Thiên 47 — Bàn về nhân nguyên giữ việc (can tàng trong chi)

 Bàn về nhân nguyên ty sự (nhân nguyên: các thiên can ẩn tàng bên trong địa chi; ty sự: nắm giữ, cai quản công việc theo từng khoảng ngày trong tháng)

 Thuở khí còn là một khối hỗn độn, hình và chất chưa tách rời nhau, thì lấy đâu ra âm với dương. Đến khi thái thủy (lúc khởi đầu của trời đất) đã mở ra, cái một nứt thành ba, trong chớp mắt mới phân chia. Trời nhận lấy phần nhẹ và trong nên thành dương, đất nhận lấy phần nặng và đục nên thành âm. Người đứng ở giữa trời đất, bẩm thụ khí xung hòa (khí âm dương hòa quyện, điều hòa) của dương và âm.

 Cho nên phần nhẹ và trong là mười thiên can (mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ), chủ về lộc (bổng lộc, phúc phận được hưởng), gọi là thiên nguyên (phần gốc thuộc trời). Phần nặng và đục là mười hai địa chi (mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi), chủ về thân thể, gọi là địa nguyên (phần gốc thuộc đất). Trời và đất mỗi bên giữ đúng ngôi của mình, còn cái đứng giữa hai bên mà thành một trong ba ngôi lớn thì gọi là người. Vì vậy, các can ẩn chứa trong địa chi chủ về mệnh, gọi là nhân nguyên (phần gốc thuộc người), cũng gọi là "thần ty sự" (vị thần nắm việc).

 Nói theo môn đoán mệnh thì đó chính là dụng thần (yếu tố then chốt được dùng làm chỗ dựa để luận đoán lá số) của nguyệt lệnh (địa chi của tháng sinh, quyết định hành nào đang nắm quyền, đang vượng). Sách kinh nói: "Dụng thần không được bị tổn thương, nhật chủ (thiên can của ngày sinh, tượng trưng cho chính bản thân người có lá số) cần nhất là mạnh mẽ, vượng thịnh", chính là ý này.

 Chẳng hạn: tháng Giêng kiến Dần (tháng ứng với địa chi Dần). Trong Dần có Cấn thổ (đất ở phương Cấn, tức hướng đông bắc) dụng sự (nắm quyền, giữ việc) 5 ngày, Bính hỏa (lửa hàng Bính) trường sinh (giai đoạn bắt đầu sinh ra, giai đoạn đầu trong vòng mười hai giai đoạn sinh – vượng – suy – tuyệt của một hành) 5 ngày, Giáp mộc (cây hàng Giáp) 20 ngày.

 Tháng Hai kiến Mão: trong Mão có Giáp mộc dụng sự 7 ngày, Ất mộc 23 ngày.

 Tháng Ba kiến Thìn: trong Thìn có Ất mộc dụng sự 7 ngày, Nhâm thủy mộ khố (giai đoạn bị thu vào kho cất giữ, như vào mồ) 5 ngày, Mậu thổ 18 ngày.

 Tháng Tư kiến Tỵ: trong Tỵ có Mậu thổ 7 ngày, Canh kim trường sinh 5 ngày, Bính hỏa 18 ngày.

 Tháng Năm kiến Ngọ: trong Ngọ có Bính hỏa dụng sự 7 ngày, Đinh hỏa 23 ngày.

 Tháng Sáu kiến Mùi: trong Mùi có Đinh hỏa dụng sự 7 ngày, Giáp mộc mộ khố 5 ngày, Kỷ thổ 18 ngày.

 Tháng Bảy kiến Thân: trong Thân có Khôn thổ (đất ở phương Khôn, tức hướng tây nam) dụng sự 5 ngày, Nhâm thủy trường sinh 5 ngày, Canh kim 20 ngày.

 Tháng Tám kiến Dậu: trong Dậu có Canh kim dụng sự 7 ngày, Tân kim 23 ngày.

 Tháng Chín kiến Tuất: trong Tuất có Tân kim dụng sự 7 ngày, Bính hỏa mộ khố 5 ngày, Mậu thổ 18 ngày.

 Tháng Mười kiến Hợi: trong Hợi có Mậu thổ 5 ngày, Giáp mộc trường sinh 5 ngày, Nhâm thủy dụng sự 20 ngày.

 Tháng Mười Một kiến Tý: trong Tý có Nhâm thủy dụng sự 7 ngày, Quý thủy 23 ngày.

 Tháng Chạp kiến Sửu: trong Sửu có Quý thủy dụng sự 7 ngày, Canh kim mộ khố 5 ngày, Kỷ thổ 18 ngày.

 Mười hai địa chi này ứng theo mười hai tháng, mỗi chi ẩn chứa ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) làm nhân nguyên, rồi phối với bốn mùa: mùa xuân ấm, mùa thu mát, mùa đông lạnh, mùa hạ nóng, xoay vần như vòng tròn không có đầu mối, hết rồi lại bắt đầu, công việc của trời trong năm xong thì thành một năm.

 Lại xét sách Ngọc Tỉnh (tức Ngọc Tỉnh Áo Quyết, một sách mệnh học cổ) thì cho Giáp, Bính, Canh, Nhâm mỗi can 35 ngày (?), Ất, Đinh, Tân, Quý mỗi can 35 ngày, Mậu, Kỷ mỗi can 50 ngày, cộng tất cả là 360 ngày.

 Tháng Giêng – Dần (gồm hai tiết khí Lập Xuân và Vũ Thủy; tiết khí là hai mươi bốn mốc thời tiết trong năm chia theo vị trí mặt trời, mỗi tháng có hai mốc; Lập Xuân: bắt đầu mùa xuân, Vũ Thủy: mưa xuân): Kỷ thổ 7 ngày, Bính hỏa 5 ngày, Giáp mộc 18 ngày. Tháng Hai – Mão (Kinh Trập: sâu bọ thức giấc; Xuân Phân: giữa xuân, ngày đêm dài bằng nhau): Ất 18 ngày, Giáp 9 ngày, Quý 3 ngày.

 Tháng Ba – Thìn (Thanh Minh: trời trong sáng; Cốc Vũ: mưa cho lúa): Mậu 18 ngày, Ất 9 ngày, Quý 3 ngày.

 Tháng Tư – Tỵ (Lập Hạ: bắt đầu mùa hạ; Tiểu Mãn: lúa bắt đầu chắc hạt): Bính 18 ngày, Mậu 7 ngày, Canh 5 ngày.

 Tháng Năm – Ngọ (Mang Chủng: lúa trổ bông, kịp gieo trồng; Hạ Chí: giữa hạ, ngày dài nhất năm): Đinh 18 ngày, Bính 9 ngày, Ất 3 ngày.

 Tháng Sáu – Mùi (Tiểu Thử: nắng nóng nhẹ; Đại Thử: nắng nóng gắt): Kỷ 18 ngày, Ất 5 ngày, Đinh 7 ngày.

 Tháng Bảy – Thân (Lập Thu: bắt đầu mùa thu; Xử Thử: hết nắng nóng): Canh 17 ngày, Kỷ 7 ngày, Mậu 3 ngày, Nhâm 3 ngày. Tháng Tám – Dậu (Bạch Lộ: sương trắng; Thu Phân: giữa thu, ngày đêm dài bằng nhau): Tân 20 ngày, Canh 7 ngày, Đinh 5 ngày.

 Tháng Chín – Tuất (Hàn Lộ: sương lạnh; Sương Giáng: sương muối xuống): Mậu 18 ngày, Tân 7 ngày, Đinh 5 ngày.

 Tháng Mười – Hợi (Lập Đông: bắt đầu mùa đông; Tiểu Tuyết: tuyết rơi ít): Nhâm 18 ngày, Giáp 5 ngày, Mậu 7 ngày.

 Tháng Mười Một – Tý (Đại Tuyết: tuyết rơi nhiều; Đông Chí: giữa đông, đêm dài nhất năm): Quý 18 ngày, Nhâm 5 ngày, Tân 3 ngày.

 Tháng Chạp – Sửu (Tiểu Hàn: rét vừa; Đại Hàn: rét đậm): Kỷ 18 ngày, Quý 7 ngày, Tân 5 ngày.

 Túy Tỉnh Tử nói: Bốn mùa vận hành, muôn vật sinh ra, đó là lẽ thường của đạo trời. Trong một năm tuy có lúc tiến lúc lui, nhưng trong bốn mùa vốn không mùa nào nặng mùa nào nhẹ. Cho nên Kim, Mộc, Thủy, Hỏa chia nhau vượng ở bốn mùa, mỗi hành được 72 ngày; Thổ vượng ở tứ quý (bốn tháng cuối của bốn mùa là Thìn, Tuất, Sửu, Mùi), mỗi tháng 18 ngày; cộng lại 360 ngày mới thành một năm.

 Sau Lập Xuân thì dùng dương mộc (Giáp mộc) 36 ngày, trong đó có Cấn thổ phân dã (chiếm giữ phần đất của một phương), Bính hỏa và Mậu thổ trường sinh. Sáu ngày sau Kinh Trập thì dùng âm mộc (Ất mộc) 36 ngày, trong đó Quý thủy ký sinh (gửi nhờ mà sống, không có chỗ đứng chính thức). Mười hai ngày sau Thanh Minh thì dùng Mậu thổ 18 ngày, trong đó dương thủy (Nhâm thủy) quy khố (trở về kho cất giữ), âm thủy (Quý thủy) phản hồn (hồn trở lại, tức khí đã tàn được nối lại). Mùa hạ, mùa thu, mùa đông cũng như thế.

 Các sách Uyên Nguyên và Uyên Hải (tức Uyên Hải Tử Bình, các sách mệnh học cổ) thì lại cho rằng sau Lập Xuân, dư khí (khí còn sót lại của tháng trước) của Kỷ thổ chiếm mấy ngày, Cấn thổ phân dã mấy ngày, Bính hỏa và Mậu thổ trường sinh trước sau mỗi bên được mấy ngày; tháng Mão Quý thủy ký sinh mấy ngày; tháng Thìn dương thủy quy khố, âm thủy phản hồn cũng mỗi thứ mấy ngày. Họ hoàn toàn không nghĩ rằng phần dùng của tháng Sửu đã đủ rồi, thì sau Lập Xuân còn lấy đâu ra dư khí nữa (?)?

 Phân dã là gom khí vượng của một phương. Trường sinh là trở về với mẹ mà thành thai. Trước sau nghĩa là: có Dần rồi sau mới sinh Bính, có Bính rồi sau Mậu mới sinh. Ký sinh là chỉ có cái tên suông mà không có ngôi vị thật. Quy khố là dứt sinh khí mà thu vào cất giữ. Phản hồn là nối lại khí đã chết mà biến hóa. Đó là cơ vận sinh tử tiến lui của ngũ hành, há có thể lấy mấy ngày mà làm giới hạn sao!

 Vả lại, mùa xuân dùng Mộc, mùa thu dùng Kim, vốn là lẽ đã định. Nếu đem các thần pha tạp, ở nhờ chen vào chiếm dùng mấy ngày, thì số ngày của khí làm chủ ở chính cung ấy không thể không bị thiếu hụt. Như vậy thì làm sao thấy được Mộc mùa xuân, Hỏa mùa hạ mỗi hành một khí lưu hành, mỗi hành vượng đủ 72 ngày?

 Lấy bốn mùa phối với công dụng của ngũ hành thì khí chủ có phần dung nạp khí khách, chứ khí khách không có lẽ nào lấn hơn khí chủ. Chỉ là quyền cai quản của khí chủ tự có ba khí đầu, giữa, cuối nông sâu khác nhau, người dùng chỉ nên cân nhắc nặng nhẹ mà nói thôi, há lại có thể lấy ba, năm, bảy ngày mà làm giới hạn sao!

 Lời luận ấy đủ để phá cái sai của sách Uyên Nguyên. Lại nữa, các can ẩn tàng trong địa chi chỉ xét ở tháng, còn năm, ngày, giờ thì không xét. Đoán mệnh người coi trọng đề cương (tức nguyệt lệnh, chi của tháng sinh, như sợi dây cương nắm giữ toàn bộ lá số), hẳn là có lý do vậy (?).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video