Thiên 40 — Bàn về ba mươi sáu cầm

 Phần thứ hai: bàn về ba mươi sáu cầm (ba mươi sáu loài vật ứng với các giờ trong ngày, theo phép bói toán).

 Các loài chim muông, sâu bọ có rất nhiều tên gọi và số lượng. Nay chỉ giải thích ba mươi sáu loài, vì lấy theo số của Lục Giáp (sáu nhóm ngày, mỗi nhóm bắt đầu bằng một ngày mang can Giáp, dùng trong lịch pháp và bói toán), là số mà Thức kinh dùng (Thức kinh: sách về phép bói bằng "thức bàn", tức bàn bói gồm mặt tròn tượng trời đặt trên mặt vuông tượng đất, có khắc can chi và tinh tú, như phép Lục Nhâm). Mười hai thuộc (mười hai con giáp) được phối với mười hai chi (Địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng để đánh dấu năm, tháng, giờ và phương hướng). Mỗi chi có ba con vật, nên có ba mươi sáu con. Sở dĩ mỗi chi có ba con là vì chia một ngày làm ba thời: sáng sớm, ban ngày và chiều tối.

 Nếu chỉ suy theo ý mà tìm, thì mười hai con giáp chính lẽ ra đều nằm ở vị trí ban ngày, chứ không nên khi ở buổi sáng, khi ở buổi chiều. Nay theo phép của Thức kinh, lấy theo khí mà định: chi Mạnh thì con giáp ở buổi chiều, chi Trọng thì ở giữa ngày, chi Quý thì ở buổi sáng (mỗi mùa có ba tháng: tháng đầu gọi là Mạnh, tháng giữa gọi là Trọng, tháng cuối gọi là Quý; các chi Mạnh là Dần, Tỵ, Thân, Hợi; các chi Trọng là Tý, Mão, Ngọ, Dậu; các chi Quý là Thìn, Mùi, Tuất, Sửu). Như vậy mười hai con giáp ứng đúng với mười hai thần (tức mười hai chi). Hai mươi bốn con còn lại vốn là con vật phối kèm, nên không đứng đúng vị trí của chi.

 Sở dĩ chi Mạnh ở buổi chiều là vì Mạnh là khí đầu tiên của một mùa, lúc mới đầu thì chưa thịnh, tiến dần đến tháng Trọng mới thịnh, nên thuộc về (buổi chiều) (?); lấy chỗ gần với khí thịnh, cho nên ở buổi chiều. Chi Trọng ở ban ngày vì khí của nó thịnh ở giữa. Chi Quý ở buổi sáng vì Quý là cuối một mùa, khí đã suy, nhưng lúc đầu của nó còn gần với tháng Trọng, vẫn còn thế vượng (vượng: trạng thái khí đang mạnh nhất), nên thuộc buổi sáng. Theo thức bàn thì đúng vị trí, cả hai điều đều không sai.

 Vương Giản nói:
Tý: buổi sáng là chim én, ban ngày là chuột, buổi chiều là con dơi.
Sửu: buổi sáng là trâu, ban ngày là cua, buổi chiều là ba ba.
Dần: buổi sáng là mèo rừng, ban ngày là báo, buổi chiều là hổ. Sách Bản Sinh kinh nói: buổi sáng là cây sống. Lại nói: ban ngày là hổ, buổi chiều là mèo rừng.
Mão: buổi sáng là nhím, ban ngày là thỏ, buổi chiều là con lửng. Có thuyết nói: buổi sáng là cáo. Bản Sinh kinh nói: buổi chiều là chim hạc.
Thìn: buổi sáng là rồng, ban ngày là giao long (loài rồng sống dưới nước), buổi chiều là cá.
Tỵ: buổi sáng là lươn, ban ngày là giun đất, buổi chiều là rắn nước (?). Có thuyết nói: buổi chiều là rùa. Bản Sinh kinh nói: buổi sáng là đất đỏ, ban ngày là rắn, buổi chiều là ve sầu.
Ngọ: buổi sáng là hươu, ban ngày là ngựa, buổi chiều là con hoẵng. Bản Sinh kinh nói: buổi sáng là ngựa, ban ngày là hươu, buổi chiều là con hoẵng.
Mùi: buổi sáng là dê, ban ngày là chim ưng, buổi chiều là ngỗng trời. Bản Sinh kinh nói: buổi chiều là cây già.
Thân: buổi sáng là mèo, ban ngày là vượn, buổi chiều là khỉ. Có thuyết nói: buổi sáng là dê (?). Bản Sinh kinh nói: buổi chiều là đá chết.
Dậu: buổi sáng là chim trĩ, ban ngày là gà, buổi chiều là ngựa (?). Có thuyết nói: buổi sáng là gà, buổi chiều là đá chết. Sách Cầm Biến nói: buổi chiều là đất chết. Bản Sinh kinh nói: buổi chiều là diều hâu.
Tuất: buổi sáng là chó, ban ngày là sói, buổi chiều là chó rừng. Có thuyết nói: buổi chiều là kim loại chết. Cầm Biến nói: buổi chiều là lửa chết.
Hợi: buổi sáng là lợn, ban ngày là con khỉ lớn (?), buổi chiều là lợn. Có thuyết nói: buổi sáng là cây sống, ban ngày là lợn, buổi chiều là con sên (?). Có thuyết nói: buổi sáng là lợn con, ban ngày là… (chỗ này mất chữ) (?). Có thuyết nói: buổi chiều là gỗ mục.

 Tuy Bản Sinh kinh và Cầm Biến có chỗ khác nhau, nhưng vị trí ban ngày và buổi chiều thì về lý vẫn theo cách giải ở trên.

 Tý là chuột, én, dơi, vì cả ba đều màu đen, lấy màu của hành Thủy (Thủy: nước, một trong ngũ hành; ngũ hành là năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, mà người xưa cho là cấu thành và vận hành vạn vật; Tý thuộc Thủy, màu của Thủy là đen). Tính của chuột là ngày nấp đêm đi, tượng trưng cho khí âm (âm dương: hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau trong trời đất; âm là mặt tối, lạnh, tĩnh, ẩn; dương là mặt sáng, nóng, động, hiện). Khi ra khỏi hang thường thò đầu trước, tượng trưng cho khí dương đang nhú động ở Tý, là dáng sắp hiện ra. Dưới mỏ chim én có màu đỏ, tượng trưng cho âm ôm chứa dương. Đuôi én chẻ đôi, vì số của âm là hai. Én đến vào tiết Xuân phân, là theo dương mà hiện ra; đến tiết Thu phân thì ẩn mình, là theo âm mà nấp đi. Thiên Nguyệt lệnh trong sách Lễ ký nói: "Tháng trọng xuân (tháng hai), chim én đến. Ngày én đến, dùng lễ thái lao (lễ tế đủ ba con vật: bò, dê, lợn) tế thần Cao Môi (vị thần coi việc hôn nhân và sinh con) để cầu con cháu." Đến Thu phân thì chim én bay về. Én xuất hiện vào tháng hai là vì Tý hình Mão (hình: một kiểu quan hệ xung khắc, gây tổn hại giữa các chi; tháng hai ứng với chi Mão). Sách Dịch thông quái nghiệm nói: "Chim én là chim thuộc âm." Dơi là do chuột già hóa thành, nên gọi là "chuột tiên". Sách Phương ngôn nói: "Từ cửa ải Hàm Cốc trở về phía đông, gọi nó là phục dực (con dơi)." Cả ba đều là loài vật thuộc âm, nên cùng ở Tý.

 Sửu là trâu, cua, ba ba. Sửu ứng với quẻ Cấn (một trong tám quẻ của Bát quái, tượng trưng cho núi, ứng phương đông bắc). Đến tiết Lập xuân, việc nhà nông bắt đầu, phải nhờ sức trâu. Lại nữa, trên trời Sửu ứng với sao Ngưu (một trong hai mươi tám tú, tức hai mươi tám chòm sao chia quanh bầu trời). Sách Thuyết đề từ nói: "Trâu làm việc thuộc âm, kéo cày bừa." Vì thế trâu ở Sửu. Cua: lúc Lập xuân cây cỏ mọc rễ, giống như chân cua. Cấn là núi; thần Cự Linh gắng sức cõng, đầu đội núi thiêng, lưng cõng núi Bồng Lai, đó chính là con cua lớn. Ba ba do tinh khí của đất sinh ra, trong mềm ngoài cứng, tượng trưng cho đất chứa cả âm lẫn dương. Nội tạng ba ba màu vàng, là màu của hành Thổ (đất). Trâu cũng có ngưu hoàng (sỏi trong mật trâu, màu vàng, dùng làm thuốc), trong mình cua cũng có gạch vàng, đều là tinh của Thổ. Sửu ở phương bắc, là ngôi của Thủy, nên kiêm chủ cả Thủy và Thổ.

 Dần là hổ, báo, mèo rừng, vì ba con thú này hình dạng đều giống nhau. Dần là ngôi của hành Mộc (cây cối), Mộc chủ rừng rậm. Dần lại thuộc quẻ Cấn, Cấn là núi, là nơi hổ ở. Sách Tập Linh kinh nói: "Dần là thiếu dương (dương còn non, mới lên), trong năm màu thì là đen và vàng (?)." Dần lại có Hỏa trường sinh (trường sinh: chỗ một hành bắt đầu được sinh ra; Hỏa bắt đầu sinh ở Dần), Hỏa chủ về văn vẻ hoa văn, mà ba con thú này đều có đốm vằn, đều có hoa văn. Trên trời Dần ứng với sao Cơ, sao Cơ chủ gió; hổ gầm thì gió nổi. Kinh Dịch nói: "Gió theo hổ." Sách Gia ngữ nói: "Ba lần chín là hai mươi bảy; bảy chủ sao, sao chủ hổ, nên hổ bảy tháng thì sinh." (Tháng bảy là) Thân, Thân xung Dần (xung: hai chi đối diện nhau, chống chọi nhau), nên hổ ở Dần. Mèo rừng và báo thì theo đồng loại mà xếp cùng. Bản Sinh kinh nói (buổi sáng) chủ Mộc (tức "cây sống"), là vì Dần có Mộc ở thế tướng (tướng: trạng thái khí đang lên, sắp đến lúc mạnh nhất), tháng giêng cây cối mới bắt đầu sinh.

 Mão là thỏ, nhím, lửng. Thỏ là loài vật thuộc dương; nó ở trong mặt trăng là tượng âm ôm chứa dương. Sách Nguyên mệnh bao nói: "Thỏ ở trong mặt trăng là âm ôm chứa dương, là khí của quẻ Khảm (quẻ tượng trưng cho nước)." Khảm ở ngôi Tý, Tý hình ở Mão, nên thỏ thuộc Mão. Thỏ già hóa thành nhím; lửng cũng là loài giống thỏ, nên đều ở Mão. Có thuyết nói: lửng tức là cáo, vì cáo và lửng giống nhau. Bản Sinh kinh nói là chim hạc, ấy là vì đọc giống nhau mà viết sai chữ.

 Thìn là rồng, giao long, cá. Thân là nguồn nước, Tý là dòng giữa, Thìn là cuối dòng nước, giống như trăm sông chảy về đông, đều đổ vào biển. Rồng làm nổi mây, gây ra mưa, đứng đầu các loài sống dưới nước, không phải biển thì không chứa nổi nó, nên nó thần diệu mà to lớn. Giao long và cá (?) cũng là loài đứng đầu dưới nước, nên đều ở Thìn.

 Tỵ là rắn, lươn, giun đất. Thức kinh nói: Tỵ có vị tướng Đằng Xà (Đằng Xà: "rắn bay", một trong mười hai thiên tướng, tức các vị thần được an trên thức bàn trong phép bói Lục Nhâm), nhân đó mà phối rắn vào Tỵ. Rắn thuộc dương, vốn ở phương nam; rùa thuộc âm, vốn ở phương bắc. Ghép rắn với rùa thành Huyền Vũ (vị thần phương bắc, hình rùa có rắn quấn). Hai con vật cùng làm một vị thần, lấy âm làm cặp, nên theo số (âm) (?) mà ở phương bắc. Lươn và giun đất đều có hình dạng giống rắn. Sách Lễ ký nói: "Đến tiết Tiểu mãn, giun đất chui ra." Sách Thận Tử nói: "Rắn bay dạo trong sương mù, cũng như giun đất vậy." Thời Hoàng Đế có con giun lớn như gò đất (?), để ứng với đức Thổ (Hoàng Đế làm vua nhờ đức của hành Thổ). Tỵ có Thổ gửi sinh (Thổ gửi chung chỗ trường sinh với Hỏa ở Tỵ), vì thế mới phối cả lươn và giun đất vào đây. Bản Sinh kinh nói là đất, vì Hỏa hợp lại mà sinh ra Thổ. Xét các sách, chữ "lươn" có chỗ viết thành "cá sấu", chữ "cá sấu" lại có chỗ viết thành "ve sầu". Bản Sinh kinh giải về ve sầu rằng: "Thường ẩn dưới nước, sợ lưới, rên rỉ buồn bã mà không nói, lại như muốn hát." Nói rên rỉ buồn bã thì giống ve sầu; nói ẩn dưới nước thì giống cá sấu. Xét hình dạng và khí Thổ, thì ở Tỵ, rắn, lươn, giun đất là cùng loại; đem cá sấu với ve sầu gộp vào là sai. Lại sách Xạ phúc kinh (sách về trò đoán vật bị úp kín) nói: "Gặp chữ 've' là loài sống dưới nước, nên biết đó là con hến."

 Ngọ là hươu, ngựa, hoẵng. Ngọ là thái dương (dương cực thịnh); ngựa có móng tròn, tượng trưng cho dương. Ngọ là đường trời, ngựa có chân khỏe, là để đi xa; ngựa đực ngựa cái giao phối có kỳ hạn (?). Vì thế sách Gia ngữ nói: "Tám lần chín là bảy mươi hai; số chẵn nối tiếp số lẻ, số lẻ chủ thần, thần là mặt trăng, mặt trăng chủ ngựa, nên ngựa mười hai tháng thì sinh." (Tháng mười hai là) Sửu, Sửu xung Mùi, Mùi hợp với Ngọ (hợp: hai chi kết đôi hòa hợp với nhau), nên ngựa ở Ngọ. Móng hươu chẻ đôi là tượng trưng cho âm; mà ở ngôi dương là tượng trưng cho dương ôm chứa âm. Thiên Nguyệt lệnh trong Lễ ký nói: "Tháng trọng hạ (tháng năm), hươu rụng sừng." Sách Dịch vĩ thông quái nghiệm nói: "Hươu là con thuộc dương trong loài thú, đến Hạ chí thì rụng sừng." Gia ngữ nói: "Bốn lần chín là ba mươi sáu; sáu chủ luật (luật: hệ thống mười hai bậc âm thanh chuẩn trong âm nhạc cổ), luật chủ hươu, nên hươu sáu tháng thì sinh." (Tháng sáu là) Mùi, Mùi hợp với Ngọ, nên hươu cũng ở Ngọ. Hoẵng và hươu cùng loài, nhân đó mà phối vào.

 Hỏi: Bát quái (tám quẻ cơ bản của Kinh Dịch) khi phối với con vật, quẻ Ly (quẻ tượng trưng cho lửa, ứng phương nam, tức ngôi Ngọ) không nói là ngựa; vậy mà sách Cầm Biến lại lấy Ngọ làm ngựa, là vì sao?
Đáp: Quẻ Khôn (quẻ tượng trưng cho đất) có câu "lợi về sự bền chính của ngựa cái". Khôn đã ở Mùi, Mùi hợp với Ngọ, nên ngựa ở Ngọ.
Hỏi: Quẻ Càn (quẻ tượng trưng cho trời) cũng gọi là ngựa, quẻ Chấn (quẻ tượng trưng cho sấm) cũng gọi là ngựa, sao không lấy luôn chỗ hợp của chúng?
Đáp: Chạy trên mặt đất thì không gì hơn ngựa. Khôn đã là đất, nên lấy đúng chỗ dùng ấy. Càn là trời, Chấn là cây, không phải thể của đất, nên không lấy chỗ hợp.
Hỏi: Nếu như cách giải ấy, thì sáu hào của quẻ Càn (hào: mỗi vạch trong sáu vạch của một quẻ) đều gọi là rồng; đi trên trời thì không gì hơn rồng, đức của rồng ứng với Càn, sao rồng lại ở Thìn?
Đáp: Không giống như trường hợp ngựa (?); quả đúng như lời vặn hỏi. Ngựa ở Ngọ là lấy đúng chỗ hợp. Còn Càn ở ngôi Tuất, Tuất xung với Thìn, vì thế rồng phối với Thìn.
Hỏi: Khôn thì lấy chỗ hợp, Càn lại dùng chỗ xung, nghĩa này khó hiểu.
Đáp: Khôn là âm, lấy nghĩa mềm mỏng thuận theo dương, nên dùng chỗ hợp. Càn là dương, thể của dương cứng mạnh, nên lấy chỗ xung.

 Mùi là dê, chim ưng, ngỗng trời. Thức kinh nói: "Mùi là Tiểu Cát (tên vị thần tháng ứng với chi Mùi trong phép bói Lục Nhâm), chủ việc cưới hỏi và lễ sính (lễ vật nhà trai đem đến nhà gái)." Lễ sính có dùng dê và ngỗng trời. Bài Hôn lễ yết văn của Trịnh Huyền (nhà chú giải kinh điển nổi tiếng đời Đông Hán) nói: "Ngỗng trời chờ âm dương, đợi đúng thời mới bay." Kinh Dịch lấy Khôn làm dê, mà Khôn ở Mùi. Thiên Nguyệt lệnh trong Lễ ký nói: "Tháng quý hạ (tháng sáu), chim ưng mới bắt đầu tập bay bắt mồi." Đây là nhân theo vật hậu (dấu hiệu tự nhiên của từng thời tiết trong năm) mà phối. Bản Sinh kinh nói là cây già, vì Mùi là mộ của Mộc (mộ: chỗ khí của một hành thu lại, kết thúc), cây cối đến tháng sáu thì già yếu.

 Thân là khỉ, vượn, mèo. Mùa thu là khí sát phạt, muôn vật suy già; dáng vẻ của khỉ vượn đều giống người già. Tháng bảy quả trên núi đều chín, khỉ vượn lấy lúc tích trữ thức ăn làm lúc thịnh vượng. Thức kinh nói: "Lúc khí Kim (kim loại) thịnh, có thể làm muôn vật già đi, như dáng khỉ vượn (?)." Gia ngữ nói: "Năm lần chín là bốn mươi lăm; năm là âm thanh, âm thanh chủ vượn, nên vượn năm tháng thì sinh." Ở Ngọ có Kim đang ở thế mộc dục (mộc dục: giai đoạn ngay sau khi mới sinh, ví như trẻ sơ sinh được tắm, khí còn non yếu), khí sát phạt chưa mạnh; đến Thân thì Kim vượng, khí sát phạt mới mạnh. Lại nói: Kim khi còn ở trong lửa thì chưa có tiếng, ra khỏi lửa tiếng mới thành, nên đều ở Thân. Bản Sinh kinh nói buổi sáng là ngọc, vì ngọc ấm áp mịn màng, có tiếng leng keng, nên lấy làm buổi sáng. Buổi chiều là đá chết, vì đá là loại giống ngọc, cũng có tiếng, ý nói khí của nó đã suy, nên ở buổi chiều và gọi là "chết". Ngọc và đá đều là gốc của Kim, nên đều phối vào ngôi Kim. Mèo cũng là cùng loại (với khỉ vượn), nên được phối vào đây.

 Dậu là gà, trĩ, quạ. Dậu thuộc Kim, dùng vào việc uy vũ. Gà có năm đức (văn, võ, dũng, nhân, tín), lấy võ làm đầu, thấy địch ắt đánh, đó là bản tính của nó. Sách Thuyết đề từ nói: "Gà là dương tích tụ, là tượng của phương nam. Hỏa là vật tinh túy của dương, bốc lên trên, nên dương ló ra thì gà gáy, ấy là do cùng loại mà cảm ứng với nhau." Sách Khảo dị bưu nói: "Gà là gia súc thuộc Hỏa, gáy gần giờ Dần; Dần là dương, có Hỏa đang sinh, vui nên gáy." Việc võ ắt phải có hiệu lệnh, nên gà ở phương tây. Quẻ Tốn (quẻ tượng trưng cho gió, ứng phương đông nam, tức Thìn và Tỵ) là gà, cũng là hiệu lệnh; Thìn và Tỵ đều hợp với Dậu, nên gà ở Dậu. Chim trĩ là chim thuộc Hỏa, là cái uy của việc võ. Sách Phương kỹ truyện nói: "Sao Thái Bạch (sao Kim) tỏa sáng thì gà gáy; sao Huỳnh Hoặc (sao Hỏa) rực rỡ thì trĩ hoảng hốt." Sách Dịch thông quái nghiệm nói: "Trĩ thuộc dương, con trống kêu thì con mái đáp, là nghĩa dương xướng âm họa; đến đúng lúc thì kêu, cũng là nghĩa hiệu lệnh." Quạ là chim thuộc âm mà ở trong mặt trời. Sách Nguyên mệnh bao nói: "Quạ ở trong mặt trời là tượng dương ôm chứa âm." Vì nó ở trong mặt trời được khí dương, nên có lòng nhân, biết mớm mồi nuôi lại cha mẹ. Quạ ở Dậu là vì mùa xuân mặt trời đến (?) Đoài, Dậu (quẻ Đoài ứng phương tây, tức ngôi Dậu), là cửa của tháng hai và tháng tám (lúc Xuân phân, Thu phân mặt trời lặn đúng phương tây), chỗ mặt trời lặn, lấy nghĩa kết thúc. Vì thế cả ba đều phối vào Dậu. Lại có thuyết nói buổi chiều là đá chết, là lấy nghĩa khí Kim đã suy. Cầm Biến nói buổi chiều là đất chết, vì Thổ đến cuối Kim (?) thì khí suy bại. Bản Sinh kinh nói buổi chiều là diều hâu, vì nó cũng lao xuống bắt mồi rất nhanh, có công dụng về võ; nhưng không có năm đức, nên ở buổi chiều.

 Tuất là chó, sói, chó rừng. Tuất là giờ hoàng hôn; Càn là cửa trời, Tuất thuộc Càn; lúc trời tối tăm thì cần canh phòng. Sách Kinh thị biệt đối nói: "Chó chủ việc tuần đi (?), để phòng kẻ gian." Kinh Dịch nói: "Cấn là chó." Cấn đã là cổng cửa, chó để canh giữ. Gia ngữ nói: "Bảy lần chín là sáu mươi ba; ba chủ sao Đẩu (chòm Bắc Đẩu), Đẩu chủ chó, nên chó ba tháng thì sinh." (Tháng ba là) Thìn, Thìn xung Tuất; Dần và Tuất hợp nhau, nên chó ở Tuất. Thiên Nguyệt lệnh trong Lễ ký nói: "Tháng chín, chó rừng bèn tế thú (bắt thú bày ra như bày lễ tế)." Đây nhân theo vật hậu mà phối. Sói hình dạng giống chó rừng. Sách Thuyết văn nói: "Chó rừng thuộc loài sói." Nên đều ở Tuất. Có thuyết nói buổi chiều là kim loại chết, vì Kim đến Tuất thì suy bại. Cầm Biến nói buổi chiều là lửa chết, vì Tuất là mộ của Hỏa.

 Hợi là heo, lợn, con chuy (một loài khỉ (?)). Thức kinh nói: "Hợi là nước tạp, là tượng của nhà xí, chuồng trại dơ bẩn", là chỗ lợn ở. Lợn màu đen, tượng trưng cho màu của nước. Móng lợn chẻ đôi là tượng của âm. Đến canh năm lợn ắt dậy, không sai lệ thường, như nước có thủy triều, không trễ kỳ hạn. Gia ngữ nói: "Sáu lần chín là năm mươi bốn; bốn chủ thời (bốn mùa), thời chủ lợn, nên lợn bốn tháng thì sinh." (Tháng tư là Tỵ), xung với Tỵ, nên lợn ở Hợi. Chữ "thỉ" chỉ con lợn nhỏ. Con chuy cũng lấy theo loại ấy, lại hay đi đêm, vì có tính âm, nên đều ở Hợi. Có thuyết nói buổi sáng là cây sống, vì Mộc sinh ở Hợi. Buổi chiều là con sên, lẽ ra là… (chỗ này mất chữ), e là viết sai chữ (?). Lại có thuyết nói buổi sáng là lợn con, lợn con với lợn là một. Có thuyết nói buổi chiều là gỗ mục, vì cây mới sinh ra, vươn trải, bị nước ngập nên mục nát.

 Hỏi: Các loài chim muông sâu bọ rất nhiều, cớ sao không lấy kỳ lân, phượng hoàng làm con giáp, mà lại lấy giun đất, rắn, chuột là những con vật nhỏ?
Đáp: Chọn mười hai con giáp đều là vì chúng biết thời tiết, cảm được khí, hoặc màu sắc, hoặc hình dạng đều ứng với âm dương. Kỳ lân và phượng hoàng đã được phối vào Ngũ linh (năm loài vật thiêng: lân, phượng, rùa, rồng, hổ), chứ không phải bỏ không dùng.
Lại hỏi: Kỳ lân, phượng hoàng đã phối vào Ngũ linh nên không lấy nữa; rồng, hổ cũng đã phối vào đó, sao lại còn dùng?
Đáp: Rồng động thì mây nổi, hổ gầm thì gió lên, đó là ứng với khí âm dương, nên cần phải lấy. Kỳ lân, phượng hoàng tuy thiêng nhưng không làm động được gì, nên không dùng lại.

 Mười hai con giáp đều là khí của sao Đẩu tản ra làm mệnh của người, gắn với chòm Bắc Đẩu, vì thế dùng làm con giáp. Sách Xuân thu vận đẩu xu nói: "Sao Xu (sao thứ nhất của Bắc Đẩu) tản ra thành rồng, ngựa; sao Toàn (sao thứ hai) tản ra thành hổ; sao Cơ (sao thứ ba) tản ra thành chó; sao Thôi (sao thứ tư) tản ra thành rắn; sao Ngọc Hành (sao thứ năm) tản ra thành gà, thỏ, chuột; sao Hạp Dương (sao thứ sáu) tản ra thành dê, trâu; sao Dao Quang (sao thứ bảy) tản ra thành khỉ, vượn." Những con ấy trên thì ứng với sao trời, dưới thì gắn với năm sinh và số mệnh của người. Ba mươi sáu con vật, mỗi con giữ một phương vị, làm đầu các loài chim muông sâu bọ, cai quản ba trăm sáu mươi loài; nhân lên mười lần thì đến ba nghìn sáu trăm, đều phối với ngũ hành, nối tiếp nhau mà cai quản. Vì đó không phải là chỗ dùng cho việc xem điềm, đoán thời, nên không giải thích đầy đủ nữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video