại không tiện. Nhà anh có những ai?" Phòng Bát nói: "Nhà có mẹ già."
Người đàn bà nói: "Có mẹ thì có thể ngủ chung được." Phòng Bát dẫn về nhà. Người đàn bà đưa bạc cho anh đi đong gạo, mua rượu và thức ăn, đêm ấy ba người cùng ăn. Người đàn bà hỏi anh đã cưới vợ chưa. Mẹ Phòng đáp rằng nhà chỉ vừa đủ sống qua ngày, lấy đâu ra bạc mà cưới vợ.
Người đàn bà nói: "Chồng trước của tôi đã chết, chôn cất xong rồi, nhà không còn người thân. Nay tôi gom góp của cải, định về nhà mẹ đẻ, khốn nỗi nhà mẹ đẻ lại xa. Tôi thấy con trai bà hiếu thảo, hiền lành, tình cờ gặp nhau cũng như có duyên trời định, muốn làm con dâu bà để sớm tối phụng dưỡng, bà thấy thế nào?" Mẹ Phòng nói: "Cô tuy có lòng tốt, chỉ e con tôi không nuôi nổi ba miệng ăn." Người đàn bà nói: "Tôi cũng có mang theo ít vốn bạc, lại chịu khó làm việc kim chỉ, chắc cũng đủ tự nuôi mình." Phòng Bát mừng nói: "Tôi có đi xem số, năm nay đáng được vợ tốt. Mỗi người có lộc riêng của mình, lo gì không nuôi nổi." Thế là ngay tối ấy thành thân, ngủ chung với nhau.
Chỉ một đêm mà tình ái mặn nồng hết mực. Người đàn ông nói trước giờ chưa cưới vợ, nay như đang khát mà được nước uống; người đàn bà nói đã lâu mất chồng, nay như đang nóng mà gặp mát. Hai người thương yêu nhau, thật như cá với nước. Mẹ Phòng cũng rất mừng, cho là trời ban cho nàng dâu hiền. Hôm sau, người vợ lấy sáu đồng cân bạc (đồng cân: đơn vị cân bạc, bằng một phần mười lạng) đưa chồng đi đong gạo, mua rau. Ngày thứ ba, nàng hỏi mẹ chồng: "Sao mẹ không may một bộ quần áo mà mặc?" Mẹ chồng nói không có bạc. Người vợ lại lấy ra sáu đồng cân bạc, bảo chồng đến tiệm vải lớn của khách buôn họ Uông mà mua. Phòng Bát đã được vợ, lại trước sau được bạc để lo việc nhà, trong lòng hớn hở, mặt mày rạng rỡ.
Anh đến tiệm họ Uông mua hai xấp vải xanh đem về. Người vợ cắt bớt mỗi xấp ba thước, rồi cố ý cầm thước đo và nói: "Đây là vải người ta cắt còn thừa, không đủ tấm, sao lại để người ta lừa? Mang đi đổi đi. Mình có bạc tốt mua vải, sao họ lại dám thiệt người ta như vậy?" Phòng Bát nghe lời vợ đi đổi. Tiệm họ Uông nói: "Tiệm tôi làm gì có vải lẻ, là anh tự cắt bớt rồi về vu vạ cho tôi." Hai bên cãi nhau một trận (?). Khách họ Uông sai người nhà đưa cho anh hai xấp khác, anh cầm về.
Người vợ lén lấy kéo rạch thủng mấy chỗ, rồi mới trải ra, lại nói: "Sao lại đổi về hai tấm vải mục nát thế này? Cái tiệm vải này thật đáng ghét, nó thấy anh hiền lành thật thà nên dám lừa anh. Lần này không đổi nữa, cứ thẳng miệng chửi nó, sợ gì nó." Phòng Bát bị vợ khích, hậm hực đến nói: "Mày lấy vải rách lừa tao." Khách họ Uông nói: "Anh mua một tấm vải mà đến đổi bao nhiêu lần, trong tiệm đâu có rảnh mà chiều anh, không đổi cho nó." Phòng Bát liền buông lời chửi bới tục tĩu. Khách họ Uông nổi giận, quát người nhà lôi ra đánh cho một trận. Sau đó lấy hai tấm vải, mở ra xem rõ ràng, rồi ném cho anh.
Phòng Bát cầm vải về, kể chuyện bị đánh mà căm tức. Người vợ giận dữ giậm chân nói: "Có bạc mua vải, lại còn chuốc lấy đòn của nó. Nó cậy giàu có thế lực, anh cứ liều mạng mà chống lại nó, tôi với mẹ sẽ đứng ra kêu oan cho anh." Lại khích chồng đến tiệm làm dữ. Người nhà tiệm họ Uông lại xúm vào đánh một trận đau, anh mang thương tích nặng trở về. Người vợ khóc nói: "Phải đi nộp đơn kiện theo luật bảo cô (luật quy định: người đánh người bị thương phải chịu trách nhiệm trong một thời hạn; nếu nạn nhân chết vì vết thương trong hạn ấy thì kẻ đánh bị xử như tội giết người)."
Bèn đến chỗ quan Ngự sử (quan giám sát, ở kinh thành có quan Ngự sử tuần thành coi việc xét xử, trị an) nộp đơn, được thụ lý. Về nhà, người vợ mua rượu ngon, thức ăn ngon, khuyên chồng uống nhiều cho tan máu bầm. Người chồng nghe lời khuyên, uống say mềm. Đêm ấy, nhân lúc anh say, nàng trói chặt tay chân, lấy cát nhét vào miệng và mũi. Đến canh ba, anh đã chết từ lâu. Nàng cởi dây trói ra, rồi cố ý kêu lên: "Con mẹ người lạnh rồi, cứng đờ rồi, chẳng lẽ đã chết?"
Khiến mẹ chồng hoảng hốt dậy, xem thì con đã chết, hai người nhìn nhau khóc lóc thảm thiết. Rồi lại đến chỗ quan Ngự sử nộp đơn bổ sung. Quan sai người khám nghiệm, cất giữ thi thể, thấy khắp mình đều có vết thương nặng. Khách họ Uông kinh hoàng không biết làm sao, ba ngày nữa sẽ bị xét xử.
Người vợ cùng mẹ chồng đến tiệm khách họ Uông nói: "Chồng tôi bị các người đánh chết đã rõ ràng. Chỉ có mẹ chồng tôi tuổi già, tôi là đàn bà, khó một mình nuôi nấng. Bắt các người đền mạng cũng chẳng ích gì. Nếu các người chịu bỏ ra ba trăm lạng bạc cho tôi phụng dưỡng mẹ chồng, tôi sẽ bảo mẹ làm đơn xin hòa giải, khỏi phải khám nghiệm nữa." Khách họ Uông nghe vậy mừng thầm, sai người đứng ra thương lượng, hứa bỏ ra hai trăm lạng bạc để nuôi mẹ Phòng.
Mẹ Phòng theo lời con dâu, tự làm đơn xin hòa, nói mình nghèo già, con chết, dâu góa, không sống nổi, nhờ họ hàng hàng xóm khuyên giải, bắt họ Uông bỏ ra một trăm lạng bạc để nuôi bà, xin khỏi khám nghiệm. Quan chấp thuận cho hòa, đánh khách họ Uông hai mươi trượng, lại phạt thêm một khoản nặng (?), rồi cho vợ Phòng Bát lĩnh bạc về. Qua hai ngày, người vợ lấy trộm hai trăm lạng bạc, ban đêm bỏ trốn, không biết đi đâu. Mẹ Phòng lại muốn kiện, khách họ Uông lại phải bỏ ra hai mươi lạng nữa đưa bà, để dẹp yên việc này.
Lời bàn: Người đàn bà này là vợ của một tay đại côn đồ. Bọn chúng dò biết Phòng Bát chỉ có một mẹ già, nên sai người đàn bà giả làm vợ anh, khích anh ẩu đả với tiệm giàu, rồi ra tay giết chết. Như vậy mẹ Phòng ắt sẽ kiện, ắt lấy được bạc, rồi cuỗm bạc mà trốn. Thế là đưa một người vào chỗ chết, còn chúng thì kiếm lợi lớn. Sự gian hiểm của bọn côn đồ đến mức ấy, người ta sao có thể khờ dại mà sa vào bẫy của chúng?
Kẻ làm mai lừa ông xuân nguyên cưới mệnh phụ
Ông xuân nguyên (người đã đỗ thi Hương, tức cử nhân, lên kinh dự kỳ thi mùa xuân) người Phúc Kiến là Hồng Tử Tốn, ở kinh thành muốn cưới vợ lẽ. Bà mai mấy lần dẫn đi xem mặt, phần nhiều đều không vừa ý. Vừa lúc có một bà mệnh phụ (người đàn bà được triều đình ban tước hiệu theo chức quan của chồng) họ Thôi, tuổi gần ba mươi mà vẫn yểu điệu như con gái chưa chồng, vì chồng đã hết hạn tang nên vào chùa lập đàn tiếu (lễ cúng cầu siêu cho người chết). Hai tên côn đồ bàn mưu với nhau, một tên làm mối, trước tiên dẫn ông xuân nguyên họ Hồng đến chùa tận mắt xem. Hồng thấy dung mạo nàng thanh tú, nói năng cử chỉ đoan trang, rất là vừa ý.
Tên làm mối nói: "Đã vừa ý thì phải nói với ông anh chồng của nàng, việc cưới gả người đàn bà này do ông anh chồng làm chủ." Rồi dẫn thẳng ông xuân nguyên đến nhà nàng. Hắn giắt sẵn năm mươi đồng tiền trong tay áo đi vào trước, đưa cho tiểu đồng thân tín trong nhà và nói: "Có một ông xuân nguyên đến xem nhà cửa lớn của quý phủ, nhờ chú xin ba chén trà cho uống." Rồi ra mời ông xuân nguyên: "Ông anh chồng nàng ra ngoài, sắp về rồi, xin vào nhà khách ngồi." Một lát sau, một tên côn đồ xưng là anh chồng từ ngoài đi vào, ba người chào hỏi theo lễ rồi ngồi xuống, thằng hầu nhỏ bưng trà ra.
Tên làm mối nói: "Em dâu của ông muốn đi bước nữa, ông xuân nguyên người Phúc Kiến này muốn cầu hôn, kính hỏi tiền sính lễ là bao nhiêu." Người anh chồng nói: "Đường xa quá, e bên ngoại của em dâu tôi không chịu." Tên làm mối nói: "Ông ấy nay sắp nhận chức quan, sẽ mời cậu của em dâu ông cùng đi nhậm chức, có gì mà ngại xa. Huống chi ông ấy là dòng dõi quan lại, họ hàng thông gia khắp triều đình, dù ở kinh thành cũng có nhiều người trông nom, dịp này không thể bỏ lỡ. Chỉ là ông đây chưa được thấy mặt em dâu của ông."
Người anh chồng cười nói: "Nhân phẩm đức tính của em dâu tôi đứng đầu hàng phụ nữ, ngày thường không chịu cho ai thấy mặt. Hôm nay nó hết tang, đang lập đàn tiếu ở chùa kia, đến đó mà xem thì dễ thôi." Tên làm mối nói: "Người của quý phủ thì cũng chẳng cần xem. Chỉ hỏi bao giờ nàng chịu đi, và sính lễ là bao nhiêu?" Người anh chồng nói: "Nó hết tang rồi, đi lúc nào cũng được. Sính lễ phải hơn một trăm lạng, tư trang đồ cưới của nó cũng đáng năm sáu chục lạng." Rồi kéo tên làm mối đứng dậy, nói nhỏ: "Riêng tiền mừng cho tôi phải bốn mươi lạng, đừng để em dâu biết, còn tiền thân giá của nó thì có thể bớt đi chút." Rồi trở vào ngồi.
Hắn lại nói: "Ngày mai nếu giao bạc thì giao ở nhà vườn hoa. Trong nhà có kiêng kỵ theo tục lệ, không giao bạc ở đây." Tên làm mối nói: "Nên mời cậu của em dâu ông cùng gặp mặt thì hơn." Người anh chồng nói: "Ông ấy đến thì lắm lời bàn ra tán vào, đợi cưới xong rồi báo cho biết cũng chưa muộn." Rồi tiễn tên làm mối và ông xuân nguyên ra về. Tên làm mối nói: "Vừa rồi (?) ông anh chồng nói với tôi, phải có riêng tiền mừng bốn mươi lạng, còn tiền thân giá thì bớt được ít nhiều. Ông ấy không muốn em dâu biết, nên mới muốn giao bạc ở nhà vườn."
Hôm sau, tên làm mối dẫn ông xuân nguyên cùng hai người quản gia đến nhà vườn, rồi lại đi mời ông anh chồng nhà họ Thôi. Hắn đến cùng một thằng hầu nhỏ, mang theo cái cân. Tên làm mối nói: "Phải gọi một người viết giấy hôn thú." Người anh chồng nói: "Em trai tôi đã mất, cần gì giấy hôn thú?" Tên làm mối nói: "Giao dịch ở kinh thành không giống làm việc ở phủ huyện bên ngoài (?), chỉ ghi một tờ sổ cũng làm bằng." Người anh chồng nói: "Tôi tự viết được không?"
Tên làm mối nói: "Thế thì tốt nhất." Liền lấy giấy cho hắn viết. Viết đến chỗ tiền sính lễ, người anh chồng nói: "Sáu mươi lạng."
Tên làm mối nói: "Bớt đi chút, chỉ bốn mươi thôi. Miễn là lo cho em dâu ông được chốn yên ổn tử tế, cần gì đòi nhiều bạc." Người anh chồng nói: "Hai khoản thì có thể như nhau cả." Tên làm mối nói: "Dễ nói thôi." Viết xong, tên làm mối nói: "Giấy hôn thú để trong tay tôi, rồi xem cân bạc." Trước tiên cân bốn mươi lạng, gói chung một gói. Lại cân hai mươi lạng, đưa cho người anh chồng nhận. Người anh chồng đứng dậy nói: "Tôi phải lấy bốn mươi lạng, còn tiền sính lễ thì tùy các ông giao ở trong nhà. Nếu không thì khỏi bàn nữa." Tên làm mối nói: "Thêm mười lạng nữa." Người anh chồng cũng không chịu.
Tên làm mối quay sang ông xuân nguyên hỏi: "Ông tính sao?" Ông xuân nguyên nói: "Cứ góp đủ bốn mươi lạng cho ông ấy, còn bốn mươi lạng kia thì để trong tay anh, đến nhà giao cho người đàn bà." Tên làm mối nói: "Giấy hôn thú và bạc đều phải ở trong tay tôi, cùng đến nhà, hai bên giao nhận với nhau." Người anh chồng nói: "Phần của tôi không phải hôm nay mới nói rõ là phải giao riêng sau lưng, hôm qua đã bàn định rồi. Nếu việc không thành, lẽ nào tôi ăn quỵt được."
Tên làm mối chỉ cầm bốn mươi lạng cùng giấy hôn thú, theo ông xuân nguyên về nhà trọ, thuê người đi rước dâu. Tên làm mối đưa giấy hôn thú cho ông xuân nguyên, nói: "Việc đã định rồi, không cần mang theo." Rồi chỉ cùng hai quản gia dẫn hơn mười người đến nhà họ Thôi, vào ngồi trước ở bên cạnh nhà khách. Tên làm mối nói: "Để tôi đi gọi ông anh chồng đến." Rồi thoát thân đi mất.
Nhà họ Thôi thấy nhiều người kéo đến, ra hỏi: "Các người đến làm gì?" Quản gia đáp: "Đến rước dâu." Người nhà họ Thôi nói: "Các người đi nhầm cửa rồi, rước dâu gì?" Quản gia nói: "Bà mai dẫn chúng tôi đến, sao mà nhầm được?" Người nhà họ Thôi nói: "Ai là mai?" Quản gia nói: "Bà mai đi gọi ông anh chồng nhà các người rồi." Người nhà họ Thôi nói: "Anh chồng nào?" Quản gia nói: "Là người nhà các người đã nhận bạc và làm chủ hôn đấy." Người nhà họ Thôi nhổ vào mặt hắn, nói: "Lũ nhãi ranh các người, đáng chết! Đây là phủ của ông Thôi, các người tin ai lừa mà đến đây nói càn."
Quản gia nói: "Hôm qua cùng ông Hồng uống trà ở nhà các người, đã hứa bàn việc hôn nhân, đã giao bạc ở nhà vườn rồi. Nay lại trở mặt hối hận, tôi há sợ các người sao, lẽ nào lừa được bạc của tôi." Người nhà họ Thôi nói: "Ai cho các người uống trà? Ai nhận bạc của các người? Nhà tôi làm gì có người đi lấy chồng?" Quản gia nói: "Bà nương tử hôm trước lập đàn tiếu trong chùa muốn lấy chồng." Người nhà họ Thôi nói: "Hừ! Đó là bà chủ của tôi, đã được triều đình ban sắc phong, ai mà cưới được? Tôi sẽ đi trình quan tuần thành, bắt trói cả lũ côn đồ này đi."
Hai quản gia thấy bà mai đi mời anh chồng mãi không về, trong lòng bất an, đều chạy trốn về nhà trọ. Người nhà họ Thôi theo sau, dò ra là ông xuân nguyên Hồng Tử Tốn ép cưới, liền đến quan Phủ doãn (quan đứng đầu phủ kinh đô, coi việc cai trị và xét xử ở kinh thành) kiện về việc ép cưới mệnh phụ. Ông xuân nguyên họ Hồng nghe bị kiện, mới biết đã bị bọn côn đồ lừa, liền trốn ra khỏi kinh. Đến khi quan Phủ doãn sai người đến bắt thì người ấy về báo rằng ông ta đã đi trước rồi. Quan Phủ doãn nói: "Hắn tất nhiên phải trốn, sao dám ra đối chất." Bèn lập hồ sơ lưu lại, để chờ sau này bắt.
Lời bàn: Chỗ khéo của tên côn đồ này là thấy chủ tớ nhà họ Thôi đều ở chùa, mới lừa thằng hầu nhỏ trong nhà mang trà ra. Lại nói: "Ông anh chồng muốn đòi riêng tiền mừng sau lưng, giao bạc ở nhà vườn."
Vì vậy mới thực hiện được trò lừa. Ông xuân nguyên họ Hồng đã mất bạc, lại phải bỏ trốn, quan Phủ doãn lại tin là ông ép cưới mà lập hồ sơ. Ở nơi đất khách mà cưới vợ lẽ, quả thật là khó thay; làm việc gì sao có thể không xét cho rõ thực hư.
Cưới vợ lẽ ở tỉnh khác chuốc vạ kiện tụng
Người Quảng Đông là Thái Thiên Thọ, tính tình hào phóng, trọng nghĩa. Bốn mươi tuổi chưa có con, vợ thì rất đanh đá, không cho cưới vợ lẽ. Một hôm, ông buôn hơn ba mươi gánh thiếc Quảng Đông đến phủ Tô Châu bán, nói với người môi giới là Tiêu Hán Khanh: "Tôi chưa có con, muốn cưới một người vợ lẽ ở đây, có ai thích hợp không?" Hán Khanh nói: "Có bạc thì lo gì không có con gái vừa ý." Liền dẫn đi xem mấy cô gái chưa chồng. Hán Khanh (?) nói: "Tôi tuổi đã ngoài bốn mươi, mấy cô này tuổi đều không hợp, tôi không cưới đâu."
Bỗng có một kẻ ăn chơi phá gia tên Quốc Diên Kỷ, nhà có mẹ góa là Đặng thị, ba mươi ba tuổi, dung mạo đoan trang xinh đẹp. Chồng bà chết để lại gia tài nghìn lạng, bị Diên Kỷ cờ bạc phá sạch, lại còn nợ tiền bạc hơn hai mươi lạng, bị ép trả mà không xoay đâu ra. Hắn bèn bàn với bọn côn đồ, nói dối mẹ là vợ mình, định gả đi để trả nợ. Người mai truyền tin cho Hán Khanh, Hán Khanh dẫn Thiên Thọ đi xem. Tuổi tác dung mạo đều vừa ý, bàn tiền thân giá hơn bốn mươi lạng bạc.
Diên Kỷ nói: "Nàng là người gốc bên kia sông (?), e nhà ngoại ngăn cản, không cho gả đi xa. Số bạc ấy có thể gói lại giao cho người môi giới giữ, đợi lúc lên thuyền, tôi sẽ sai người đưa nàng tới thuyền, người và bạc hai bên giao nhận." Người môi giới cho là được. Đến lúc đi, Diên Kỷ tự thuê kiệu, nói dối là nhà cậu đến đón mẹ.
Lên thuyền rồi, bà mới biết con đã lén gả mình cho khách, trong lòng rất giận. Bà đành nén giận hỏi: "Chồng tôi đã gả tôi cho người ta thì hà tất phải giấu, vả lại người cưới tôi là ai?" Thiên Thọ đáp: "Là kẻ bất tài này." Người đàn bà nói: "Xem ông chắc là một phú ông, tôi cũng không oán gì. Nhưng vì chồng tôi cờ bạc phá phách, quần áo tư trang của tôi đều cất ở nhà mẹ đẻ, tôi cùng ông đến lấy, cũng để nhà mẹ đẻ được biết."
Thiên Thọ tin lời, cùng Đặng thị đi. Đặng thị vào kể lể chuyện con trai lén đem mình gả đi. Anh trai bà là Đặng Thiên Minh nổi giận nói: "Làm gì có đứa con nào dám gả mẹ, khách nào mà to gan dám cưới?" Rồi chạy ra đánh Thiên Thọ túi bụi. Đặng thị can lại nói: "Chắc người khách này cũng không biết đầu đuôi, chỉ có thằng con bất hiếu Diên Kỷ to gan đáng chết." Thiên Minh liền làm đơn kiện lên huyện. Quan huyện họ Trâu nhận đơn, sai bắt Diên Kỷ, nhưng hắn đã bỏ trốn không ra mặt.
Trước hết bắt Hán Khanh và Thiên Thọ đến. Quan họ Trâu xét ra sự tình thì nổi giận, đánh người chủ hôn và người làm mối mỗi người hai mươi trượng.
Ông giam Thiên Thọ vào ngục, bắt Hán Khanh đi tìm Diên Kỷ. Mấy tháng liền vẫn không bắt được, Hán Khanh nhiều lần bị đánh khảo vì quá hạn bắt người.
Thiên Thọ nhờ người có thế lực xin can thiệp để được ra khỏi ngục, quan họ Trâu nhất định không cho. Có người bày cho Thiên Thọ rằng: "Bắt trộm phải nhờ trộm, bắt kẻ đánh bạc phải nhờ kẻ đánh bạc, sao không hứa trả bạc cho bọn côn đồ cờ bạc đi bắt?" Chưa được mấy ngày, bọn côn đồ chỉ ra chỗ Diên Kỷ ẩn nấp, người của quan đến là bắt được ngay.
Quan họ Trâu xét ra Diên Kỷ là con mà đem mẹ gả cho khách phương xa làm vợ lẽ, đánh bốn mươi gậy, nghị xử tội nặng. Tiền thân giá bị thu sung công. Hán Khanh và Thiên Thọ mỗi người bị xử phạt đánh trượng. Còn bà mẹ Đặng thị thì giao cho anh là Đặng Thiên Minh đưa về nuôi dưỡng, để bà tự chọn người mà tái giá, quan phê giấy làm bằng giao cho bà.
Lời bàn: Vì muốn có người nối dõi mà cưới vợ lẽ thì lễ giáo và pháp luật không cấm, nhưng nên cưới con nhà nhỏ ở gần.
Nếu ra tỉnh ngoài, vì mê sắc đẹp mà cưới, thường gây ra hậu họa. Những chuyện như thế này đáng làm lời răn rõ ràng.
Vì con ếch mà lộ chuyện mưu giết chồng để cưới vợ
Người Từ Châu là Trần Thải, nhà giàu lớn, mưu mô sâu kín, có cái gian xảo như Vương Mãng, Tào Tháo (hai nhân vật lịch sử nổi tiếng gian hùng, cướp quyền). Năm ba mươi tuổi, vợ cả vợ lẽ đều không có con. Người hàng xóm là Phan Lân thường vay bạc của Thải để ra ngoài buôn bán. Thải đến nhà Lân, thấy vợ Lân là Du thị đẹp tuyệt trần, liền nảy lòng xấu.
Hắn rủ Lân góp vốn chung, đến Qua Châu mua bông vải, đem đi Quảng Châu và các nơi khác bán, thu tiền xong, hai người cùng về. Đi qua bến đò Tây Quan, là nơi vắng vẻ hẻo lánh, ít người qua lại, Lân lên đò cầm sào đẩy thuyền. Thải thầm nghĩ đây là cơ hội, từ sau lưng đẩy Lân rơi xuống sông. Lân ngoi lên mặt nước, Thải lại lấy sào dìm xuống chỗ sâu. Sau khi Lân chết đuối, Thải cố ý gọi ông chài vớt xác lên, đem thiêu, gói xương mang về nhà.
Thải mặc áo trắng (áo tang) đến gặp cha mẹ Lân, trước khóc lớn rồi sau mới báo tin dữ. Cả nhà Lân lớn bé đều đau đớn, bèn hỏi kỹ nguyên do cái chết. Thải nói: "Vì qua bến đò Tây Quan, anh ấy lên đò đẩy thuyền, cùng với cây sào rơi xuống nước. Nước sâu chảy xiết, không đủ sức ngoi lên, nên chết đuối. Tôi thuê người vớt xác, thiêu rồi mang xương về." Nói xong, nhà họ Phan lại khóc. Thải bèn đem sổ sách buôn bán cùng tiền vốn tính toán rõ ràng từng khoản, giao trả cho cha mẹ Lân. Cả nhà trái lại còn mang ơn hắn, nào biết chính Thải bày mưu giết Lân.
Được nửa năm (?) sau, cha Lân là Phan Ngọc tuổi già, có hai đứa cháu nhỏ, không nuôi nổi, muốn cho con dâu kén người ở rể để thay mình lo việc nhà, bèn bàn với Thải. Thải nói: "Việc ở rể là chuyện lâu dài, phải được người thật đáng tin mới được. Nếu không, nhà bị hắn phá hại thì hối sao kịp. Theo ý ngu của tôi, cứ cẩn thận gắng gượng, giữ tiết không lấy chồng là hơn cả." Lời Thải nói tuy vậy, nhưng trong lòng giấu mưu mẹo rất sâu.
Về sau có ai bàn chuyện ở rể, Ngọc cũng đem bàn với Thải, Thải đều bày mưu phá hỏng. Rồi hắn đút lót trước cho nhà ngoại của Du thị, sắp đặt mưu kế xong xuôi, mới tự nói với Ngọc: "Tôi với con trai ông là bạn chí thân, vốn không có lý nào tự mình đến làm rể, nhưng việc đời có lẽ thường và có lúc phải tùy cơ biến thông, xin thử cùng chú tính toán."
Ngọc nói: "Ý anh thế nào?" Thải nói: "Tôi muốn chú giao hết ruộng vườn sản nghiệp cho tôi trông coi, xin chú mời họ hàng bàn bạc lập giấy tờ, mỗi năm cấp bao nhiêu cho vợ chồng chú ăn tiêu, bao nhiêu để cúng mả và nộp sưu thuế, phần còn lại giao chú cất giữ để lo việc cưới hỏi cho hai cháu. Con dâu chú về làm vợ thứ của tôi. Huống chi vợ tôi khá hiền, ắt không có chuyện ghen tuông giận dỗi. Về sau nếu sinh được con trai con gái, ắt không để nàng thiệt thòi. Như vậy con dâu chú có chốn nương thân, mà nhà chú cũng có người để gửi gắm."
Người con dâu nói: "Người xưa nói: 'Thà làm vợ người nghèo, chứ đừng làm thiếp người giàu.' Chồng con là bạn của ông ta, con lấy ông ta làm vợ lẽ, e không được coi cho phải. Xin cha xét lại kỹ." Ngọc nói: "Khó mà gặp được người giàu có lại trung hậu thế này, hơn nữa còn thay ta trông coi việc nhà, ta không phải nhọc mà vẫn ngồi hưởng cơm áo. Phần còn thừa lại để dành lo cưới vợ cho cháu. Giấy tờ có người trong họ ta làm chứng, yên ổn biết bao, không cần ngờ vực nữa." Nhà họ Phan lớn bé đều cho là phải, cha mẹ Du thị cũng đồng thanh nói được. Du thị đành phải vâng theo.
Thấm thoắt lấy nhau đã hơn hai mươi năm, sinh được hai con trai, lại nuôi một đứa cháu đích tôn. Hai con trai đều đã cưới vợ, cũng đã sinh hai cháu. Vợ cả của Thải đã mất từ mười năm trước. Du thị với chồng rất hòa thuận.
Một hôm mưa như trút nước, giếng trời (khoảng sân lộ thiên giữa nhà) ngập đầy nước. Bỗng có con ếch xanh bị ngâm trong nước, nhảy lên trên thềm. Thải lấy cây tre nhỏ hất nó xuống nước, cứ thế mấy lần. Thải ngày thường là người cẩn thận kín đáo, hôm ấy trời khiến hắn tự mở lòng nói ra, thầm nghĩ ân tình với Du thị đã lâu, nếu kể chuyện cũ chắc vợ không oán. Bất giác buột miệng nói: "Chồng trước của bà cũng giống như con ếch này, nếu ta không bày mưu tính kế thì sao được cùng bà thành vợ chồng."
Du thị hỏi: "Mưu kế thế nào?" Thải nói: "Xưa thấy bà đẹp không ai bằng, muốn được cùng giường ngủ với ta. Trong lòng nảy một kế rủ đi buôn, qua đò đạp hắn rơi xuống giữa dòng. Chồng bà ngoi lên mặt nước, ta lại lấy sào dìm xuống vực sâu. Vừa ngoi vừa dìm hai ba lần, cũng giống như con ếch này vậy." Du thị kinh hãi, gào lên chửi lớn: "Thằng giặc lòng lang dạ sói kia, đáng bị nghìn dao vạn mảnh (lăng trì, xẻo thịt từng mảnh), làm gì có ai lòng dạ độc ác như thế!" Thải bị vợ chửi, không đáp được một lời.
Du thị vừa khóc vừa chạy ra đường, lớn tiếng kêu: "Chồng trước của tôi bị thằng giặc này mưu giết, để mưu lấy tôi làm vợ lẽ, tôi nhất định phải lên quan kiện, báo thù cho chồng trước." Hàng xóm hai bên đều kéo đến nghe, kinh hãi. Thải gọi hai con trai cố khiêng Du thị vào nhà, đều quỳ xuống khổ sở khuyên: "Xin mẹ nể mặt cả nhà lớn bé, đừng nói những lời ấy."
Du thị chỉ vào hai con mà mắng rằng: "Cha các con mưu gian, con cháu sao thịnh vượng được; vô cớ làm điều ác, ngang ngược quá chừng. Hiểm độc ngấm ngầm hại người như Tào Tháo, trời khiến hắn mở lòng tự nói phô ra. Ta sẽ trình quan kiện cáo để dẹp sạch giống gian ác, chém đầu hắn để làm sáng tỏ cương thường (đạo lý căn bản giữa vua tôi, cha con, vợ chồng). Chồng ta tuy đã về với đất vàng, dưới suối vàng ắt cũng mát lòng."
Con trưởng của Lân là Phan Hòe, con thứ là Phan Dương, nghe mẹ là Du thị chạy ra đường, kể chuyện Trần Thải mưu giết cha mình, bèn cùng người trong họ Phan đến hỏi cho rõ. Du thị thấy hai con và chú em chồng, khóc lóc thảm thiết mà nói: "Khi cha các con còn sống, đi buôn bán xa, từng vay vốn của thằng giặc này. Hắn thấy mẹ lúc trước có nhan sắc, liền nảy ý xấu. Hắn rủ cha các con đi buôn, lúc về qua bến đò Tây Quan đạp cha các con xuống sông, cha ngoi lên mặt nước, hắn lại lấy sào dìm xuống vực sâu, cứ thế mấy lần, vì thế mà chết đuối."
Mọi người hỏi: "Làm sao mà biết?" Du thị nói: "Vừa rồi mưa lớn, giếng trời nước tràn, có một con ếch bị ngâm, nhảy lên thềm, thằng giặc lấy tre hất xuống mấy lần, con ếch vì bị đánh kiệt sức mà chết chìm. Trời không dung kẻ gian, hắn thấy con ếch ấy nên tự kể ra chuyện cũ, vì vậy mà biết. Các con cứ đi kiện, mẹ sẽ làm chứng." Dương và Hòe nghe xong, đấm đầu kêu trời, khóc lớn nói: "Mối thù này không đội trời chung, lôi nó ra đánh chết đi!" Rồi xông thẳng vào nhà trong, túm Thải mà đánh. Nhà Thải đuối lý nên tất nhiên không dám chống lại.
Thải giận nói: "Ta dù có mưu giết người thì tội đã có điều luật rõ ràng, sao các ngươi lại được đánh ta?" Du thị nói: "Tội hắn giết cũng chưa đáng, nhưng nếu chưa qua quan mà lỡ tay đánh chết thì thù chưa báo được, trái lại thành ra án mạng." Đang lúc ồn ào, người trong họ Phan tụ tập hơn trăm người, trong đó có kẻ vô lại muốn cướp của nhà hắn. Du thị nói: "Của cải là của ta, thằng giặc phạm pháp thì đáng chết, nhưng của cải không phải của riêng hắn. Nếu ta không đứng ra làm chứng tội hắn thì sao? Các người sao được cướp của cải của ta?"
Du thị cùng hai con ôm thẻ kiện vội vàng đi tố cáo, quan huyện họ Ngụy nhận đơn, sai bắt Trần Thải lên quan. Thải không chối nửa lời, khai nhận từng điều một. Quan họ Ngụy đánh Thải ba mươi gậy, lập tức nghị xử tội chết, rồi trình lên cấp trên xong. Du thị và hai con là Dương, Hòe đều được cho người bảo lãnh tại ngoại, chờ giải lên hai viện (hai quan lớn cấp tỉnh là Tuần phủ và Tuần án Ngự sử) xét.
Hôm ấy, người đến huyện xem không dưới mấy trăm người, đều nói: người đàn bà này vốn ở nhà họ Phan là nhà bậc trung, nay ở nhà họ Trần giàu có vạn lạng, sai khiến đầy tớ, trước làm vợ lẽ, nay đã làm vợ cả, huống chi đã lâu năm, sinh con có cháu. Người đàn bà thường tình, thoạt nghe đến chuyện này cũng chỉ nghẹn ngào khô cổ, nuốt hận nhịn nhục cho xong. Nay bà lại thẳng thắn trình lên công đường, quyết bắt đền mạng cho chồng trước, thật đáng gọi là người tiết nghĩa hào hiệp trong hàng phụ nữ, vượt hẳn thói thường.
Hai viện xét lại án xong (?), Thải bị định xử tử. Thải nhờ cai ngục gọi Du thị cùng hai con vào ngục để dặn dò. Du thị không chịu đến gặp, chỉ bảo hai con đi gặp.
Thải dặn hai con truyền lời rằng: "Ta đền mạng cho Phan Lân đã định rồi, mối oán của hắn đã được trả, còn ân tình vợ chồng kết tóc (vợ chồng chính thức) cũng đã đền đáp rồi. Sao lại tiếc không gặp mặt ta một lần? Ta còn việc hậu sự muốn gửi gắm." Du thị nói: "Ta với hắn ân nghĩa đã dứt, còn mặt mũi nào gặp lại hắn?" Hai con vào ngục báo lại. Thải giận lắm nói: "Ta ở trong ngục chịu đủ khổ sở, chẳng bao lâu sẽ bị xử chém. Bà ta ở nhà hưởng giàu sang, đó là của nhà họ Phan hay của nhà họ Trần?"
Nói xong, hai con đem lời cha truyền lại cho mẹ. Du thị nói: "Mẹ ở nhà cha các con hơn hai mươi năm, ân tình không phải không sâu, nhưng không biết hắn mưu mô xảo quyệt đến thế. Nay đã lộ ra chuyện cũ, thì cha các con thật là kẻ thù của mẹ, theo nghĩa phải dứt bỏ. Còn hai con là máu thịt do mẹ sinh ra, mẹ nỡ nào cắt bỏ. Dù cha các con không nói giàu sang là của nhà hắn, mẹ cũng đã muốn trở về nhà họ Phan. Nay hắn đã nói như thế, ý mẹ đã quyết, các con cứ coi như mẹ đã chết, đừng nhớ nữa."
Hai con nói: "Mẹ báo thù cho chồng trước là đúng với đại nghĩa, cha con không được oán. Nhưng xin mẹ nghĩ anh em chúng con còn nhỏ dại, đang cần mẹ dạy dỗ, xin mẹ đừng về nhà ấy." Du thị không nghe, mời họ hàng nhà họ Trần đến, đem gia sản cùng tư trang các thứ giao lại rõ ràng, tay trắng trở về nhà họ Phan, cam chịu cảnh thanh đạm. Ai nấy đều phục nghĩa khí cao cả của bà, khen Phan Lân có người vợ như thế nên cuối cùng thù được báo; than cho mưu gian của Trần Thải, rốt cuộc tai họa lại đổ lên chính mình.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video