Thiên 8 — Loại 8 — Lộ tài: mắc lừa vì khoe của

 Loại thứ tám: Để lộ của cải mà bị lừa

 Giả xưng công tử (con nhà quan) để trộm bạc của khách buôn

 Trần Đống, người Sơn Đông, nhiều năm liền đến chỗ gọi là Trường Cảnh ở Kiến Dương, Phúc Kiến, để buôn vải dệt khung cửi.

 Tháng ba âm lịch năm Vạn Lịch thứ ba mươi hai, Đống cùng hai người đầy tớ mang hơn một nghìn lạng bạc, lại đến Trường Cảnh mua vải. Dọc đường gặp một tên côn đồ. Hắn dòm thấy Đống mang nhiều bạc, muốn tính chuyện cướp. Nhưng hắn thấy Đống là khách buôn từng trải, quen đi đường: lúc nào cũng khởi hành muộn, nghỉ trọ sớm, canh giữ rất cẩn mật, nên khó ra tay.

 Hắn bèn giả xưng là công tử của quan Phân tuần đạo Kiến Nam ở Phúc Kiến (phân tuần đạo: chức quan cấp tỉnh được giao đi tuần xét, giám sát quan lại và việc hình án trong một vùng; Kiến Nam là tên vùng ấy). Hắn rất có dáng vẻ, phong thái, lại dẫn theo bốn người đầy tớ, suốt dọc đường ở cùng quán trọ với Đống. Tên côn đồ không chuyện trò với Đống, mà Đống cũng chẳng để ý đến hắn.

 Đi mãi đến huyện Duyên Sơn, Giang Tây. Quan huyện thừa ở đó (huyện thừa: quan phó, giúp việc cho quan đứng đầu huyện) họ Thái tên Uyên, người Quảng Đông, quê cùng phủ nhưng khác huyện với quan tuần đạo, xưa nay chưa từng quen biết nhau. Tên côn đồ đến bái phỏng ông ta. Huyện thừa nghe nói là công tử của quan tuần đạo, tiếp đãi rất hậu, lập tức đến thăm đáp lễ, lại biếu "hạ trình" (quà biếu khách đi đường, thường là rượu và đồ ăn).

 Đống thấy huyện thừa đến đáp lễ thì tin hắn đúng là công tử thật. Đêm ấy tên côn đồ đem quà hạ trình ra mời Đống. Đống vui vẻ nhận lời, nhưng trong lòng vẫn đề phòng kẻ trộm khác, không dám uống say, nên tên côn đồ vẫn chưa ra tay được.

 Hôm sau qua Ô Thạch, nghỉ trọ ở đó. Đó không phải bến lớn, Đống muốn sắm rượu mời lại để đáp lễ, nhưng không có gì để mua nên thôi. Hôm sau nữa đến nghỉ ở huyện Sùng An. Đống nghĩ bụng: từ đây đến nhà chủ quen cũ ở Trường Cảnh không còn xa, coi như đã ở vùng ngoài của nhà quen cũ rồi. Vả lại ngày mai sẽ chia tay công tử, nếu không đáp lễ thì thật là thất lễ. Bèn mua thức ăn mời hắn.

 Tên côn đồ nói với Đống: "Cùng thuyền qua sông là nhờ duyên kiếp trước, đâu phải ngẫu nhiên. Tôi cùng ông đi chung một đường đến đây, há lại là ngẫu nhiên sao? Ngày mai tôi với ông rẽ hai lối, như chim én, chim hồng kẻ nam người bắc, chẳng biết ngày nào gặp lại."

 Hai bên đều mở lòng uống thỏa thích, kéo dài đến canh ba (khoảng từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng). Đầy tớ ai nấy mệt mỏi ngủ say. Đống say quá, cũng gục xuống bàn ngủ.

 Tên côn đồ bèn lấy trộm sạch tiền của đồ đạc của Đống.

 Đến khi Đống tỉnh dậy thì chẳng biết tên côn đồ đã đi đâu. Đống lập tức kiện ở huyện Sùng An, tố chủ quán trọ thông đồng làm gian.

 Ngay sau đó Đống lại đến phủ Quảng Tín, Giang Tây, kiện quan huyện thừa câu kết với côn đồ, lấy chủ quán trọ cũ làm người làm chứng.

 Huyện thừa khai rằng: "Quan tuần đạo Phúc Kiến quả thật cùng phủ khác huyện với tôi, họ tên ông ấy tôi vẫn biết, nhưng công tử thì tôi chưa từng gặp mặt. Hắn xưng họ tên ấy đến bái phỏng tôi; tôi chỉ là chức huyện thừa nhỏ, làm sao không đến đáp lễ, không biếu quà tiễn đường cho được? Nay đến Sùng An đã mấy ngày, hắn trộm bạc của anh, thì can gì đến tôi?"

 Đống nói: "Tên côn đồ ấy đi cùng đường với tôi suốt, tôi đề phòng hắn rất kỹ. Hắn đến bái phỏng ông, rồi ông đến đáp lễ, tôi mới tin là công tử thật, cho nên mới mắc mưu hắn. Nay người ấy là người ông quen biết, sao tôi lại không kiện ông?"

 Quan phủ không xử được. Đống lại đến kiện ở chỗ quan Đại tuần họ Sử (đại tuần: quan tuần án do triều đình phái xuống xét xử, giám sát quan lại địa phương). Ông Sử xử rằng: quan huyện thừa không nên đến đáp lễ nhầm công tử, lại dễ dãi biếu quà hạ trình, làm hại khách buôn, nên không phải là không có lỗi trong việc công; cân nhắc mà xử phạt một trăm lạng bạc trả cho Đống làm tiền lộ phí về quê.

 Ôi! Mưu kế của tên côn đồ thật khéo. Suốt đường giả làm công tử, người buôn vẫn còn biết đề phòng. Đến khi hắn bái phỏng quan huyện thừa, mà huyện thừa lại đến đáp lễ, biếu quà tiễn đường, thì ai mà chẳng tin là công tử thật?

 Hắn lại bày mưu mời người buôn trước, thì người buôn sửa lễ mời lại để đáp, đó cũng là lẽ tất nhiên. Rồi hắn cố tình nài uống mãi cho chủ tớ mệt lả, thế thì nhân đêm mà ra tay trộm cắp là chuyện dễ. Cho nên nói mưu kế của hắn là khéo nhất. Giả sử Đống thận trọng đề phòng thêm được một đêm nữa thì mưu gian của tên côn đồ chẳng có chỗ thi thố.

 Vì thế cẩn thận lúc đầu không bằng cẩn thận đến cuối. Ban ngày đã siêng năng, đến tối vẫn giữ lòng dè chừng, như vậy mới có thể vạn lần không sai một. Nếu không thì như ôm vò xuống giếng múc nước, sắp kéo đến miệng giếng lại làm vỡ vò (ý nói công sức gần thành lại hỏng vì sơ suất phút cuối), thì có khác gì không cẩn thận? Tôi mong những người làm nghề buôn giữ mình lúc cuối cũng cẩn thận như lúc đầu là được.

 Khoe khoang quần áo, đồ dùng mà khơi lòng tham của kẻ cướp

 Du Thiên Sinh, người phủ Huy Châu, dung mạo khôi ngô, phong nhã, thích ăn diện. Có lần anh cùng một người đầy tớ là Từ Đinh, mang hơn năm trăm lạng bạc vốn đến phủ Kiến Ninh mua sắt. Mới đến huyện Sùng An, anh đi nhờ một chiếc thuyền gọi là thuyền "thanh lưu" (?).

 Người lái thuyền tên Lý Nhã, người làm thuyền tên Ông Nhạ. Nhã trước kia vì chơi gái, cờ bạc mà tan nhà nát cửa, về sau bất đắc dĩ mới đi chèo thuyền.

 Lúc thuyền đến huyện Kiến Dương, Thiên Sinh lên bờ đi thăm người đồng hương. Anh mở rương áo, lấy ra quần áo tươi đẹp, mọi đồ dùng mang theo đều sang trọng. Nhã vừa thấy đã nảy lòng tham. Đến tối, Thiên Sinh bảo người lái thuyền mua ít rượu và thức ăn; Nhã lén bỏ hoa đà đà vào rượu. Hoa đà đà là hoa của cây cà ba năm tuổi; người uống phải thì mê man, không nói được.

 Đêm ấy chủ tớ Thiên Sinh trúng độc này, say mê không tỉnh. Khoảng canh ba, Nhã rủ người làm thuyền cùng ra tay. Người làm thuyền nói: "Tiền của là do số mệnh, không thể trái lẽ mà cầu bừa. Nếu việc bại lộ thì tội ấy trốn đi đâu được? Tôi không dám làm." Lòng lang dạ sói của Nhã đã nổi lên, không nghe lời can ngăn, đẩy cả chủ lẫn tớ xuống vực sâu. Thiên Sinh chết đuối; Từ Đinh may uống rượu ít, xuống nước thì tỉnh lại, lại khá biết bơi, bơi được lên bờ.

 Hôm sau, Từ Đinh đi nhờ chiếc thuyền sau đến phủ Kiến Ninh, lập tức cầm bài kêu oan (?) đến kiện với quan Vương thái gia (cách gọi tôn quan tri phủ). Quan liền sai sáu người lính bắt cướp cùng Từ Đinh đến cửa Lâm Giang truy bắt. Cửa Lâm Giang là bến nơi các thuyền qua lại Kiến Ninh tụ họp.

 Lúc ấy Lý Nhã đã cướp được của, đang mua rượu mang lên thuyền, định vui chơi. Từ Đinh nhận ra, liền dẫn lính bắt trói xích lại, khám xét thì đồ tang vật vẫn còn trong thuyền. Bèn bắt cả người lẫn tang vật đưa về phủ.

 Quan Vương tra hỏi, Nhã thấy việc đã lộ, khó chối cãi, đành khai nhận tất cả, lại khai vạ cho người làm thuyền là cùng mưu. Từ Đinh thưa: "Lúc tôi trúng độc, say mềm không nói được, nhưng mơ màng nghe thấy người làm thuyền khuyên can, không chịu cùng mưu, rồi đã bỏ trốn trước. Nay nếu oan uổng liên lụy đến người này thì sẽ khiến người đời sau không chịu hướng thiện nữa."

 Quan Vương liền cho đánh Lý Nhã bốn mươi trượng, giam vào ngục, chiếu theo luật nghĩ án chém đầu. Hành lý cùng số bạc cũ, quan sai hai người lính áp giải cùng Từ Đinh đưa thẳng về nhà Thiên Sinh.

 Mùa đông năm sau Lý Nhã bị xử tử. Về sau người làm thuyền Ông Nhạ bỏ nghề thuyền về làm ruộng, khá giàu có đủ đầy. Nhã vì mưu hại người mà chuốc lấy cái chết sớm; Nhạ vì can ngăn mà giữ trọn được nhà. Tục ngữ nói: "Ở thiện gặp thiện, ở ác gặp ác", quả thật không sai.

 Lời bàn: Du Thiên Sinh chuốc họa, thật là do quần áo hoa lệ khiến tên lái thuyền gian ác thèm thuồng. Phàm khách đi một mình mà đi nhờ thuyền thì phải hết sức đề phòng bọn lái thuyền gian ác mưu hại. Ban ngày nên ngủ một chút, để ban đêm dễ tỉnh; khi nấu thức ăn, hâm rượu thì càng phải đề phòng bị bỏ thuốc độc. Quần áo nên giản dị, chớ khoe khoang quá.

 Cho nên Lão Tử nói: "Người buôn giỏi cất giấu kỹ, trông như chẳng có gì." Khổng Tử nói: "Người biết tự kiềm chế, giữ mình mà mắc sai lầm thì hiếm lắm." Đó thật là lời dạy để nuôi dưỡng đức, mà cũng là cách để tránh xa tai họa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video