Thiên 7 — Số Nạp âm

 Đoạn thứ tư: Bàn về số nạp âm

 Số nạp âm là âm mà bản mệnh của người (cặp can chi của năm sinh) thuộc về. Âm tức là cung, thương, giốc, chủy, vũ (năm âm của nhạc cổ, mỗi âm ứng với một hành: cung là Thổ, thương là Kim, giốc là Mộc, chủy là Hỏa, vũ là Thủy). "Nạp" là lấy âm này để xác định họ (dòng mệnh) thuộc về đâu. Sách Nhạc vĩ (một sách vĩ đời Hán, phụ theo kinh Nhạc) nói: "Khổng Tử nói: thổi ống luật (ống chuẩn âm nhạc) để định họ. Đếm một bước được Thổ, gọi là cung; đếm ba bước được Hỏa, gọi là chủy; đếm năm bước được Thủy, gọi là vũ; đếm bảy bước được Kim, gọi là thương; đếm chín bước được Mộc, gọi là giốc." Đó đều là số dương (số lẻ).

 Phàm ngũ hành (năm hành Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy) có ba loại số: sinh số (số lúc sinh ra), tráng số (số lúc khỏe mạnh trưởng thành), lão số (số lúc già). Mộc: sinh số ba, tráng số tám, lão số chín. Hỏa: sinh số hai, tráng số bảy, lão số ba. Thổ: sinh số năm, tráng số mười, lão số một. Kim: sinh số bốn, tráng số chín, lão số bảy. Thủy: sinh số một, tráng số sáu, lão số năm. Quản Lộ (thầy bói nổi tiếng thời Tam Quốc) nói: "Lão số của Thổ là một, vì Thổ là chủ của muôn vật, mọi thứ đều quy về nó, nên là một. Tam tài (trời, đất, người) giao nhau thì lẽ của người đầy đủ; đức của Hỏa lấy nghĩa Tam tài, nên lão số là ba. Thủy trên ứng với Ngũ tinh (năm hành tinh), dưới giống với ngũ tạng (tim, gan, tỳ, phổi, thận), nên lão số của Thủy là năm. Kim phối với Thất diệu (mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh), nên lão số của Kim là bảy. Mộc ở trời là chín sao, ở đất là chín châu, ở người là chín lỗ trên thân thể, nên lão số của Mộc là chín." Trước là sinh số, kế là tráng số, sau là lão số; nạp âm bàn về bản mệnh, nên lấy số cuối cùng mà nói.

 Lời giải thích này vẫn chưa thấu đáo. Muôn vật đều bẩm thụ khí Ngũ thường (năm đức thường hằng: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín), hóa hợp mà sinh ra. Vật sinh ra rồi ắt đến lúc trưởng thành; trưởng thành rồi ắt có lúc già yếu; cho nên có ba loại nghĩa. Đạo làm người, từ lúc trưởng thành đến lúc già, không ai không lấy lễ nghĩa làm gốc để lập thân. Thế nhưng giữ được lễ nghĩa thì ai cũng có lúc đầu, mà ít ai giữ được đến cuối. Nay đã bàn về nạp âm, tức chỗ con người thuộc về, mà không phải người thì không thực hành được lễ nghĩa, nên lấy số cuối, số già, để làm rõ lễ nghĩa.

 "Đếm một bước được Thổ": Thổ bao dung rộng lớn, đức dày, ở ngôi cao làm vua; vua là chủ của dân, chủ thì không có hai, là lời xướng lên đầu tiên, nên số là một. "Đếm ba bước được Hỏa": Hỏa chủ về lễ, lấy hiếu kính làm đầu, không dám bỏ đức của cái đã sinh ra mình, nên số là ba, theo số của Mộc (Mộc sinh ra Hỏa). Thủy ở ngôi âm, là đạo làm bề tôi; Thổ chế ngự được Thủy, như vua chế ngự bề tôi: thả ra thì đi, ngăn lại thì dừng; Thủy không tự chuyên, nên theo số năm của Thổ. Kim chủ về nghĩa; nghĩa là đạo vợ chồng; vợ không tự chuyên, có nghĩa theo chồng; Hỏa là chồng của Kim (Hỏa khắc Kim), nên dùng số bảy của Hỏa. Mộc chủ về nhân và hiếu; Kim khắc được Mộc, là tượng của tông miếu. Sách Thức kinh (sách về phép bói bằng bàn thức) nói: "Kim là xương cốt, Mộc là quan quách." Điều đó cho thấy Kim và Mộc là việc của quỷ thần, phải kính cẩn mà thờ, nên Mộc theo số của Kim, vì thế số là chín. Một là tỏ đức của vua; hai là thuận theo cha mẹ; ba là biểu lộ khí tiết bề tôi; bốn là kính cẩn theo chồng; năm là thờ quỷ thần. Như thế thì lễ nghĩa đầy đủ mà việc người trọn vẹn, nên số nạp âm dùng các số ấy.

 Về nạp âm: Tý và Ngọ thuộc Canh, là ngày giờ mà quẻ Chấn cai quản (quẻ ở đây là các quẻ trong Bát quái, tám quẻ cơ bản của Kinh Dịch: Càn, Khôn, Chấn, Tốn, Khảm, Ly, Cấn, Đoài); Sửu và Mùi thuộc Tân, là ngày giờ mà quẻ Tốn cai quản; Dần và Thân thuộc Mậu, là ngày giờ mà quẻ Khảm cai quản; Mão và Dậu thuộc Kỷ, là ngày giờ mà quẻ Ly cai quản; Thìn và Tuất thuộc Bính, là ngày giờ mà quẻ Cấn cai quản; Tỵ (?) và Hợi thuộc Đinh, là ngày giờ mà quẻ Đoài cai quản. "Đếm một bước được Thổ": bản mệnh Canh Tý, Tý thuộc Canh, đếm từ Canh đến Canh, một bước là được. "Đếm ba bước được Hỏa": bản mệnh Bính Dần, Dần thuộc Mậu, đếm từ Bính đến Mậu, tất cả ba bước. "Đếm năm bước được Thủy": bản mệnh Nhâm Tuất, Tuất thuộc Bính, đếm từ Nhâm đến Bính, tất cả năm bước. "Đếm bảy bước được Kim": bản mệnh Nhâm Thân, Thân thuộc Mậu, đếm từ Nhâm đến Mậu, tất cả bảy bước. "Đếm chín bước được Mộc": bản mệnh Kỷ Tỵ, Tỵ thuộc Đinh, đếm từ Kỷ đến Đinh, tất cả chín bước. Sáu mươi cặp Giáp Tý (sáu mươi cặp can chi) đều theo lệ ấy. Việc các chi thuộc về Bát quái để làm nạp âm đều theo thứ tự mà lấy các cặp đối xung (hai chi ở vị trí đối diện nhau trên vòng mười hai chi); như Tý và Ngọ thuộc Canh, Tý và Ngọ đối xung nhau; các cặp khác cũng đều như vậy.

 Dương ban phát, âm biến hóa, nên việc nhận khí và định hình đều nhờ vào âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung nhau của vũ trụ) để nuôi cho thành. Vì thế chỗ thuộc về của con người đều nói bằng số dương. Sở dĩ có lệ "Tý Ngọ thuộc Canh" là vì: Càn (quẻ thuần dương, tượng trời) là cha, Khôn (quẻ thuần âm, tượng đất) là mẹ, cùng có sáu con. Cho nên nói: Càn dẫn ba con trai là Chấn, Khảm, Cấn; Khôn dẫn ba con gái là Tốn, Ly, Đoài. Âm dương sinh ra nhau, nên tìm con gái ở Càn, tìm con trai ở Khôn (?). Vì thế Càn tìm lần thứ nhất được Tốn, gọi là con gái cả; tìm lần thứ hai được Ly, gọi là con gái giữa; tìm lần thứ ba được Đoài, gọi là con gái út. Khôn tìm lần thứ nhất được Ly (?), gọi là con trai cả; tìm lần thứ hai được Khảm, gọi là con trai giữa; tìm lần thứ ba được Cấn, gọi là con trai út.

 Giáp là đầu của can dương, quẻ Càn lấy cho ba hào dưới (hào: mỗi vạch của quẻ; quẻ kép có sáu hào, ba hào dưới và ba hào trên); Nhâm là cuối của can dương, quẻ Càn lấy cho ba hào trên. Ất là đầu của can âm, quẻ Khôn lấy cho ba hào dưới; Quý là cuối của can âm, quẻ Khôn lấy cho ba hào trên. Còn lại sáu can: can dương giao cho con trai, can âm giao cho con gái. Sau Giáp Ất là Bính Đinh, nên lấy Bính giao cho con trai út là Cấn, lấy Đinh giao cho con gái út là Đoài. Sau Bính Đinh là Mậu Kỷ, nên lấy Mậu giao cho con trai giữa là Khảm, lấy Kỷ giao cho con gái giữa là Ly. Sau Mậu Kỷ là Canh Tân, nên lấy Canh giao cho con trai cả là Chấn, lấy Tân giao cho con gái cả là Tốn. Đó là giao từ út đến lớn, từ nhỏ đến to, từ mờ nhạt đến rõ ràng.

 Giao can xong, tiếp đến giao chi. Chấn là con trai cả, nên trong quẻ của nó, hào Sơ cửu (hào dương ở vị trí thứ nhất từ dưới lên) được chi Tý của Càn, hào Cửu tứ (hào dương ở vị trí thứ tư) được chi Ngọ của Càn; can của Chấn là Canh, nên Tý Ngọ thuộc Canh. Tốn là con gái cả; sau Tý là Sửu, nên trong quẻ của nó, hào Sơ lục (hào âm ở vị trí thứ nhất) được chi Sửu của Khôn; sau Ngọ là Mùi, hào Lục tứ (hào âm ở vị trí thứ tư) được chi Mùi của Khôn; can của Tốn là Tân, nên Sửu Mùi thuộc Tân. Khảm là con trai giữa; sau Sửu là Dần, trong quẻ của nó, hào Sơ lục được chi Dần của Càn; sau Mùi là Thân, hào Lục tứ được chi Thân của Càn; can của Khảm là Mậu, nên Dần Thân thuộc Mậu. Ly là con gái giữa; sau Dần là Mão, nên trong quẻ của nó, hào Sơ cửu được chi Mão của Khôn; sau Thân là Dậu, hào Cửu tứ được chi Dậu của Khôn; can của Ly là Kỷ, nên Mão Dậu thuộc Kỷ. Cấn là con trai út; sau Mão là Thìn, nên trong quẻ của nó, hào Sơ lục được chi Thìn của Càn; sau Dậu là Tuất, hào Lục tứ được chi Tuất của Càn; can của Cấn là Bính, nên Thìn Tuất thuộc Bính. Đoài là con gái út; sau Thìn là Tỵ (?), nên trong quẻ của nó, hào Sơ cửu được chi Tỵ (?) của Khôn; sau Tuất là Hợi, hào Cửu tứ được chi Hợi của Khôn; can của Đoài là Đinh, nên Tỵ (?) Hợi thuộc Đinh.

 Sáu con lấy can thì lấy phần còn lại của Càn Khôn (?); lấy chi thì đều được từ Càn Khôn: chi dương lấy từ Càn, chi âm lấy từ Khôn, đều nhận từ cha mẹ. Cho nên sáu con cùng làm chủ mười hai thần (mười hai địa chi), nạp âm của người đều nối theo đó. Giáp, Ất, Nhâm, Quý không làm nạp âm, vì chúng thuộc về Càn Khôn.

 Có người hỏi: "Sáu con dùng can thì lấy những can mà cha mẹ không dùng, còn dùng chi thì lại đều giống với cha mẹ, là vì sao?" Đáp: "Can là dương; thể của dương là lẻ, nên chỉ được chia dùng một lượt. Chi là âm; thể của âm là chẵn, nên dùng hai lượt. Lại nữa, bói rùa thì dùng ngày, vì thế chính là tìm ở can, nên vết nứt hiện ra chia làm mười phần. Bói cỏ thi thì dùng thần, chính là tìm ở chi, vì thế 'phi phục' (hào hiện và hào ẩn trong phép đoán Dịch) của sáu hào đều bàn đến mười hai chi. Tuy thể không gồm cả hai, nhưng phải phối hợp với nhau để làm rõ nghĩa. Can là tôn quý, nên không thể không đặt trước, rồi sau mới tìm đến chi. Bói cỏ thi tuy không chính thức dùng can, nhưng cũng cần can giúp để làm rõ ý hướng; cũng như bói rùa phân định mười hai chi, thể của vết nứt tuy không có hình tượng của chi, nhưng vẫn phải ước lượng mà bàn. Bói cỏ thi tuy thiếu ba Giáp, ba Nhâm, ba Ất, ba Quý, cũng ước lấy chỗ hư để tìm chỗ thực."

 Vả lại khi xếp can theo lượt, trước bắt đầu từ cha mẹ, sau mới đến sáu con: lấy Giáp giao cho Càn, lấy Ất giao cho Khôn, lấy Bính giao cho Cấn, lấy Đinh giao cho Đoài, lấy Mậu giao cho Khảm, lấy Kỷ giao cho Ly, lấy Canh giao cho Chấn, lấy Tân giao cho Tốn. Đi qua hết tám quẻ, Nhâm lại trở về Càn, tiếp đến Quý lại trở về Khôn. Trong vị trí của mười can ở sáu hào, Càn Khôn ở ngôi tôn quý, lấy cả đầu lẫn cuối là hợp lý; vì thế thể của mỗi quẻ được hai can. Can và chi đã ứng đúng với hào mà dùng, nên mỗi quẻ đều đầy đủ. Quẻ dương lấy chi dương, quẻ âm lấy chi âm; bốn quẻ cùng là dương, bốn quẻ cùng là âm, chứ không phải giống hệt cha mẹ.

 Khi Phục Hy vạch ra Bát quái, mỗi quẻ có ba hào, đủ trời, đất, người, nên chia can cho các quẻ, mỗi quẻ riêng lấy ba hào; Càn Khôn ở đầu, nên lấy Giáp Ất. Sau Thần Nông chồng các quẻ lên nhau thành tám quẻ thuần (quẻ kép do hai quẻ giống nhau chồng lên) (?); quẻ thuần có lẽ chồng lặp lại (?), cho nên trong quẻ sáu hào, can đều giống nhau; vì cha mẹ không có nghĩa hai, nên quẻ phía sau (ba hào trên) lấy Nhâm Quý. Giáp, Ất, Nhâm, Quý mỗi can thiếu ba, đều được xếp vào phần dùng hư; không phải hoàn toàn không có, vì âm có nghĩa theo dương.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video