Thiên 4 — Loại 4 — Trá hống: lừa bịp dối gạt

 Loại thứ tư: Lừa bằng cách giả mạo, dọa dẫm, dỗ ngọt

 Giả thư quan Học đạo báo điềm mộng tốt

 Năm Canh Tý, trong khoa thi Hương (kỳ thi cấp tỉnh, ai đỗ được gọi là cử nhân) ở Phúc Kiến, các sĩ tử đỗ được đưa lên phủ phần nhiều đều là những người được Thẩm tông sư (tức quan Đề học đạo họ Thẩm, vị quan trông coi việc học và chấm thi ở một tỉnh) xếp ở hàng đầu, nên ai cũng phục ông Thẩm là biết chọn người tài. Đầu tháng Chạp, các cử nhân đều đã lên kinh để dự thi.

 Có một tên lừa đảo ở tỉnh thành bàn mưu với một tú tài trong phủ viết chữ đẹp, giả làm mỗi người một bức thư của quan Thẩm, đóng con dấu nhỏ, phong bì niêm kín cẩn thận, rồi đem đến từng nhà các tân cử nhân. Đến nhà nào hắn cũng nói: "Ông Thẩm có thư, sai riêng tiểu nhân đến, lại dặn miệng rằng cậu nhà ta sang năm chắc chắn đỗ lớn. Ông nằm được giấc mộng lạ, nên đặc biệt sai tôi đến báo trước. Nhưng phải giữ kín, chớ để lộ. Còn nhà cậu Mỗ, cậu Mỗ ở gần quý phủ, ông sợ họ biết có người được sai riêng đến đây sẽ cho là ông hậu với nhà này mà bạc với nhà kia, nên cũng gửi kèm thư hỏi thăm, chỉ là tiện đường mang theo thôi, chứ không phải đến riêng vì họ." Đến nhà kia, hắn cũng nói y như vậy, bảo là đến riêng vì nhà này, còn các nhà khác chỉ là tiện mang kèm. Đến khi mở thư ra xem thì chữ viết chân phương ngay ngắn, lời lẽ sâu xa huyền diệu, thư nào cũng nói quan được mộng lành, điềm ấy ứng vào việc người này sẽ đỗ đầu. Có bức mượn tên người, có bức dựa vào tên quê mà suy nghĩa, mỗi bức bịa ra một lời mộng làm cớ, để báo cho người ta biết điềm trước. Tôi từng thấy bức thư viết cho cử nhân Hùng Thiệu Tổ như sau: "Đất Mân (tức Phúc Kiến) nhiều nhân tài, đứng đầu thiên hạ, dẫu kinh đô hay đất Chiết cũng chẳng hơn được bao nhiêu. Ta đã đọc kỹ các quyển thi về Kinh Lân (tức Kinh Xuân Thu, bộ sử của nước Lỗ do Khổng Tử biên soạn, kết thúc ở chuyện bắt được con kỳ lân nên gọi là Kinh Lân), không ai bằng hiền sĩ: lấy cái vốn học sâu kín dày dặn mà phát ra ngọn bút hùng mạnh, tài hoa, sắc bén; mùa xuân tới đỗ lớn ở Nam cung (tức kỳ thi Hội ở kinh đô do Bộ Lễ tổ chức), không cần bói cũng biết chắc. Đêm hai mươi hai tháng Tý (tức tháng mười một âm lịch), gần nửa đêm, ta mộng thấy một con gấu bay, tay cầm cành hoa xuân màu đỏ, đi giữa vầng mặt trời đỏ, trên đó chỉ có hai chữ vàng 'Đại khôi' (đỗ đầu). Ta nhìn rất rõ, tỉnh dậy vẫn còn nhớ.

 Mặt trời là Kiến Dương (quê của ông, chữ "dương" có nghĩa là mặt trời), gấu là họ của ông (chữ "Hùng" nghĩa là con gấu), hoa xuân là vì ông học Kinh Xuân Thu, màu đỏ cũng là dấu hiệu rực rỡ vẻ vang, còn hai chữ vàng 'Đại khôi' thì rõ ràng là điềm lành. Lấy tài của ông mà hợp với giấc mộng của ta, thì gặp thời thịnh trị mà đỗ đầu thiên hạ ắt có chứng cứ rõ ràng. Nếu được người đỗ đầu xuất thân từ cửa ta, ta mừng đến không ngủ được, nên sai người riêng phi ngựa đến báo, mong ông giữ kín chớ để lộ." Người nhà cử nhân Hùng đọc xong mừng lắm, thưởng cho người đưa thư ba lạng bạc; hắn xin thêm, lại cho thêm hai lạng, nói: "Sang năm đỗ lớn sẽ thưởng mày thêm mười lạng nữa." Còn các bức thư hắn đưa cho những nhà khác, đại để đều kể giấc mộng lành với ý như thế, nhà nào thưởng cũng từ ba, năm lạng bạc trở lên.

 Đến năm sau, ai nấy đều thi hỏng ở Nam cung mà về (nguyên văn "gãy cánh ở phương nam mà về", ý nói thi trượt). Khi các tân cử nhân gặp nhau, mỗi người kể chuyện thư quan Thẩm thuật giấc mộng, ai nấy vỗ tay cười lớn: "Thật là một giấc mộng xuân đẹp! Tên lừa này quả là khéo léo tuyệt vời, lấy cách này mà lừa người, ai mà chẳng vui lòng đưa tiền cho hắn." Tính ra số hắn kiếm được không dưới trăm lạng bạc. Trên đây tạm kể lại để mua vui một chút.

 Lời bàn: Tên lừa này lừa các tân cử nhân, bị lừa mà cũng chẳng đau. Tuy thưởng cho hắn mấy lạng bạc, nhưng cũng đổi được cho cả nhà bốn tháng vui sướng trong bụng. Tiếc là tên lừa ấy không quay lại; nếu hắn lại làm lần nữa, người ta cũng vui lòng mà thưởng cho. Đây là ván lừa hay nhất trong các ván lừa.

 Giả làm quỷ Vô Thường đốt giấy truyền lệnh bắt người

 Vùng Trường Nguyên dân cư hơn nghìn nhà, cũng là một thị trấn lớn. Có một thầy số, tức người xem số mệnh, đến đó tính toán rất giỏi, đoán chuyện sống chết, thọ yểu của người ta hết sức linh nghiệm, vì thế già trẻ trai gái trong làng phần nhiều đem số mệnh đến nhờ ông ta tính. Những ai trong vòng ba năm sẽ mắc bệnh, sẽ chết, ông đều hỏi tên họ, lén ghi lại để sau này kiểm chứng. Ban ngày ông ra chợ xem số, đêm thì về ngủ nhờ ở chùa.

 Có một đạo sĩ đi rong đến chùa, dáng người khô héo, gầy vàng, da đen sạm, cung kính đến gặp thầy số mà nói: "Nghe tiên sinh đoán số rất nghiệm, dám xin tiên sinh cho tôi biết những người già trẻ trong vùng này năm nay số phải chết, phải mắc bệnh, đưa hết tên họ và bát tự (giờ, ngày, tháng, năm sinh, dùng để đoán số mệnh) cho tôi, tôi xin đem mấy bài thuốc kinh nghiệm thu được trong lúc đi rong để đổi."

 Thầy số hỏi: "Ông không biết xem số, lấy những thứ ấy làm gì?" Đạo sĩ đáp: "Tôi tự có việc khác cần dùng."

 Thầy số liền đem những lá số đã đoán, ai năm nay phải bệnh, phải chết, chép hết đưa cho hắn.

 Sau đó đạo sĩ đi xin ăn khắp các nhà, hễ gặp người khờ khạo thì tự xưng mình là "Vô Thường sống" (Vô Thường là loại quỷ sứ dưới âm phủ chuyên đi bắt hồn người chết; "Vô Thường sống" là người sống được giao làm việc ấy), vâng lệnh âm ty (cõi âm, nơi các quan dưới địa phủ xét xử người chết), cùng quỷ sứ đi bắt những người tên Mỗ, tên Mỗ ở vùng này, hạn trong một mùa phải đến nơi. Người khờ đồn đại giúp hắn, nhưng phần đông chưa tin. Hắn lại lén lấy giấy vàng viết một tờ lệnh bài, cuối tờ viết hai chữ lớn "Âm ty". Ở giữa liệt kê những người già trẻ có số phải chết theo danh sách thầy số đưa, viết ở nửa trên các hàng. Hắn lại hỏi sư trong chùa tên những trai gái nhà giàu trong vùng và tên những đứa con được cha mẹ hết mực cưng chiều, viết ở tầng trên phía sau. Ban đêm hắn cố ý đến trước miếu thổ thần, đốt tờ giấy vàng từ nửa dưới chỗ không có tên người, còn nửa trên có tên người thì dập lửa để lại. Hôm sau có người đến miếu cầu khấn, thấy trên lư hương có nửa tờ giấy vàng có chữ chưa cháy hết, cầm lên xem thì toàn là tên họ người trong làng, phía sau có chữ "Âm ty", rất lấy làm kinh dị, bèn cầm đi rêu rao khắp làng. Chưa đầy một tháng, trong số tên ấy quả có hai người chết, thế là người ta đồn nhau rằng gã đạo sĩ gầy kia là Vô Thường sống, tờ lệnh bài giấy vàng của âm ty này hắn ắt biết rõ. Những ai có tên trong lệnh bài đều đến hỏi; ai không có tên thì sợ tên mình nằm ở nửa dưới đã bị đốt, cũng đến hỏi. Đạo sĩ ấp a ấp úng, nhận là chính mình cùng quỷ sứ đốt tờ ấy. Từ đó những người sợ chết hỏi xem lệnh của âm ty có cách nào xin khỏi không. Đạo sĩ đáp: "Âm ty cũng giống nha môn trên dương gian, ai có bạc để lo lót thì có thể thu xếp cho khỏi phải đến; hoặc nhất định phải bắt thì cũng có thể hoãn được hai ba năm, sao lại không dùng bạc được." Thế là trai gái nhà giàu phần nhiều đem bạc đút lót cho đạo sĩ, kèm theo vàng bạc mã (tiền giấy đốt cho người cõi âm), nhờ hắn lo liệu cho khỏi bị bắt, hắn cũng kiếm được vài chục lạng bạc rồi đi. Về sau những người có tên trong lệnh bài phần nhiều không chết, người ta lại cho là nhờ sức đạo sĩ lo liệu mới thoát, chẳng phải là mê muội lắm sao!

 Lời bàn: Âm ty bắt người cần gì đến lệnh bài bằng giấy; dẫu có giấy lệnh thì ắt phải đốt cho hết, đã đốt rồi thì cớ gì lại cố ý để lại mẩu giấy thừa, chữ sót, cho rêu rao khắp mọi người? Đó là chuyện tuyệt đối không có lý.

 Xem chuyện gã Vô Thường gầy này, thì việc mê hoặc người đời, lừa dối dân chúng đã quá rõ ràng. Những ai tin chuyện ma quỷ huyễn hoặc lấy đây làm gương thì có thể tỉnh ngộ.

 Lừa phu kiệu bằng cán chổi

 Từ trạm dịch phía tây thành đi lên Kiến Khê, đường bộ dài một trăm hai mươi dặm, giá kiệu thường chỉ một tiền sáu phân bạc (tiền và phân là đơn vị cân bạc: một tiền bằng một phần mười lạng, một phân bằng một phần mười tiền); nếu trên đường ít khách thì hạ xuống một tiền bốn phân hoặc một tiền hai phân cũng khiêng. Nhưng chúng đòi lấy tiền kiệu vào tay trước, rồi cứ năm dặm lại đặt kiệu xuống một lần, gặp dốc nhỏ một chút cũng đặt xuống không khiêng. Đại khái khách ngồi kiệu được hai phần, phải đi bộ một phần. Khách buôn qua lại không ai không bị chúng xỏ mũi. Gặp mùa thi, sĩ tử đi thi trở về nhà, giá kiệu liền tăng lên hai tiền bốn phân, ít nhất cũng hai tiền. Không cân bạc trước thì không khiêng.

 Nếu bạc đã vào tay, khiêng chưa được hai mươi dặm, chúng liền thuê lại phu khác trên đường để đi, ăn bớt phần giá cao, chỉ trả một phân cho mỗi chặng trạm, thuê người khác khiêng thay. Bọn khiêng chặng sau vẫn cứ năm dặm đặt xuống một lần, động một chút lại nói: "Tôi chưa được trả đúng giá." Sĩ tử bất đắc dĩ lại phải trả thêm nhiều nữa. Có điều sĩ tử qua lại ít, nên đều chẳng ai so đo với chúng.

 Có một viên đề khống (một chức lại viên làm việc giấy tờ trong nha môn), thường xuyên qua lại trên con đường này, nhiều lần bị phu kiệu làm khó dễ. Một hôm ông lại phải lên huyện, bèn lấy hai mảnh giấy đề bốn câu thơ chế giễu, gói bằng giấy vuông, lại lấy hai cái cán chổi cũ, cắt cho bằng nhau, bọc giấy bông lại, trông như hai súc đoạn (một loại lụa dày, quý). Hôm sau ông tự vác lên đường, phu kiệu tranh nhau đến xin khiêng. Đề khống nói: "Ta về nhà vì một việc gấp, trong người không có sẵn bạc. Ai đưa ta thẳng đến nhà thì giá kiệu là hai tiền, lại thưởng thêm cơm rượu tối nay và sáng mai. Còn nếu đòi bạc ngay, hoặc thuê lại người khác, thì không được." Trong bọn có hai phu kiệu bằng lòng khiêng. Ông bèn buộc hai súc "đoạn" lên kiệu, dặn đi dặn lại: "Đặt cho cẩn thận, chớ làm hỏng." Vừa lên kiệu, ông lại nói: "Đến phố Hồi Diêu, ta phải gửi một lá thư gấp cho người ta, các ngươi đến đó nhớ đừng quên." Chưa quá nửa buổi chiều đã tới Hồi Diêu.

 Đề khống nói: "Các ngươi tạm đợi ở đây, ta đi gửi thư rồi về ngay." Thật ra ông rút đi theo đường tắt về nhà.

 Đợi lâu chừng một bữa cơm mà không thấy ông trở lại. Hai phu kiệu bảo nhau: "Ông ta ngồi chuyện trò quên cả thời gian, có hai súc lụa đoạn ở đây, tao với mày chạy về, cần gì phải đợi ông ta." Hai người đi gấp, gần tối thì về đến nhà. Một người bảo mỗi đứa cầm một súc, người kia bảo nếu súc tốt súc xấu thì phải bù cho nhau. Hai người xé lớp giấy bông ra, chỉ thấy hai khúc cán chổi cũ được bọc kín nhiều lớp. Lại mỗi khúc có một gói vuông, ngờ là thư từ, mở ra thì thấy trên giấy viết chữ to: "Phu kiệu thường lừa người, nay bị ta lừa lại. Nếu chẳng phải cán chổi, suýt mất hai súc đoạn." Hai người ở nhà chửi ầm lên: "Đồ lừa đảo, đồ lừa đảo tinh ranh!" Phu kiệu nhà bên nghe thấy, vào hỏi vì sao cả hai đều chửi kẻ lừa đảo. Hai phu kiệu kể lại đầu đuôi như thế. Người phu kiệu hàng xóm cười lớn đi ra, đem hai cán chổi nửa bọc nửa hở treo bên hàng rào cổng ngõ, dán hai tờ thơ bên cạnh. Người xem đọc thơ, lại nhìn cán chổi, ai cũng cười lớn mà nói: "Viên đề khống này lừa khéo thật. Nhưng hai đứa phu kiệu các ngươi cũng không nên nảy lòng xấu; may là cán chổi cũ nên mới dám nói to chửi người. Nếu quả là lụa đoạn thật thì các ngươi còn sợ người ta biết, ông kia có tìm các ngươi mà đòi lại được chăng? Đây là lỗi của các ngươi, sao lại chửi ông ấy?"

 Ba hôm sau, đề khống trở về, thấy bài thơ vẫn còn dán trên hàng rào, cố ý hỏi người ở gần đó: "Hôm trước có người gửi ta hai súc đoạn, bị hai phu kiệu khiêng mất, các người có nghe biết chăng?" Người ta biết chính viên đề khống này đã chơi khăm phu kiệu, liền nói: "Ông cũng đừng tìm lụa đoạn nữa, hai phu kiệu kia cũng chẳng dám ló mặt ra đòi tiền kiệu đâu." Đề khống cũng cười lớn mà đi.

 Lời bàn: Viên đề khống lừa để được ngồi kiệu, không phải là kẻ lừa đảo; chính hai phu kiệu kia mới là kẻ lừa đảo.

 Nếu không thì sao viên đề khống trở lại hỏi han mà phu kiệu không dám ló mặt? Đây gọi là mượn mánh của kẻ lừa đảo để trị lại kẻ lừa đảo, cũng khéo thật. Tuy vậy, hễ đi xa mà thuê phu kiệu, phu gánh thì nên nhờ chủ quán cùng thuê, vì chủ quán biết rõ gốc gác của phu, như thế mới khỏi lo bị cuỗm đồ bỏ trốn hay thất lạc.

 Giả mua hàng ở đầu ngõ để chuồn mất vải

 Giữa phố lớn thành Kiến, bên cạnh có một con ngõ, đường thông ra phố sau; đầu ngõ làm một cái đình nhỏ, bên cạnh đặt hai chiếc ghế dài cho người ta ngồi nghỉ, trông giống như dưới cổng nhà người ta. Hai bên đình đều là tường đất, trông như đi vào cổng một ngôi nhà, đi thêm một quãng ngoặt là thấy đường lớn phía trước.

 Một hôm có một tên lừa đảo ngồi trong đình, thấy một người khách vác vải đi tới, nhận ra không phải người trong thành, biết là có thể lừa được, liền gọi: "Mua vải đây!" Người khách vào đình, tên lừa lấy vải ra lật đi lật lại lựa chọn, cầm sáu súc trong tay, nói: "Tôi muốn mua ba súc, để tôi mang sáu súc vào trong nhà lựa." Rồi hắn rẽ vào đường ngõ, trốn ra phố lớn phía sau. Người bán vải ngồi trên ghế đầu ngõ hồi lâu, thỉnh thoảng thấy một hai người đi đường qua lại chỗ ấy, trong lòng sinh nghi. Bèn theo sau họ đi vào, rẽ qua một khúc tường cong, thấy hai bên không hề có nhà ai, đi thẳng ra thì tới đường lớn, lúc ấy mới biết mình đã bị tên lừa đảo lừa lấy vải mà chuồn mất. Anh ta chỉ còn biết hỏi người hai bên phố: "Vừa rồi có một người cầm sáu súc vải đi ra đây, các anh có thấy không?" Người bên đường đáp: "Ngõ này người qua lại rất đông, biết đâu là ai cầm vải." Người bán vải kể lại chuyện bị lừa mua hàng, người bên đường nói: "Đó là kẻ lừa đảo đã lừa trắng trợn mà lấy đi rồi." Người bán vải chỉ biết chửi ầm lên, ấm ức tiếc của mà bỏ đi.

 (?) …thì mới có thể giao hàng cho người ta. Nếu không, dẫu là cổng chung, bên trong dân cư đông đúc lẫn lộn, cũng chưa thể dễ dàng tin được; người buôn bán nên lấy chuyện này làm gương.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video