Thiên 46 — Bàn về con giáp của địa chi

 Bàn về thuộc tướng của địa chi (địa chi: mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ; thuộc tướng: con vật tượng trưng gắn với mỗi địa chi, tức "con giáp")

 Có người hỏi: địa chi có thuộc tướng mà thiên can (mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, dùng phối với địa chi để ghi thời gian) thì không có, là vì sao? Đáp rằng: thiên can động nên không có hình tượng, địa chi tĩnh nên có hình tượng. Bởi vì cái nhẹ và trong là trời, cái nặng và đục là đất; trong cái nặng đục mới có vật thể sinh ra.

 Cho nên Tý thuộc chuột (?), Sửu thuộc trâu (?), Dần thuộc hổ, Mão thuộc thỏ, Thìn thuộc rồng, Tị thuộc rắn, Ngọ thuộc ngựa, Mùi thuộc dê, Thân thuộc khỉ, Dậu thuộc gà, Tuất thuộc chó, Hợi thuộc lợn.

 Mười hai thuộc tướng này cũng có phân biệt lẻ và chẵn, và có công dụng về thịnh và suy. Loài lẻ là chuột, hổ, rồng, ngựa, khỉ, chó: số một (số lẻ) thì thuộc dương (dương: mặt động, sáng, mạnh trong cặp đối lập âm dương), sáu con thú này chân đều lẻ. Loài chẵn là trâu, thỏ, rắn, dê, gà, lợn: số hai (số chẵn) thì thuộc âm (âm: mặt tĩnh, tối, mềm trong cặp đối lập âm dương), sáu con thú này chân đều chẵn.

 Riêng rắn không có chân, vậy thì lấy nghĩa gì? Bởi vì Tị, xét theo tháng thì là tháng thuần dương (tháng tư âm lịch, khí dương đã đầy đủ, không còn khí âm), xét theo giờ thì là giờ thuần dương (khoảng 9 đến 11 giờ sáng). Về số thì Tị là số chẵn, nhưng về thời thì thuộc dương, cho nên dùng rắn để tượng trưng. Rắn là loài vật thuộc âm, không dùng đến chân mà vẫn tượng trưng rõ cho Tị, có lẽ cũng là ý kiêng không nói đến chữ âm vậy. Huống chi cũng có loài rắn hai đầu, đủ để làm chứng cho số chẵn.

 Mười hai thuộc tướng tức là từ ba mươi sáu cầm (ba mươi sáu con vật ứng với mười hai giờ, mỗi giờ ba con) mà chọn con đứng đầu để làm tượng trưng, tự nhiên có sự phân biệt âm dương, phân chia lẻ chẵn. Đó chính là chỗ huyền diệu của tạo hóa (sức sáng tạo, vận hành của trời đất).

 Có người hỏi: mười hai thuộc tướng mỗi con đều có chỗ khiếm khuyết, là vì sao? Đáp rằng: "Trời nghiêng về tây bắc, đất không đầy ở đông nam" (theo truyền thuyết, thần Cộng Công húc đổ cột chống trời khiến trời đất lệch khuyết; ý nói trời đất còn chẳng trọn vẹn); trời đất còn khuyết, thì thân thể loài thú há lại trọn vẹn được sao?

 Cho nên chuột kém ánh sáng, phải ra ngoài ban đêm; trâu không có răng (hàm trên), phải dùng môi mép; hổ không có cổ, muốn quay phải xoay cả mình; thỏ sứt môi, không có con đực; rồng thiếu tai, nghe bằng sừng; rắn không có chân mà đi nhanh; ngựa thiếu mật, thường đứng mà không ngủ; dê không có con ngươi, chết không nhắm mắt; khỉ không có lá lách, thích ăn hoa quả; gà không có thận, dâm mà không có chừng mực; chó không có dạ dày, ăn đồ dơ bẩn, hay sủa; lợn không có gân, thường nằm ngủ, ít đứng.

 Đây là ý âm dương không đầy đủ, cũng ứng hợp với tạo hóa. Chỉ có con người là được (?) trọn vẹn, đó là lý do con người quý trọng.

 Vương Sung (nhà tư tưởng đời Đông Hán) trong sách Luận Hành viết: Khí của ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, vận hành sinh ra và chế ngự lẫn nhau) làm hại lẫn nhau, các loài có máu thì thắng phục lẫn nhau.

 Dần là Mộc, con vật của nó là hổ; Tuất là Thổ, con vật của nó là chó; Sửu, Mùi cũng là Thổ, con vật của Sửu là trâu, của Mùi là dê. Mộc thắng Thổ, cho nên chó, trâu, dê bị hổ khuất phục. Hợi là Thủy, con vật của nó là lợn; Tị là Hỏa, con vật của nó là rắn; Tý cũng là Thủy, con vật của nó là chuột; Ngọ cũng là Hỏa, con vật của nó là ngựa. Thủy thắng Hỏa, cho nên lợn ăn rắn; Hỏa bị Thủy làm hại, cho nên ngựa ăn phải phân chuột thì bụng trướng lên.

 Thế nhưng cũng có những con không thắng nhau. Ngọ là ngựa, Tý là chuột, Dậu là gà, Mão là thỏ. Thủy thắng Hỏa, sao chuột không đuổi ngựa? Kim thắng Mộc, sao gà không mổ thỏ? Hợi là lợn, Mùi là dê, Sửu là trâu. Thổ thắng Thủy, sao trâu dê không giết lợn? Tị là rắn, Thân là khỉ. Hỏa thắng Kim, sao rắn không ăn khỉ? Khỉ là loài sợ chuột, còn con cắn khỉ là chó. Chuột thuộc Thủy, khỉ thuộc Kim; Thủy không thắng Kim, cớ sao khỉ lại sợ chuột? Tuất là Thổ, Thân là khỉ; Thổ không thắng Kim, cớ sao khỉ lại sợ chó?

 Con vật của mười hai thần (mười hai địa chi) mà xét theo khí tính khắc chế nhau thì lại càng không ứng hợp. Đại để các loài có máu khuất phục nhau, cho đến ăn thịt lẫn nhau, là do răng nanh cùn hay sắc, sức gân cốt mạnh hay yếu mà tự thắng phục lẫn nhau vậy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video