Thiên 10 — Chỗ sinh và chỗ tử của Ngũ hành

 Hai là bàn về nơi sinh nơi tử.

 Ngũ hành (năm yếu tố cấu thành vạn vật: Mộc – cây gỗ, Hỏa – lửa, Thổ – đất, Kim – kim loại, Thủy – nước) mỗi hành có bản thể riêng, nơi sinh nơi tử không giống nhau, đi khắp mười hai tháng, mười hai thần (mười hai địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, là dãy ký hiệu dùng để chỉ tháng, giờ và phương vị) mà lúc hiện lúc ẩn. Mỗi hành trải qua mười hai giai đoạn như một đời người: thụ khí (bắt đầu nhận khí), thai (thành thai), dưỡng (được nuôi trong bụng), sinh (ra đời), mộc dục (tắm gội lúc mới sinh), quan đới (đội mũ đeo đai, tức trưởng thành), lâm quan (ra làm quan, sức đang lên), vượng (thịnh nhất), suy (bắt đầu yếu), bệnh, tử (chết), táng (chôn cất).

 Mộc: thụ khí ở Thân, thai ở Dậu, dưỡng ở Tuất, sinh ở Hợi, mộc dục ở Tý, quan đới ở Sửu, lâm quan ở Dần, vượng ở Mão, suy ở Thìn, bệnh ở Tị, tử ở Ngọ, táng ở Mùi. Hỏa: thụ khí ở Hợi, thai ở Tý, dưỡng ở Sửu, sinh ở Dần, mộc dục ở Mão, quan đới ở Thìn, lâm quan ở Tị, vượng ở Ngọ, suy ở Mùi, bệnh ở Thân, tử ở Dậu, táng ở Tuất. Kim: thụ khí ở Dần, thai ở Mão, dưỡng ở Thìn, sinh ở Tị, mộc dục ở Ngọ, quan đới ở Mùi, lâm quan ở Thân, vượng ở Dậu, suy ở Tuất, bệnh ở Hợi, tử ở Tý, táng ở Sửu. Thủy: thụ khí ở Tị, thai ở Ngọ, dưỡng ở Mùi, sinh ở Thân, mộc dục ở Dậu, quan đới ở Tuất, lâm quan ở Hợi, vượng ở Tý, suy ở Sửu, bệnh ở Dần, tử ở Mão, táng ở Thìn. Thổ: thụ khí ở Hợi, thai ở Tý, dưỡng ở Sửu, gửi đi nhờ ở Dần, sinh ở Mão, mộc dục ở Thìn, quan đới ở Tị, lâm quan ở Ngọ, vượng ở Mùi, suy và bệnh ở Thân, tử ở Dậu, táng ở Tuất.

 Nhưng Tuất là mộ của Hỏa (mộ: kho chứa, nơi hành ấy bị chôn vùi), mà Hỏa là mẹ của Thổ, mẹ con không chôn chung, nên đi tới Sửu. Sửu là mộ của Kim, Kim là con của Thổ, về nghĩa lại không hợp. Muốn quay về Mùi, nhưng Mùi là mộ của Mộc, Mộc là quỷ của Thổ (quỷ: hành khắc chế, làm hại mình), sợ không dám vào. Tiến lên nghỉ ở Thìn, Thìn là mộ của Thủy, Thủy là vợ của Thổ, về nghĩa là hợp, bèn chôn ở Thìn. Ngày xưa vua Thuấn chôn ở Thương Ngô, hai bà phi (Nga Hoàng và Nữ Anh) không chôn theo, cho nên biết việc chôn chung vợ chồng không phải lệ thời cổ. Nhưng Quý Vũ Tử (quan đại phu nước Lỗ thời Xuân Thu) nói: "Từ thời Chu Công đến nay chưa từng thay đổi." Kinh Thi nói: "Sống thì ở khác nhà, chết thì chung một huyệt." Có lẽ là để làm đậm cái nghĩa kết hợp của vợ chồng, thịt xương cùng trở về một chỗ. Thủy và Thổ chung một mộ chính là lấy theo ý này. Lại lấy bốn tháng cuối mùa để giải thích chỗ quy về của lẽ ấy (?).

 Cao Đường Long (quan đại thần nước Ngụy thời Tam Quốc) cho rằng Thổ sinh ở Mùi, thịnh ở Tuất, mạnh ở Sửu, kết thúc ở Thìn, lâu dài làm mộ chung của Thủy và Thổ, vì vậy ngày Thìn không khóc tang, vì ngày Thìn là ngày trùng tang (ngày dễ có thêm người chết). Nhưng nỗi đau phải để vai trần, giậm chân mà khóc trong lễ tang, há lại phải đợi qua ngày khác? Điều Cao Đường nói có lẽ là nông cạn. Còn ý của ông về nơi sinh nơi vượng lại là một trường phái riêng.

 Sách Ngũ hành thư nói: Thổ tuy có gửi nhờ vượng ở quê của Hỏa, sinh ở Tị, chôn ở Thìn, nhưng Thổ chia nhau vượng ở bốn tháng cuối mùa, mỗi chỗ có nơi sinh nơi tử riêng. Thổ Thìn: thụ khí ở Thân, Dậu, thai ở Tuất, dưỡng ở Hợi, sinh ở Tý, mộc dục ở Sửu, quan đới ở Dần, lâm quan ở Mão, vượng ở Thìn, suy và bệnh ở Tị, tử ở Ngọ, táng ở Mùi. Thổ Mùi: thụ khí ở Hợi, Tý, thai ở Sửu, dưỡng ở Dần, sinh ở Mão, mộc dục ở Thìn, quan đới ở Tị, lâm quan ở Ngọ, vượng ở Mùi, suy và bệnh ở Thân, tử ở Dậu, táng ở Tuất. Thổ Tuất: thụ khí ở Dần, Mão, thai ở Thìn, dưỡng ở Tị, sinh ở Ngọ, mộc dục ở Mùi, quan đới ở Thân, lâm quan ở Dậu, vượng ở Tuất, suy và bệnh ở Hợi, tử ở Tý, táng ở Sửu. Thổ Sửu: thụ khí ở Tị, Ngọ, thai ở Mùi, dưỡng ở Thân, sinh ở Dậu, mộc dục ở Tuất, quan đới ở Hợi, lâm quan ở Tý, vượng ở Sửu, suy và bệnh ở Dần, tử ở Mão, táng ở Thìn.

 Sách Hiếu kinh viện thần khế (một sách vĩ thư đời Hán giải thích Hiếu kinh) nói: Trong ngũ hành, Thổ sinh ra lợi ích để cung cấp cho thiên hạ. Sách Quy kinh (sách về phép bói mai rùa) nói: Thổ do Mộc động mà thành là Thổ Thìn, do Hỏa động mà thành là Thổ Mùi, do Kim động mà thành là Thổ Tuất, do Thủy động mà thành là Thổ Sửu. Lại nói: Giáp, Ất, Dần, Mão thì thành Thổ Thìn; Bính, Đinh, Tị, Ngọ thì thành Thổ Mùi; Canh, Tân, Thân, Dậu thì thành Thổ Tuất; Nhâm, Quý, Hợi, Tý thì thành Thổ Sửu (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý là mười thiên can, dãy ký hiệu phối với địa chi để đếm năm tháng ngày giờ). Phàm mỗi hành vượng bảy mươi hai ngày; Thổ ở bốn tháng cuối mùa, mỗi tháng cuối mùa mười tám ngày, cộng lại cũng là bảy mươi hai ngày, để tỏ rằng Thổ có ở bốn phương, nơi sinh nơi tử không giống nhau. Đây có lẽ là cách dùng trong bói toán.

 Còn nếu bàn về vị trí vượng tướng cố định và nơi sinh tử, thì đều lấy tháng sáu cuối mùa hạ làm thời Thổ vượng. Sách Lễ ký nói: "Thổ trung ương ở sau tháng cuối mùa hạ." Đó là giữa năm, ở chính giữa bốn mùa. Các thần thiên xã (thần đất được tế theo trời), địa thần (thần đất), nhân quỷ (linh hồn người chết) cũng đều ở Mùi. Quẻ Khôn cũng ở Mùi, chủ về Thổ. Cho nên nói: "Đức của Thổ ở Mùi, kết thúc ở Sửu." Kinh Dịch nói: "Phía tây nam được bạn, phía đông bắc mất bạn." Điều này cho thấy chỗ vượng của Thổ cố định ở Mùi, chỗ mộ cố định ở Thìn.

 Các hành đều sinh ra ở chỗ lâm quan của cha mẹ, là lấy nghĩa lúc cha mẹ đang thịnh mạnh thì có thể sinh ra và nuôi dưỡng. Riêng Kim lại sinh ra trong Hỏa, là vì trong Tị có Thổ đang lúc mạnh, có thể sinh ra Kim. Kim không có lửa thì không đổi được hình dạng, nên Kim sinh ở vị trí của Hỏa. Lại nói: Kim sinh ra ở trong quỷ của nó, vì cha của Kim là Thổ Mậu, Kỷ, gửi nhờ cai quản ở Bính, Đinh (thuộc Hỏa); cha không thể một mình nuôi con, cần phải có mẹ. Kim ở phương nam gặp Kỷ và Hỏa (?), Kim gặp lửa mới hóa được, Kim hóa thì Thủy sinh ra; Thổ Mậu, Kỷ có nước do hóa sinh, nên Kim không sợ lửa. Kỷ chứa khí Thủy, tức là mẹ kế của Kim (?). Các hành đều nhận khí ở tháng ngay sau tháng táng, vì chết rồi lại trở về sống, thần khí không dứt.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video