Bàn về Lục hợp của địa chi (sáu cặp địa chi — mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão… dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ — kết hợp với nhau thành từng đôi)
"Hợp" nghĩa là hoà hợp, tức âm và dương hoà với nhau thì khí tự nhiên hợp lại. Sáu chi Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất thuộc dương. Sáu chi Sửu, Mão, Tị, Mùi, Dậu, Hợi thuộc âm. Vì thế một âm một dương hoà với nhau thì gọi là hợp. Tý hợp với Sửu, Dần hợp với Hợi, chứ không phải Tý hợp với Hợi, Dần hợp với Sửu. Vì sao vậy? Trong sự sinh thành của trời đất thì âm dương kết lại thành hợp, nhưng trong phép khí số (cách lấy con số để biểu thị sự thịnh suy của khí âm dương) thì phải lấy khí dương làm trọng.
Tý là một dương, Sửu là hai dương; một với hai thành số ba. Dần là ba dương, Hợi là sáu âm; hai với sáu (?) thành số chín. Mão là bốn dương, Tuất là năm âm; bốn với năm được số chín. Thìn là năm dương, Dậu là bốn âm; năm với bốn được số chín. Tị là sáu dương, Thân là hai âm (?); sáu với ba được số chín. Ngọ là một âm, Mùi là hai dương (?); một với hai được số ba. Các cặp Tý Sửu, Ngọ Mùi đều được số ba, mà "ba sinh ra muôn vật" (lời sách Đạo Đức Kinh của Lão Tử). Các cặp còn lại đều được số chín, tức là số dương đã lên đến cực điểm.
Tôi từng nghe những người bàn về can chi hỏi vì sao Tý hợp với Sửu, mà chẳng ai biết nguyên do. Nhân đó tôi đọc khắp các sách để xét vận hành lớn của trời đất, mới biết rằng khoảng giữa Nhâm và Hợi (?) là nơi mặt trời và mặt trăng gặp nhau theo mười hai thần (mười hai vị trí trên vòng trời ứng với mười hai địa chi). Phàm chỗ mặt trăng gặp mặt trời vào ngày sóc (ngày mồng một âm lịch, lúc mặt trăng và mặt trời cùng một hướng), và chỗ mặt trời đi đến trong vị trí ấy, thì gọi là "hội", gọi là "thần" (?). Thần của mười hai tháng, như Huyền Hiêu, Tinh Kỷ… (tên các "thứ" — mười hai chặng mà thiên văn học cổ chia đường đi của mặt trời trên bầu trời) đều cùng ở đó. Một năm có mười hai lần hội; cái huyền diệu của Thái Âm (mặt trăng) và Thái Dương (mặt trời) cách nhau, của quẻ Khảm và quẻ Ly (hai quẻ trong Kinh Dịch, Khảm tượng trưng cho nước và mặt trăng, Ly tượng trưng cho lửa và mặt trời) giao nhau, đều có thể thấy rõ qua đồ hình xoay chuyển này mà suy ra lẽ hợp (?).
Tháng Mười Hai kiến Sửu (nguyệt kiến: chuôi sao Bắc Đẩu chỉ về hướng Sửu, nên tháng ấy mang chi Sửu), lúc ấy Huyền Hiêu cùng ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; mà Huyền Hiêu ở thần Tý, vì thế mới có Tý hợp Sửu. Tháng Giêng kiến Dần, lúc ấy Tưu Tư ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; mà Tưu Tư ở thần Hợi, vì thế mới có Dần hợp Hợi. Tháng Hai kiến Mão, lúc ấy Giáng Lâu ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Giáng Lâu thuộc Tuất, cho nên Mão hợp với Tuất. Tháng Ba kiến Thìn, lúc ấy Đại Lương ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Đại Lương thuộc Dậu, cho nên Thìn hợp với Dậu. Tháng Tư kiến Tị, lúc ấy Thực Trầm ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Thực Trầm thuộc Thân, đó là lẽ Tị hợp với Thân. Tháng Năm kiến Ngọ, lúc ấy Thuần Thủ ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Thuần Thủ ở Mùi. Tháng Sáu kiến Mùi, lúc ấy Thuần Hoả ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Thuần Hoả ở Ngọ; đó là lẽ Ngọ hợp với Mùi. Tháng Bảy kiến Thân, lúc ấy Thuần Vĩ ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Thuần Vĩ ở Tị, cho nên Tị hợp với Thân. Tháng Tám kiến Dậu, lúc ấy Thọ Tinh ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Thọ Tinh thuộc Thìn, cho nên Thìn hợp với Dậu. Tháng Chín kiến Tuất, lúc ấy Đại Hoả ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Đại Hoả thuộc Mão, cho nên Mão hợp với Tuất. Tháng Mười kiến Hợi, lúc ấy Tích Mộc ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Tích Mộc thuộc Dần, cho nên Dần hợp với Hợi. Tháng Mười Một kiến Tý, lúc ấy Tinh Kỷ ở khoảng giữa Nhâm và Hợi; Tinh Kỷ thuộc Sửu, cho nên Tý hợp với Sửu.
Đã có được lẽ mặt trời mặt trăng gặp nhau như thế, thì tác dụng của sự hợp ấy giống như mặt trời mặt trăng toả khắp lục hợp (ở đây chỉ trời, đất và bốn phương, tức cả vũ trụ). Số mệnh con người gặp lục hợp thì sự tạo hoá há chẳng tốt đẹp sao!
Xem sách Chu Lễ (sách ghi chế độ quan chức nhà Chu), thuộc ngành Xuân quan (bộ phận coi về lễ nghi, tế tự) có chức Đại Tư Nhạc (quan đứng đầu về âm nhạc trong cung đình) (?). Chức phận của quan ấy là: tấu luật Hoàng Chung, hát theo luật Đại Lữ, múa điệu Vân Môn để tế thần trời. (Luật lữ là mười hai thang âm chuẩn của nhạc cổ, mỗi thang ứng với một địa chi.) Hoàng Chung ứng với Tý, Đại Lữ ứng với Sửu, tức là lấy cái hợp của Tý Sửu để vời khí hoà của trời đất. Tấu Thái Thốc, hát Ứng Chung, múa Hàm Trì để tế thần đất; Thái Thốc ứng với Dần, Ứng Chung ứng với Hợi, tức là lấy cái hợp của Dần Hợi. Tấu Vô Xạ, hát Giáp Chung, múa Đại Vũ để cúng tổ tiên; Vô Xạ ứng với Tuất, Giáp Chung ứng với Mão, tức là lấy cái hợp của Mão Tuất. Tấu Cô Tẩy, hát Nam Lữ, múa Đại Thiều (?) để tế tứ vọng (thần núi sông ở bốn phương, tế bằng cách hướng về phía xa mà vái); Cô Tẩy ứng với Thìn, Nam Lữ ứng với Dậu, tức là lấy cái hợp của Dậu Thìn. Tấu Di Tắc, hát Trọng Lữ, múa Đại Hoạch để cúng tiên tỷ (bà tổ, các bậc mẹ đã khuất); Di Tắc ứng với Thân, Trọng Lữ ứng với Tị, vì Tị hợp với Thân. Tấu Nhuy Tân, hát Lâm Chung, múa Đại Hạ để tế núi sông; Nhuy Tân ứng với Ngọ, Lâm Chung ứng với Mùi, vì Ngọ hợp với Mùi. Đó là phép tắc do Thành Vương và Chu Công (vua và vị đại thần đặt ra lễ nhạc đầu đời nhà Chu) chế định. Nhân đó lấy sự tương hợp của luật lữ, rồi sau mới có thể cảm thông với thể của tam tài (trời, đất, người). Lẽ ấy thật sâu xa thay (?)!
Sách Quảng Lục nói: Dần và Ngọ qua lại với nhau thì có khí Thổ của Giáp Kỷ; Tý và Tị qua lại thì có khí Hoả của Mậu Quý; Tị và Dậu qua lại thì có khí Thuỷ của Bính Tân; Mão và Thân qua lại thì có khí Kim của Ất Canh; Hợi và Ngọ qua lại thì có khí Mộc của Đinh Nhâm. (Giáp hợp Kỷ hoá Thổ, Mậu hợp Quý hoá Hoả… là các cặp thiên can hợp nhau mà hoá thành một hành.) Những cặp ấy đều nằm trên vị trí Lộc (vị trí mà mỗi thiên can được hưởng vượng khí, chủ về bổng lộc, của cải). Tý với Tị, Ngọ với Hợi cũng gọi là "cách lục hợp" (hợp cách quãng), vì đi từ một dương đến sáu dương, từ một âm đến sáu âm; nếu lại thêm thiên can và nạp âm (cách quy mỗi cặp can chi về một trong năm hành Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ) có liên quan với nhau thì càng tốt.
Về hợp, có thuyết hợp Lộc, hợp Mã, hợp Quý. Lạc Lục Tử (tác giả cổ về mệnh lý) nói: "Đó là từ chỗ không mà dựng nên có", tức là thấy cái hình không hiện ra. "Từ không dựng nên có", ví như người sinh năm Giáp lấy Dần làm Lộc, không gặp Dần mà gặp Hợi (Hợi hợp Dần), gọi là hợp Lộc. Người sinh năm Dần lấy Thân làm Mã (Dịch Mã, sao chủ về đi lại, xê dịch, thăng tiến), không gặp Thân mà gặp Tị (Tị hợp Thân), gọi là hợp Mã. Người sinh năm Giáp, Mậu, Canh lấy Sửu, Mùi làm Quý (Thiên Ất quý nhân, sao chủ về được người quyền quý giúp đỡ), không gặp Sửu, Mùi mà gặp Tý, Ngọ (Tý hợp Sửu, Ngọ hợp Mùi), gọi là hợp Quý. Sách kinh nói: "Minh hợp (hợp lộ ra, hai chi cùng có mặt) không bằng ám hợp (hợp ngầm, chỉ có một bên hiện ra mà vời được bên kia); củng thực (hai chi kẹp lấy một chi có thật) không bằng củng hư (hai chi kẹp lấy một chi không có mặt)", chính là nói điều này.
Sách Thiên Nguyên Biến Hoá Thư nói: Tý hợp Sửu thì phúc nhẹ; Sửu hợp Tý thì phúc thịnh. Dần hợp Hợi thì phúc thanh cao; Hợi hợp Dần thì phúc đến chậm. Tuất hợp Mão thì phúc hư (không thực); Mão hợp Tuất thì phúc dày. Thìn hợp Dậu thì phúc yếu; Dậu hợp Thìn thì rất lợi. Ngọ hợp Mùi thì phúc đến chậm; Mùi hợp Ngọ thì rất lợi. Tị hợp Thân thì phúc đến chậm; Thân hợp Tị thì khí quan lộc thịnh. Như Giáp Ngọ gặp Tân Mùi thì chỉ là thân vượng (bản thân mạnh khoẻ, đầy sức) mà mệnh lộc (phần bổng lộc, của cải trong số mệnh) lại yếu; như Ất Mùi gặp Nhâm Ngọ thì tuy lộc yếu nhưng cũng tạm có được. Sách lại nói: đàn ông kỵ hợp vào chỗ Tuyệt (vị trí khí hoàn toàn suy kiệt trong vòng mười hai giai đoạn sinh trưởng suy vong của ngũ hành), đàn bà kỵ hợp vào chỗ Quý.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video