Thiên 43 — Bàn về địa chi

 Bàn về địa chi

 Cách dùng địa chi (mười hai chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ) không giống thiên can (mười can: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý). Thiên can thì động, địa chi thì tĩnh; thiên can tròn, địa chi vuông, hai bên khác hẳn nhau. Tuy vậy, chúng cùng thuộc về ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, sinh và khắc lẫn nhau). Nhưng vị trí mỗi chi đứng lại không như nhau. Nằm ở trụ năm thì có cách luận của trụ năm, ở trụ tháng thì có cách luận của trụ tháng, ở trụ ngày, trụ giờ thì có cách luận của trụ ngày, trụ giờ. Âm dương, nặng nhẹ, cứng mềm của nó sao có thể cứng nhắc theo một kiểu được?

 Nay phải lấy nguyệt đề (chi của tháng sinh, còn gọi là nguyệt lệnh, quyết định mùa và hành nào đang mạnh) làm chủ. Phải xem trong đó tàng chứa gì, dùng được gì, tức là dùng thần (yếu tố có lợi, được chọn làm chỗ dựa của lá số) nào. Phải xem cái gì làm hao tổn, cái gì đáng ngại, tức là vướng vào thứ gì. Các yếu tố trong tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi cột gồm một can và một chi) đều phải so xem sâu cạn ra sao rồi mới dùng.

 Tý đứng đầu mười hai chi, là nước khe suối, sông biển. Đó là đất vượng (nơi được sức mạnh) của Mậu Thổ. Nhưng phải qua tiết Đại Tuyết (tiết khí đầu tháng Tý, khoảng đầu tháng 12 dương lịch), sau lúc "nhất dương lai phục" (một hào dương trở lại, tức từ Đông chí trở đi khí dương bắt đầu sinh lại) thì mới thành vượng được. Tân Kim được Tý sinh ra cũng phải đợi khi dương khí quay về, nước ấm lên rồi mới sinh được. Tý xung (chọi nhau, đối nghịch) với Ngọ, hình (làm tổn hại nhau) với Mão, tam hợp (ba chi hợp lại thành một hành) với Thân và Thìn. Nếu đủ cả Thân, Tý, Thìn thì phải đề phòng nổi lên thủy cục (cả cụm hóa thành thế Thủy), tức thành sông biển nổi tiếng sóng gầm.

 Sửu tuy giữa mùa đông, có băng sương đáng sợ, nhưng thời tiết đã chuyển sang "nhị dương" (hai hào dương, khí dương lớn thêm một bậc). Vì vậy Kỷ Thổ trong Sửu có hơi ấm, sinh được muôn vật. Đây là đất dưỡng của Tân Kim, đâu chỉ là nơi cất giấu sâu kín. Gặp Tuất thì hình, gặp Mùi thì xung. Đất khố (chi làm kho chứa, như Thìn, Tuất, Sửu, Mùi) rất cần được hình xung để mở ra, nên hình xung ở đây không phải vô ích. Gặp Tị, Dậu thì tam hợp, phải phòng nổi lên kim cục (cả cụm hóa thành thế Kim). Nếu người sinh vào tháng Sửu mà trụ ngày, trụ giờ có nhiều Thủy, Mộc, thì vận phải đi nghiêng về đất Tốn, Ly (phương đông nam và phương nam, nơi Hỏa thịnh) thì Thổ mới không suy.

 Dần dựng vào mùa xuân (tháng giêng), khí tụ ba hào dương. Bính Hỏa trường sinh (bắt đầu sinh ra) ở đây. Dần hình Tị, hợp Hợi (?), cùng vượng nên thành khách quý. Mộc vượng ở Mão, nhập khố ở Mùi, cùng loại nên thành một nhà. Đến Ngọ thì lửa sáng rực, có cái đẹp vượt khỏi phàm tục mà vào bậc thánh. Gặp Thân thì Dần bị xung, đáng lo phá mất lộc (Dần là chỗ lộc của Giáp Mộc), tổn hại nguyệt đề. Nếu tứ trụ nhiều Hỏa thì không được đi vào vận phương nam, đất của Hỏa. Lời xưa nói "Mộc không chạy về phương nam" chính là ý ấy.

 Mão Mộc giữa xuân, bẩm khí tươi tốt. Tuy dùng Kim, Thủy nhưng không được quá. Nếu ở hàng can phía trên Canh, Tân gặp nhiều lần thì địa chi không được có Thân, Dậu, sợ bị chặt phá. Nếu địa chi Hợi, Tý gặp nhiều thì hàng can không được có Quý, Nhâm, chủ việc bị trôi dạt tổn thương. Gặp Dậu thì xung, cây ắt rụng lá. Gặp Hợi, Mùi thì hợp, cây ắt thành rừng. Nếu trụ giờ, trụ ngày nặng về Kim, đại vận (mỗi chặng vận khoảng mười năm trong đời) lại đi về phương tây thì tai họa không ngăn được.

 Thìn dựng vào cuối xuân, là bùn đất ẩm ướt, rễ của muôn vật đều nhờ đó vun bồi. Giáp đến đây tuy suy nhưng còn dư khí của Ất. Nhâm đến đây tuy vào mộ (chỗ chôn, sức gần như tắt) nhưng có Quý hoàn hồn (sống lại). Gặp Tuất như có chìa khóa, mở được vật trong kho. Nếu ba Tuất cùng xung thì phá cửa, không tốt. Trụ ngày, trụ giờ nhiều Thủy, Mộc, vận lại đi về tây bắc thì Thìn Thổ không giữ nổi.

 Tị đúng đầu hạ, lửa thêm sáng, là cực điểm của sáu hào dương. Canh Kim gửi mình trường sinh ở đây, nương vào mẹ Mậu đang khốn đốn (?). Mậu Thổ quy lộc (về chỗ lộc, nơi sức mạnh nhất) ở Tị, thì đi theo mẹ Hỏa. Gặp Thân thì hình, nhưng trong hình có hợp, nên lại thành vô hại. Gặp Hợi thì xung, xung ắt phá, thành ra có tổn thương. Nếu vận lại đi về đông nam, đất sinh phát, thì thành thế lửa dữ đốt trời.

 Tháng Ngọ, lửa nóng đang lên. Vào đến trung khí (tiết Hạ chí giữa tháng) thì một hào âm sinh ra. Canh đến đây thành vô dụng, Kỷ đến đây là về đúng chỗ của mình. Gặp Thân, Tý thì ắt đánh nhau, khắc nhau. Gặp Dần, Tuất (tam hợp Hỏa) thì càng sáng rực. Vận đi về đông nam đúng là đất thân mạnh. Nếu vào tây bắc thì hưu tù (lúc sức yếu, bị kìm hãm), tiêu mất hình hài.

 Mùi vào cuối hạ, âm khí sâu dần, lửa dần suy. Trong Mùi có Ất Mộc, có Đinh Hỏa, tức là tàng quan, tàng ấn (giấu sao Quan là thứ khắc mình, và sao Ấn là thứ sinh mình) mà không tàng tài (sao Tài, thứ mình khắc). Không có Hợi, Mão để đề phòng (tức hợp thành Mộc) thì hình chất khó biến, chỉ luận là Hỏa Thổ. Không có Sửu, Tuất để hình xung thì khố không mở, khó có được sức của quan ấn. Trong trụ không có Hỏa thì sợ đi vận Kim Thủy. Trụ ngày, trụ giờ nhiều khí lạnh thì lại ưa đất Bính Đinh. Bởi điều mừng, điều kỵ của dùng thần phải phân định rõ nhất, không được sai một sợi tóc.

 Cung Thân là đất trường sinh của Thủy và Thổ. Vào Tị, Ngọ thì gặp lửa luyện, liền thành mũi kiếm. Gặp Tý, Thìn thì gặp nước tôi, càng thêm sắc bén sáng loáng. Dù Mộc nhiều mà không có Hỏa thì Kim rốt cuộc vẫn thắng được. Nếu Thổ dày vùi lấp thì Kim lại gặp dữ. Bởi Thân là kim loại thô cứng, cùn nhụt, không giống ngọc châu mềm mại.

 Dậu dựng vào tháng tám, kim sắc trắng, nước chảy trong. Nếu trụ ngày, trụ giờ nhiều Hỏa thì vận càng lo đi về phương đông. Nếu trụ ngày, trụ giờ Thủy vượng thì vận cũng sợ đi về nam. Trong trụ gặp bùn nước (Thìn Thổ ẩm) thì đáng là có ích. Vận đi về tây bắc đâu phải vô tình. Nếu gặp Tị, Sửu tam hợp thì cũng thành cứng rắn sắc bén. Sao có thể coi âm kim là ngọc châu mềm mại mà luận cứng nhắc được?

 Tuất là kho của lò lửa lớn, sắt cùn, kim loại thô nhờ đó luyện thành. Gặp rồng Thìn thì xung ra Nhâm Thủy, sinh ra mưa móc. Gặp hổ Dần thì phải tính đến việc nổi lên Bính Hỏa, văn chương từ đó mà ra. Nhưng người mệnh Hỏa gặp Tuất là vào mộ, sao tránh khỏi tổn thương?

 Đất Hợi là sáu hào âm, mưa tuyết đầy đường. Thổ đến đây không ấm, Kim đến đây sinh lạnh. Hình tượng của nó như năm hồ quy tụ về một chỗ. Cái dụng của nó là ở chỗ có lòng tam hợp (hợp với Mão, Mùi thành Mộc). Cho nên muốn biết nơi trời đất ấm áp thì cứ tìm ở đất Cấn, Chấn, Tốn, Ly (đông bắc, đông, đông nam, nam).

 Đại để cách dùng ngũ hành rốt cuộc không có gì thật cố định. Sinh, tử, suy, vượng cũng chỉ là tên gọi tạm. Phải đi thẳng về nguồn gốc, hiểu rõ chỗ phát xuất. Như năm can dương là cứng, năm can âm là mềm. Nếu thất lệnh (sinh không đúng mùa của mình), thân suy, không gặp được thứ giúp đỡ mà lại luôn bị tiết khí (bị rút bớt sức), thì cái cứng mất đi cái cứng của nó. Nếu đắc lệnh (sinh đúng mùa của mình), thân mạnh, đang nắm quyền lại có trợ giúp, thì cái mềm cũng không còn mềm yếu. Ở giữa lại chia Mộc, Hỏa là dương, Kim, Thủy là âm. Tất cả đều ưa được sinh, được đỡ, được giúp sức, nhưng cốt yếu là lấy trung hòa (cân bằng, không thái quá cũng không bất cập) làm quý.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video