Thiên thứ mười ba: Bàn về Xung phá
Xung phá là vì khí của chúng chống chọi đối đầu nhau. Khí xung thì nhẹ, khí phá thì nặng. Can (thiên can: mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) và chi (địa chi: mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi) mỗi bên tự có những cặp đối nhau, nên mỗi bên đều có xung phá.
Xung phá của can: Giáp với Canh xung phá, Ất với Tân xung phá, Bính với Nhâm xung phá, Đinh với Quý xung phá; Mậu với Nhâm, Giáp với Mậu (?), Ất với Kỷ cũng xung phá. Những cặp này đều xung phá vì đối nhau, lại bản thể khắc nhau, nên càng nặng.
Xung phá của chi: Tý với Ngọ xung phá, Sửu với Mùi xung phá, Dần với Thân xung phá, Mão với Dậu xung phá, Thìn với Tuất xung phá, Tị với Hợi xung phá. Những cặp này cũng lấy theo vị trí đối nhau; nặng nhẹ đều xét theo sống chết. Tứ mạnh (bốn chi đầu mùa: Dần, Tị, Thân, Hợi) có sinh mà không có tử, chỉ xung mà không phá. Tứ quý (bốn chi cuối mùa: Thìn, Mùi, Tuất, Sửu) có tử mà không có sinh, chỉ phá mà không xung. Tứ trọng (bốn chi giữa mùa: Tý, Ngọ, Mão, Dậu) sinh tử đều có, nên có cả xung lẫn phá.
Tứ mạnh có sinh không có tử, chỉ có xung không có phá là vì: trong Dần có Hỏa ở giai đoạn "sinh" (mỗi hành đi qua một vòng mười hai giai đoạn thịnh suy; "sinh" là lúc khí mới ra đời), trong Tị có Kim ở giai đoạn sinh, trong Thân có Thủy ở giai đoạn sinh, trong Hợi có Mộc ở giai đoạn sinh. Tứ trọng có cả sinh tử là vì: trong Mão có Mộc ở giai đoạn "vượng" (khí thịnh nhất) và Thủy ở giai đoạn "tử" (khí chết); trong Ngọ có Hỏa vượng và Mộc tử; trong Dậu có Kim vượng và Hỏa tử; trong Tý có Thủy vượng và Kim tử. Tứ quý có tử mà không có sinh là vì: trong Thìn có Thủy tử, trong Mùi có Mộc tử, trong Tuất có Hỏa tử, trong Sửu có Kim tử. Khí chết thì nặng nên có thể phá; khí sống thì nhẹ nên chỉ xung nhau.
Lại nữa, Giáp hướng về Canh là xung (?), Canh hướng về Giáp là phá, vì kẻ mạnh chế ngự kẻ yếu. Xung phá đều lấy việc đối vị chống chọi nhau là không tốt nhất. Lại nữa, khi hai bên đối mặt nhau ở vị trí xung, ta nên ở phía Canh, khiến địch ở phía Giáp, vì lấy mạnh chế yếu.
Hỏi: "Khí "lệ" (khí trái nghịch, làm hại lẫn nhau) là do xung nhau mà thành; nay giải về xung phá mà không gọi là lệ, điều này chưa hiểu được." Đáp: "Ngũ hành (năm hành: Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy) tương lệ là do có biến cố mà thành nặng, không phải lúc nào cũng thế; có sự trừng phạt thì hiện ra, không có tai họa thì thôi. Còn điều giải ở đây chỉ là vị trí của can chi, vốn luôn đối đầu nhau, cứng mềm xung nhau, không phải bàn về biến cố bất thường; sao có thể gọi như thế được?"
Ngũ hành đại nghĩa, quyển thứ ba.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video