Thiên thứ hai mươi hai: Bàn về các chức quan
Từ thời Tam Hoàng Ngũ Đế (ba vị vua và năm vị đế thời thượng cổ) trở lại đây, cách đặt tên chức quan không cố định. Mỗi đời đều đặt tên theo điềm lành xuất hiện nên tên gọi khác nhau: có đời lấy tên chim, tên rồng, có đời lấy mây, lấy lửa. Không ai là không ngẩng lên xem trời, cúi xuống xét đất, theo việc mà đặt chức. Tuy thời đại không giống nhau, nhưng đều không sai lệch với ngũ hành (năm yếu tố Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy; theo quan niệm xưa, đó là năm loại khí tạo nên và chi phối muôn vật).
Đến vua Chuyên Húc thì lấy việc của người để đặt tên quan. Ông Trọng làm Nam chính (quan đứng đầu phương Nam), coi việc trời để lo việc thần. Ông Lê làm Bắc chính (quan đứng đầu phương Bắc), coi việc đất để lo việc dân. Nhờ thế thần và dân không lìa bỏ nhau (?).
Họ Cao Tân (tức vua Đế Khốc) lên ngôi, lấy ngũ hành đặt tên quan: Câu Mang làm Mộc chính (quan coi hành Mộc), Chúc Dung làm Hỏa chính (quan coi hành Hỏa), Nhục Thu làm Kim chính (quan coi hành Kim), Huyền Minh làm Thủy chính (quan coi hành Thủy), Hậu Thổ làm Thổ chính (quan coi hành Thổ). Họ chia nhau giữ các chức ấy.
Họ Thiếu Hạo có bốn người con là Trọng, Cai, Tu, Hi. Trọng làm Câu Mang, là thần của quan Mộc. Cai làm Nhục Thu, là thần của quan Kim. Tu và Hi cùng làm Huyền Minh, là thần của quan Thủy. Con của họ Chuyên Húc tên là Lê, làm Chúc Dung, là thần của quan Hỏa. Con của họ Cộng Công tên là Câu Long, làm Hậu Thổ, là thần của quan Thổ. Năm vị thần này lúc sống làm thượng công (bậc quan cao nhất), chết đi thành thần tôn quý, còn gọi là Ngũ tự (năm vị thần được nhà nước cúng tế), và đã được phối với ngũ hành.
Sách Chu thư chép: Vũ Vương xây ấp Lạc chưa xong thì thần bốn biển đều đến họp, nói: "Vua nhà Chu thần thánh, hẳn phải biết tên chúng ta. Nếu không biết, chúng ta sẽ dùng lụt và hạn mà phá hại." Năm sau, mưa tuyết hơn trăm ngày, tuyết dày hơn một trượng. Có năm vị đại phu (quan lớn) đi xe, theo sau là hai người cưỡi ngựa, dừng lại ở cổng vua. Thái Công (tức Khương Thái Công, Lã Vọng, quân sư của Vũ Vương) nói: "Xe ngựa đi mà không để lại vết, ấy là biến hóa chứ không phải người thường." Ông bèn sai người bưng cháo ra dâng, hỏi: "Không biết trong các vị khách, ai tôn ai thấp?" Người cưỡi ngựa theo hầu đáp: "Trước hết dâng cho vị chủ biển Nam, kế đến vị chủ biển Đông, kế đến vị chủ biển Bắc, kế đến vị chủ biển Tây, kế đến Hà Bá (thần sông), kế đến Phong Bá (thần gió), kế đến Vũ Sư (thần mưa)." Vũ Vương hỏi Thái Công tên của họ là gì. Thái Công nói: "Thần biển Nam tên là Chúc Dung, thần biển Đông tên là Câu Mang, thần biển Bắc tên là Huyền Minh, thần biển Tây tên là Nhục Thu."
Thiên Nguyệt lệnh trong sách Lễ ký chép: "Các tháng mùa xuân, thần là Câu Mang; các tháng mùa hạ, thần là Chúc Dung; trung ương thuộc Thổ, thần là Hậu Thổ; các tháng mùa thu, thần là Nhục Thu; các tháng mùa đông, thần là Huyền Minh." Chính là như vậy. Đó là thần của năm phương, được phối với ngũ hành.
Lại nữa, Hoàng Đế đặt chức Tam công (ba vị quan cao nhất triều đình) để tượng trưng cho sao Tam Thai (ba cặp sao xếp thành ba bậc, gọi là Thượng thai, Trung thai, Hạ thai). Phong Hậu ứng với Thượng thai, Thiên Lão ứng với Trung thai, Ngũ Thánh ứng với Hạ thai. Ông lại đặt hai chức giám bên trái và bên phải. Ba công cộng hai giám thành năm, đó cũng là ứng với ngũ hành. Bốn quan chia nhau coi bốn phương, tức là theo phép của bốn mùa.
Vua Nghiêu dùng bốn người con của Hi và Hòa, chia nhau giữ chức coi bốn mùa và các núi lớn ở bốn phương, gọi là Tứ nhạc (bốn vị quan đứng đầu bốn phương).
Thái Công nói: "Thái sư là bề tôi tâm phúc. Người được dùng vào chức này là bậc anh tài trong thiên hạ, nên gọi là Tiền nghi (người đứng phía trước để giải điều còn ngờ): thường đứng ở phía trước, quyết đoán những việc còn ngờ vực. Thái sử là bề tôi làm tai mắt, được dùng để xem và nghe; đó là người đứng phía sau, nên gọi là Hậu thừa (người đứng phía sau để gánh đỡ): thường đứng ở phía sau, gánh đỡ lỗi lầm của vua, lấy điềm trời để kiểm nghiệm. Thái phó là bề tôi làm nanh vuốt, được dùng để canh giữ bảo vệ; đó là bậc hào kiệt, nên gọi là Tả phụ (người phò giúp bên trái): bù đắp những việc thiếu sót của vua, đứng bên trái, chống đỡ hoạn nạn cho vua. Thái bảo là bề tôi làm lông cánh, được dùng để dò xét; đó là người luôn cảnh giác, nên gọi là Hữu bật (người uốn sửa bên phải): thường đứng bên phải, sửa điều lệch lạc của vua. Bốn vị phụ tá đã đặt xong thì bậc vương giả được yên ổn mà không phải làm gì, trăm họ được giúp đỡ mà không bị hại. Nếu bốn vị phụ tá không đủ thì như đánh hổ mà không có đồ phòng bị, qua sông mà không có thuyền."
"Nếu bậc vương giả không biết việc cần làm xưa nay, không hiểu tình hình phương xa, không bàn bạc với chư hầu, không thông hiểu lời nói, cử động không hợp phép tắc, thì Thái sư can ngăn. Nếu không biết biến đổi của trời, sự vận hành của sao và lịch, sự động tĩnh của thiên quan (các sao trên trời, được ví như quan lại ở trên trời), âm thanh của chuông và luật (ống định âm chuẩn), những điều quái lạ ở núi sông, những tai họa chẳng lành, thì Thái sử bày thiên văn ra mà can ngăn. Nếu ban hiệu lệnh không theo phép tắc của các vua trước, đối với đại thần vô lễ, làm sai đạo với dân, xử hình không công bằng, chỉ tin mình mà tự quyết, lâm việc chính sự không nghiêm trang, lại không thương xót bề tôi và kẻ hầu, thì Thái phó can ngăn. Nếu lên xe mà không hợp nhịp chuông hòa, chuông loan (chuông gắn trên xe, đi đúng phép thì kêu hài hòa), vái chào nhường nhịn mà không hợp nhịp ngọc đeo (ngọc đeo ở người, đi đứng đúng phép thì kêu đều), mê say yến tiệc, rong ruổi săn bắn, chìm đắm trong rượu và sắc đẹp, không kính trọng tông miếu (nhà thờ tổ tiên của vua), xe cộ áo mũ sai phép, triều đình không có lễ tiết, thì Thái bảo can ngăn."
Đó là các quan của bốn mùa, là sự chia chức của Tứ nhạc: Tiền nghi chủ về mùa hạ, Hậu thừa chủ về mùa đông, Tả phụ chủ về mùa xuân, Hữu bật chủ về mùa thu.
Thời vua Đường Nghiêu và vua Ngu Thuấn, tên các chức quan đã lên đến một trăm. Thiên Thương thư nói: "Trăm quan noi gương nhau." Đời Hạ và đời Ân định số quan là một trăm hai mươi, để ứng với số lớn của trời đất âm dương. Cho nên có ba Công, chín Khanh, hai mươi bảy Đại phu, tám mươi mốt Nguyên sĩ, cứ bậc sau gấp ba bậc trước, cộng lại là một trăm hai mươi.
Sách Đế vương thế kỷ chép: Vua Thang nhà Ân hỏi Y Chí (tức Y Doãn): "Đời xưa đặt Tam công, Cửu khanh, Đại phu, Nguyên sĩ là vì sao?" Y Chí đáp: "Tam công để cùng vua tham dự việc của vua; Cửu khanh để tham giúp Tam công; Đại phu để tham giúp Cửu khanh; Nguyên sĩ để tham giúp Đại phu. Cho nên tham giúp rồi lại tham giúp, gọi là gốc của mọi việc. Gốc của mọi việc không mất thì trong ngoài như một." Vua lại hỏi: "Các bậc ấy cách nhau bao xa?"
Y Chí đáp: "Tam công thì trí thông suốt trời đất, ứng biến không cùng, phân biệt được tình trạng của muôn vật, lời nói đủ để điều hòa âm dương bốn mùa, điều tiết gió mưa; người như vậy thì cử làm Tam công. Cho nên việc của Tam công thường ở Đạo. Cửu khanh thì không làm trái bốn mùa, khơi thông ngòi rãnh, sửa sang đê điều, trồng ngũ cốc (năm loại lúa và hạt chính), thông hiểu địa lý, biết làm cho chỗ bất lợi trở thành có lợi; người như vậy thì cử làm Cửu khanh. Cho nên việc của Cửu khanh thường ở Đức. Đại phu thì ra vào cùng một dáng vẻ với dân, lấy bỏ cùng một cách hiểu với dân, thông hiểu việc người, làm việc bên trong đúng mực thước, không bị tổn hại vì lời nói, lời nói đủ làm khuôn phép cho đời mà không hại đến thân, làm thông các cửa ải cầu cống, làm đầy kho tàng; người như vậy thì cử làm Đại phu. Cho nên việc của Đại phu thường ở Nhân. Nguyên sĩ thì biết nghĩa mà không lỡ hẹn, làm nên công việc mà không chuyên quyết một mình, ngay thẳng, mạnh mẽ can ngăn mà không gian trá, ở việc riêng mà vẫn đứng về lẽ công, có thể dựng nên phép tắc; người như vậy thì cử làm Nguyên sĩ. Cho nên việc của Nguyên sĩ thường ở Nghĩa. Đạo, Đức, Nhân, Nghĩa đã định thì thiên hạ ngay ngắn." Lại nói: "Tam công là bề tôi như bắp đùi cánh tay; Cửu khanh là bề tôi như tay chân; Đại phu là bề tôi như gân mạch; Nguyên sĩ là bề tôi như da thịt."
Khổng Tử nói: "Tam công tượng trưng Ngũ nhạc (năm ngọn núi lớn), Cửu khanh noi theo sông biển, hai mươi bảy Đại phu noi theo núi gò, tám mươi mốt Nguyên sĩ noi theo hang và gò đất. Tam công ở trên trời là sao Tam Năng (tức sao Tam Thai), Cửu khanh là sao Bắc Đẩu, các sao thuộc loại Thiếu Vi là Đại phu, các sao thuộc loại Lang Vị là Nguyên sĩ. Cộng lại là một trăm hai mươi, số lớn nằm ở đó."
Sách Hợp thành đồ chép: "Trời không đứng một mình, âm dương cùng động. Phò giúp và dựng nên mối giềng, hợp với hai lần sáu, lấy ba làm khởi đầu (?). Cho nên sao Tam Năng có sáu ngôi, từng đôi sánh nhau, làm Tam công. Ba lần ba là chín, tinh khí dương nổi lên, cho nên sao Bắc Đẩu chín ngôi làm Cửu khanh. Ba lần chín là hai mươi bảy, cho nên có các sao Nhiếp Đề, Thiếu Vi, Tư Không, Chấp Pháp, Ngũ Chư Hầu, tổng cộng hai mươi bảy ngôi, làm Đại phu. Chín lần chín là tám mươi mốt, cho nên các sao Nội Liệt, Bội Vệ, Các Đạo, Lang Vị, cùng loại sao phò giúp thiên tử, tám mươi mốt ngôi, làm Nguyên sĩ. Tổng cộng có một trăm hai mươi quan, dưới ứng với mười hai tháng. Đường dọc đường ngang của các con số ấy đều là khí của năm hành tinh lưu chuyển mà dựng nên hàng quan triều đình (?)."
Sách Thượng thư nói: "Đặt Thái sư, Thái phó, Thái bảo, đó là Tam công, bàn đạo lý, trị nước nhà, điều hòa âm dương. Quan không cần đủ số, chỉ cần đúng người." Hoài Nam Tử nói: "Chọn người cao nhất thiên hạ làm Tam công, người cao nhất một nước làm Cửu khanh, người cao nhất một huyện làm hai mươi bảy Đại phu, người cao nhất một làng làm tám mươi mốt Nguyên sĩ." Sách Cảm tinh phù nói: "Tam công không đúng người thì núi lở, sao Tam Năng dời chỗ. Cửu khanh không đúng người thì sông lớn vỡ bờ, sao Phụ lệch góc (?). Đại phu không đúng người thì gò đống sụt đổ (?), các sao Thiếu Vi có biến. Nguyên sĩ không đúng người thì hang gò sụp lở, các sao phò giúp thiên tử mất chỗ."
Vì thế bậc vương giả ngẩng lên xem hình tượng trên trời, cúi xuống xét phép tắc dưới đất, ở giữa thì chọn người hiền tài mà giao việc. Giao đúng người thì nước thịnh dân yên; giao không đúng người thì nước nguy dân khổ. Kinh Dịch nói: "Vạc gãy chân, đổ thức ăn của bậc công." Câu ấy ví việc Tam công không đúng người như cái vạc gãy chân, không chứa đựng được gì.
Sách Chu quan chép: "Thiên quan là Trủng tể (quan đứng đầu trăm quan), Địa quan là Tư đồ (quan coi đất đai, dân chúng và giáo hóa), Xuân quan là Tông bá (quan coi lễ nghi, tế tự), Hạ quan là Tư mã (quan coi việc quân), Thu quan là Tư khấu (quan coi hình pháp), Đông quan là Tư không (quan coi việc xây dựng, chế tác). Trủng tể chủ việc tính toán sổ sách, Tư đồ chủ đất đai, Tông bá chủ lễ nhạc, Tư mã chủ binh đao, Tư khấu chủ hình phạt, Tư không chủ việc xây dựng chế tạo."
Khổng Tử nói: "Quan Trủng tể để thành Đạo, quan Tư đồ để thành Đức, quan Tông bá để thành Nhân, quan Tư mã để thành Thánh, quan Tư khấu để thành Nghĩa, quan Tư không để thành Lễ. Dùng Đạo thì nước trị, dùng Đức thì nước yên, dùng Nhân thì nước hòa, dùng Thánh thì nước bình, dùng Lễ thì nước định, dùng Nghĩa thì nước thành."
"Cho nên cấp dưới không được sắp đặt, chức phận không rõ ràng, phép tắc không thống nhất, trăm việc mất kỷ cương, gọi là loạn; loạn thì chỉnh đốn quan Trủng tể. Đất không được trồng trọt cho hợp, của cải không sinh sôi, muôn dân đói rét, giáo hóa không thi hành, phong tục trôi nổi rối loạn, dân chúng lưu tán, gọi là nguy; nguy thì chỉnh đốn quan Tư đồ. Cha con không thân, lớn nhỏ mất thứ tự, vua tôi trên dưới chia lìa khác lòng, gọi là bất hòa; bất hòa thì chỉnh đốn quan Tông bá. Người hiền tài mà mất quan tước, có công lao mà mất thưởng lộc, binh sĩ oán ghét, quân yếu không dùng được, gọi là bất bình; bất bình thì chỉnh đốn quan Tư mã. Hình phạt tàn bạo rối loạn, kẻ gian tà không trị nổi, gọi là bất nghĩa; bất nghĩa thì chỉnh đốn quan Tư khấu. Đo lường không chuẩn, việc làm sai phép tắc (?), thành ấp và vùng ven không được sửa sang, của cải không đúng chỗ, gọi là nghèo; nghèo thì chỉnh đốn quan Tư không. Cho nên các bậc vương giả đời xưa thường vào tháng cuối mùa đông xét đức, sửa phép, để xem nước trị hay loạn. Đức thịnh thì sửa phép; đức không thịnh thì chỉnh đốn chính sự. Nhờ vậy phép và chính sự thịnh mà không suy."
Thiên Thiên văn trong sách Hoài Nam Tử nói: "Phương đông là Điền quan (quan coi ruộng đất), phương nam là Tư mã, phương tây là Đại lý (quan coi xử án), phương bắc là Tư không, trung ương là Đô quan." Sách Xuân thu phồn lộ nói: "Mộc là Tư nông (quan coi nghề nông), Hỏa là Tư mã, Thổ là Tư không, Kim là Tư đồ, Thủy là Tư khấu." Những điều này đều phối với ngũ hành.
Sách Chu quan cho Trủng tể coi việc tính toán, Tư đồ coi đất đai, đều mang nghĩa của trung ương, cùng ý với sách Hoài Nam và sách Phồn lộ. Xuân quan chủ lễ nhạc: lễ làm cho trên dưới ngay ngắn, nhạc làm cho tình người hòa hợp, đều là Nhân. Cho nên nói: "Quan Tông bá để thành Nhân." Nhân thuộc Mộc, là phương đông. Sách Hoài Nam và sách Phồn lộ đều cho phương ấy chủ việc nông, là lấy ý mùa xuân là gốc của nghề nông. Hạ quan chủ binh đao, vì khí Hỏa mạnh dữ, là hình tượng của binh. Nhưng hình phạt thuộc về Tư khấu, còn Tư mã lấy lễ tiết mà chỉnh đốn, chủ binh mà không dùng hình. Sách Hoài Nam và sách Phồn lộ đều giống vậy. Thu quan chủ hình phạt, vì bản tính của Kim chủ giết chóc, chinh phạt. Đại lý trong sách Hoài Nam cũng chủ hình. Sách Phồn lộ cho là Tư đồ, tên khác mà việc giống, nên nói: "Nhân uy của mùa mà thành việc xử án." Đông quan Tư không (nguyên văn chép là Tư đồ) (?) chủ việc xây dựng chế tạo, vì mùa đông muôn vật thu cất, trăm người thợ đều về chỗ của mình, nên chế tạo đồ dùng để cung cấp cho việc của vua. Sách Hoài Nam nói giống vậy. Sách Phồn lộ cho là Tư khấu, ý nói quan giữ phép cần người công bằng ngay thẳng, như nước có thể làm cho mọi thứ bằng phẳng. Cho nên nói: "Người giữ phép mà thiên vị bè đảng, không công bằng, thì giết đi." Cho nên Thổ khắc Thủy. Ở đây là lấy nghĩa bằng phẳng ngay thẳng của nước.
Tuy năm vận (năm đức ứng với ngũ hành mà các triều đại lần lượt nhận) thay nhau hưng khởi, tên quan thay đổi theo đời, nhưng lẽ vận hành của ngũ hành vẫn như nhau. Vì thế vua Vũ trị lụt thì tự mình giữ chức Tư không, chín vùng đất đều nộp thuế; Bá Di làm Trật tông (quan coi thứ bậc lễ tế), lo đủ ba lễ (lễ thờ trời, thờ đất và thờ người); Khiết làm Tư đồ, kính cẩn ban bố năm điều dạy (đạo cha con, vua tôi, vợ chồng, anh em, bạn bè); Cữu Do làm Sĩ sư (quan coi hình án), sáng suốt dùng phép hình. Chia chức như vậy chính là các bề tôi trong sách Chu quan.
Từ xưa đến nay, số quan bắt đầu từ ba và cùng cực ở tám mươi mốt, vì dương thành ở số ba và cùng cực ở số chín. Cho nên ba Công rồi đến chín Khanh; chín lần chín là tám mươi mốt, là số cùng cực của luật Hoàng chung (ống định âm chuẩn đứng đầu trong mười hai luật âm nhạc). Cho nên quan tôn quý lấy số đầu, quan thấp lấy số cuối. Sở dĩ không nói đến số một là vì một là nguyên khí (khí gốc ban đầu), thuộc về thiên tử, nên gọi thiên tử là nguyên thủ (cái đầu, người đứng đầu), vì một thì không có cái thứ hai. Sách Thượng thư nói: "Nguyên thủ sáng suốt thay!" Bề tôi không phải là cái một ban đầu, nên bắt đầu từ ba. Nhà Chu chỉ có sáu Khanh, vì cho rằng để thông với lục hợp (trên, dưới và bốn phương), nhân sáu điều ấy (?) mà đặt sáu phủ. Đây là do thời đại khác nhau, chứ không phải vượt ra ngoài ngũ hành.
Lại nữa, ba đời Hạ, Thương, Chu phong quan đều dừng ở chín mệnh (mệnh: bậc phong chức do vua ban). Cho nên sĩ có ba bậc: hạ sĩ một mệnh, trung sĩ hai mệnh, thượng sĩ ba mệnh. Đại phu có ba bậc: hạ đại phu bốn mệnh, trung đại phu năm mệnh, thượng đại phu sáu mệnh. Từ khanh trở lên cũng có ba: thiếu khanh bảy mệnh, đại khanh tám mệnh, công thì chín mệnh. Ba lần ba là chín, cũng là số chính của dương. Đời sau lấy mệnh làm phẩm (bậc quan), cũng không quá chín, nhưng lấy bậc một làm quan tôn quý, bậc chín làm quan thấp. Lấy "mệnh" là vì nó xuất phát từ mệnh lệnh của bề trên, để xếp thứ bậc tên quan bên dưới, nên số càng nhiều càng quý. "Phẩm" là xếp thứ tự trước sau, số một đã đứng đầu nên lấy số một làm quý. Những điều trên đều là phương vị và con số phối với ngũ hành.
Nay tiếp đến bàn về việc can chi làm quan (can chi: mười thiên can Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý và mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, là các ký hiệu dùng để ghi ngày, tháng, năm và phương hướng). Sách Hồng phạm ngũ hành truyện nói: "Giáp là Thương tào (tào: ban, sở làm việc), coi thuế nông; Ất là Hộ tào, coi số nhân khẩu; Bính là Từ tào, coi kiện tụng; Đinh là Phú tào, coi tù ngục, bắt bớ; Mậu là Công tào, coi việc bổ nhiệm quan lại; Kỷ là Điền tào, coi các loại gia súc; Canh là Kim tào, coi tiền và vải; Tân là Úy tào, coi việc sai phái (?); Nhâm là Thời tào, coi chính sự giáo hóa; Quý là Tập tào, coi việc thu nộp, chuyên chở. Tý là Truyền xá (nhà trạm cho khách ở), ra vào kính cẩn kiêng dè; Sửu là Tư không, trông giữ và ban hành việc cai trị (?); Dần là Thị quan (quan coi chợ), giữ giá mua bán cho công bằng; Mão là Hương quan (quan coi làng), tự mình lo năm điều dạy; Thìn là Thiếu phủ, coi vàng, đồng, tiền, vải; Tỵ là Bưu đình (trạm chuyển thư), chuyển thư và đặt trạm ngựa; Ngọ là Úy quan, rong ruổi đuổi bắt; Mùi là Trù quan (quan coi bếp), trăm món ăn đều đủ; Thân là Khố quan (quan coi kho), coi binh khí, khí giới; Dậu là Thương quan (quan coi kho lương), coi tích trữ ngũ cốc; Tuất là Ngục quan, việc giam giữ tra hỏi đều đầy đủ; Hợi là Tể quan, việc cất giữ kín đáo đều đầy đủ." Can chi phối với quan đều theo bản thể ngũ hành của nó, ý có thể hiểu sơ được, không cần nói nhiều.
Dực Phụng nói: "Quan của gan là Úy tào: tính Mộc là nhân, Úy tào coi binh sĩ nên cần người có lòng nhân. Quan của tim là Hộ tào: tính Hỏa là dương, Hộ tào coi lễ cưới hỏi. Quan của phổi là Kim tào: tính Kim cứng, coi đồng sắt. Quan của thận là Thương tào: tính Thủy là âm, đọng lại mà cất giữ vật, Thương tào thu vào mùa đông. Các vua đời trước vào ngày đông chí đóng cửa ải, không cho thương nhân lữ khách qua lại, là để cẩn thận giữ khí âm (?). Quan của tỳ là Công tào: tính Thổ là tín, ban phát ra bốn phương; Công tào thờ vua, lấy chữ tín mà truyền dạy bốn phương."
"Úy tào lấy ngục Tư không làm phủ, coi binh sĩ, ngục giam giữ kẻ trốn tránh; nếu cấu kết làm gian với chúng thì sâu keo (sâu ăn lúa) sinh ra. Tính Mộc vốn tĩnh, nếu thông đồng với trăm họ thì cá ăn hại dân (?); theo loài nên sinh ra sâu. Hộ tào lấy Truyền xá làm phủ, coi sổ hộ tịch; Truyền xá coi việc khách khứa; nếu cấu kết làm gian thì dân bỏ làng xóm mà đi. Hộ tào coi dân, phải làm lợi cho hộ khẩu; nếu cướp lợi của dân thì dân bỏ đi hết. Thương tào lấy bếp làm phủ, coi việc phát thóc cho vay; bếp coi việc nhận vào và giao ra; nếu cấu kết làm gian thì giặc cướp nổi lên. Thương tào thu tô thuế của dân, nếu xâm đoạt khiến trăm họ cùng khốn thì sinh ra giặc cướp. Công tào lấy Thiếu phủ làm phủ, cùng bốn tào kia tính toán bàn bạc; Thiếu phủ cũng cùng bốn phủ kia mà dùng (?). Cho nên Thiếu phủ coi việc xuất nhập kho, coi lương thực và hạt giống. Công tào có hai phủ, vì thế mới thành năm quan sáu phủ. Du kiếu (lính tuần), Đình trưởng (người đứng đầu trạm làng), các viên lại ở ngoài đều thuộc Công tào; nếu cấu kết làm gian thì hổ sói ăn thịt người. Chức của Công tào ở hình phạt, bên trong làm gian thì hổ sói, giặc cướp giết hại cướp đoạt dân: trên gian thì dưới loạn. Kim tào lấy Binh tặc sắc phu (viên quan nhỏ coi trộm cướp) làm phủ, coi việc đánh dẹp bắt bớ; nếu cấu kết làm gian thì trong thành ngoài lũy giặc cướp nổi lên, hai bên đều thiên lệch (?). Kim tào coi thuế chợ, nếu xâm đoạt thì trên dưới nối nhau làm theo, nên giá cả ở chợ không công bằng." Những điều này đều theo ngũ hành, lấy năm tạng (gan, tim, tỳ, phổi, thận) phối với sáu phủ. Vì đều gọi là quan nên giải thích ở đây.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video