Tổng luận về nạp âm (cách xếp mỗi cặp can chi trong vòng sáu mươi Giáp Tý vào một hành trong ngũ hành, kèm tên hình tượng như "Kim trong biển", "Kim trong cát", dựa trên lý thuyết âm nhạc cổ).
Tôi từng đọc sách Bút Đàm (tức "Mộng Khê bút đàm" của Thẩm Quát đời Tống). Sách bàn rằng: nạp âm của sáu mươi Giáp Tý (vòng sáu mươi tổ hợp giữa mười thiên can và mười hai địa chi, dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ) vốn là phép sáu mươi luật lần lượt xoay vòng làm cung. Luật là các bậc cao độ chuẩn của âm nhạc cổ, gồm mười hai bậc. Cung là âm chủ của thang âm. "Xoay vòng làm cung" nghĩa là lần lượt lấy mỗi luật làm âm chủ. Mỗi luật chứa năm âm, tức ngũ âm, gồm năm bậc của thang âm cổ là Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ; mười hai luật nhân năm âm thành sáu mươi.
Phàm khí bắt đầu từ phương đông rồi đi về bên phải, còn âm bắt đầu từ phương tây rồi đi về bên trái; âm dương đan xen nhau mà sinh ra biến hóa. Nói khí bắt đầu từ phương đông, là vì bốn mùa bắt đầu từ Mộc, đi về bên phải truyền sang Hỏa, Hỏa truyền sang Thổ, Thổ truyền sang Kim, Kim truyền sang Thủy. Nói âm bắt đầu từ phương tây, là vì năm âm bắt đầu từ Kim, xoay về bên trái truyền sang Hỏa, Hỏa truyền sang Mộc, Mộc truyền sang Thủy, Thủy truyền sang Thổ.
Nạp âm cùng một phép với nạp giáp của Kinh Dịch. Nạp giáp là phép trong Dịch học gán các thiên can vào tám quẻ. Quẻ Càn (quẻ tượng trưng cho trời, cho cha) nạp can Giáp, quẻ Khôn (quẻ tượng trưng cho đất, cho mẹ) nạp can Quý; phép ấy bắt đầu từ Càn và kết thúc ở Khôn. Nạp âm thì bắt đầu từ Kim, mà Kim ứng với Càn, và kết thúc ở Thổ, mà Thổ ứng với Khôn. Trong ngũ hành chỉ có kim loại khi đúc thành đồ vật thì mới phát ra tiếng vang rõ, vì thế nạp âm đặt Kim lên đầu. Sách Bạch Hổ Thông (sách đời Hán, ghi lại các cuộc bàn luận kinh điển ở điện Bạch Hổ) nói: "Chuông là âm của quẻ Đoài" (quẻ ứng với phương tây, thuộc Kim).
Phép nạp âm là "cùng loại thì cưới vợ, cách tám thì sinh con" (đây là lời trong Hán thư, thiên Luật lịch chí). Đó chính là phép luật lã tương sinh. Luật lã là mười hai bậc âm chuẩn: sáu bậc dương gọi là luật, sáu bậc âm gọi là lã. Tương sinh là cách tính bậc này ra bậc kia: cách tám bậc thì sinh ra bậc mới.
Giáp Tý là bậc "trọng" (bậc giữa trong ba bậc) của Kim. Cùng vị thì cưới Ất Sửu; cách tám thì hạ sinh ra Nhâm Thân, là bậc "mạnh" (bậc đầu) của Kim. Nhâm Thân cùng vị cưới Quý Dậu, cách tám thượng sinh ra Canh Thìn, là bậc "quý" (bậc cuối) của Kim. Canh Thìn cùng vị cưới Tân Tỵ, cách tám hạ sinh ra Mậu Tý, là bậc trọng của Hỏa. Mậu Tý cưới Kỷ Sửu, sinh ra Bính Thân là bậc mạnh của Hỏa. Bính Thân cưới Đinh Dậu, sinh ra Giáp Thìn là bậc quý của Hỏa. Giáp Thìn cưới Ất Tỵ, sinh ra Nhâm Tý là bậc trọng của Mộc. Cứ thế đi về bên trái cho đến Đinh Tỵ, là cung của luật Trung Lã, thì năm âm hết một vòng. Lại bắt đầu từ Giáp Ngọ, là bậc trọng của Kim, cưới Ất Mùi, cách tám sinh ra Nhâm Dần, y hệt phép của Giáp Tý, và kết thúc ở Quý Hợi.
Từ Tý đến Tỵ là dương, nên từ luật Hoàng Chung đến luật Trung Lã đều là hạ sinh. Hạ sinh là bớt đi một phần ba độ dài ống luật để được bậc mới. Từ Ngọ đến Hợi là âm, nên từ luật Lâm Chung đến luật Ứng Chung đều là thượng sinh. Thượng sinh là thêm một phần ba độ dài ống luật. Hoàng Chung, Trung Lã, Lâm Chung, Ứng Chung là tên các bậc trong mười hai luật.
Thượng sinh và hạ sinh chính là nói khí trời giáng xuống, khí đất bốc lên. Kinh Dịch nói "trời đất giao nhau thì thông suốt" (ý của quẻ Thái), nghĩa ấy thể hiện ở đây. Nhưng mỗi hành chỉ sinh ra ba bậc (mạnh, trọng, quý), đó cũng là nghĩa của tam nguyên (ba cái gốc: trời, đất, người). Cho nên kinh sách nói: "ba mà thành trời, ba mà thành đất, ba mà thành người". Tượng các hào trong Kinh Dịch cũng lấy số ba: mỗi quẻ đơn có ba hào. Lão Tử nói: "Một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh muôn vật". Bởi có đầu, có giữa, có cuối là trọn vẹn.
Lại xem sách Lộ Sử (sách sử của La Bí đời Tống), thấy nói: Giáp Ất là Mộc, Sửu Mùi là Thổ, Tý là Thủy, Ngọ là Hỏa, sáu thứ ấy không có thứ nào là Kim. Vậy mà Phong Hậu (bề tôi của Hoàng Đế, tương truyền là người đặt ra phép này) phối hợp lại, lấy Giáp Tý, Ất Sửu, Giáp Ngọ, Ất Mùi làm Kim. Đó là do số mà ra như vậy: chỗ các số hợp lại chính là nơi biến hóa phát sinh. Càn là trời, Khôn là đất, Càn Khôn hợp lại thành quẻ Thái. Đức là cha, Hồng (?) là mẹ, Đức và Hồng hợp lại thành Đông (?). Can là vua, chi là bề tôi; can chi hợp lại thì nạp âm sinh ra. Cho nên Giáp Ất là vua, Tý Sửu là bề tôi, Tý Sửu với Giáp Ất hợp lại thành Kim.
Ngũ hành trong thiên hạ mỗi hành đều có khí và tính riêng, có chất liệu và vị trí riêng. Có khi chúng giúp nhau, có khi khắc nhau. Có thứ đã thành đồ dùng, có thứ chưa thành. Có khi đang vượng (lúc khí mạnh nhất) lại nhận lấy tuyệt (lúc khí dứt hẳn), có khi đang tuyệt lại nhận được khí mới. Vượng, tuyệt, thụ khí đều là các giai đoạn trong vòng mười hai bậc thịnh suy của một hành. Chỉ vì cách phối hợp để lấy ra khác nhau mà thôi. Đó là lý do các số Kim khó giống nhau, lại còn có chỗ khác biệt giữa Kim trong biển và Kim trong cát.
Có người nói: Giáp Ất được lấy theo lẽ tương khắc. Giáp gả cho Canh, Ất gả cho Tân, vì thế Giáp Ất có khí Kim; cho nên phàm Mộc đều phải nhận thai từ Kim. Dương sinh ở Tý, là đất Thủy vượng, nên Giáp Tý, Ất Sửu là Kim dương ở trong biển. Âm sinh ở Ngọ, là đất Hỏa vượng, nên Giáp Ngọ, Ất Mùi là Kim âm ở trong cát. Tý là khởi đầu của dương, Ngọ là khởi đầu của âm. Đặt Giáp lên Tý, Ất lên Sửu mà đếm, đến Ngọ thì được Canh, đến Mùi thì được Tân: đó là dương tìm âm. Đặt Giáp lên Ngọ, Ất lên Mùi mà đếm, đến Tý Sửu cũng được Canh Tân: đó là âm sánh đôi với dương. Đây cũng là phép xoay vòng làm cung.
Vợ chồng, mẹ con, giúp nhau, khắc nhau, trên sinh xuống, dưới sinh lên, từ đó điềm lành dữ hiện ra rõ ràng. Trong các loài cỏ có cây sân và cây lũy (?): ăn riêng từng thứ thì chết người, ăn chung với nhau thì sống lâu. Vàng và thiếc đều mềm, nhưng hợp lại mà luyện thì thành cứng. Lẽ vốn là như vậy.
Lại xem thiên Lục Vi Chỉ luận (một thiên trong sách y học "Hoàng Đế Nội Kinh – Tố Vấn"), thấy nói về nạp âm như sau. Tý Ngọ đếm đến Canh, Sửu Mùi đếm đến Tân, Dần Thân đếm đến Mậu, Mão Dậu đếm đến Kỷ, Thìn Tuất đếm đến Bính, Tỵ Hợi đếm đến Đinh. Được bảy là khí Tố Hoàng (?) của phương tây, nạp âm thuộc Kim. Được ba là khí Đan Thiên (trời đỏ) của phương nam, nạp âm thuộc Hỏa. Được chín là khí Dương Cửu của phương đông, nạp âm thuộc Mộc. Được một là khí tổng quản ở trung ương, nạp âm thuộc Thổ. Được năm là khí Cực (?) của phương bắc, nạp âm thuộc Thủy.
Chẳng hạn Giáp Tý, Giáp Ngọ thì đếm từ Giáp đến Canh, Ất Sửu, Ất Mùi thì đếm từ Ất đến Tân, số đều là bảy, nên nạp âm thuộc Kim. Bính Dần, Bính Thân đếm từ Bính đến Mậu, Đinh Mão, Đinh Dậu đếm từ Đinh đến Kỷ, số đều là ba, nên nạp âm thuộc Hỏa. Mậu Thìn, Mậu Tuất đếm từ Mậu đến Bính, Kỷ Tỵ, Kỷ Hợi đếm từ Kỷ đến Đinh, số đều là chín, nên nạp âm thuộc Mộc. Canh Tý, Canh Ngọ, Tân Mùi, Tân Sửu số đều là một, nên nạp âm thuộc Thổ. Bính Tý, Bính Ngọ đếm từ Bính đến Canh, Đinh Mùi, Đinh Sửu đếm từ Đinh đến Tân, số đều là năm, nên nạp âm thuộc Thủy.
Nạp âm là đếm số của can, vì thế chỉ đếm can mà không đếm chi. Như từ Bính đến Canh tức là Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, số là năm. Lại như từ Giáp đến Canh tức là Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, số là bảy. Đó cũng chính là ý của sách Lộ Sử.
Sách Thụy Quế Đường hạ lục (tập bút ký đời Tống) thì nói: Nạp âm của sáu mươi Giáp Tý là dùng âm của Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ để làm sáng tỏ. Một và sáu là Thủy, hai và bảy là Hỏa, ba và tám là Mộc, bốn và chín là Kim, năm và mười là Thổ. Trong ngũ hành chỉ có Kim và Mộc tự nhiên có tiếng; Thủy, Hỏa, Thổ phải mượn hành khác rồi mới thành tiếng: Thủy mượn Thổ, Hỏa mượn Thủy, Thổ mượn Hỏa. Vì vậy âm của Kim là bốn, chín; âm của Mộc là ba, tám; âm của Thủy là năm, mười; âm của Hỏa là một, sáu; âm của Thổ là hai, bảy.
Như Giáp Tý, Ất Sửu cộng số được ba mươi bốn; bốn là âm của Kim, nên gọi là Kim. Mậu Thìn, Kỷ Tỵ cộng số được hai mươi tám; tám là âm của Mộc, nên gọi là Mộc. Canh Ngọ, Tân Mùi cộng số được ba mươi hai; hai là Hỏa, mà Thổ lấy Hỏa làm âm, nên gọi là Thổ. Giáp Thân, Ất Dậu cộng số được ba mươi; mười là Thổ, mà Thủy lấy Thổ làm âm, nên gọi là Thủy. Mậu Tý, Kỷ Sửu cộng số được ba mươi mốt; một là Thủy, mà Hỏa lấy Thủy làm âm, nên gọi là Hỏa. Cả sáu mươi Giáp Tý đều như thế. Bởi vì hai vật Kim hay hai vật Mộc đập vào nhau thì tự nhiên thành tiếng. Còn Thủy phải có Thổ đập vào, Hỏa phải có Thủy dội vào, chế ngự nhau rồi mới thành tiếng. Thổ thì phải nhờ Hỏa nung thành đồ vật rồi mới có tiếng. Đó cũng là lẽ tự nhiên.
Lại có một thuyết cho rằng nạp âm của sáu mươi Giáp Tý đều do năm âm sinh ra, có thứ lớp không rối, ngay ngắn như chuỗi ngọc xâu liền. Giáp Tý đứng đầu, mà năm âm bắt đầu từ Cung. Cung thuộc Thổ, Thổ sinh Kim, nên Giáp Tý là Kim, còn Ất Sửu là âm theo dương. Thương thuộc Kim, Kim sinh Thủy, nên Bính Tý là Thủy, Đinh Sửu theo đó. Giốc thuộc Mộc, Mộc sinh Hỏa, nên Mậu Tý là Hỏa. Chủy thuộc Hỏa, Hỏa sinh Thổ, nên Canh Tý là Thổ. Vũ thuộc Thủy, Thủy sinh Mộc, nên Nhâm Tý là Mộc. Kỷ Sửu, Tân Sửu, Quý Sửu đều theo can chi đứng trước mình.
Đến Giáp Dần thì nạp âm khởi từ Thương. Thương thuộc Kim, Kim sinh Thủy, nên Giáp Dần là Thủy. Giốc thuộc Mộc, Mộc sinh Hỏa, nên Bính Dần là Hỏa. Chủy thuộc Hỏa, Hỏa sinh Thổ, nên Mậu Dần là Thổ. Vũ thuộc Thủy, Thủy sinh Mộc, nên Canh Dần là Mộc. Cung thuộc Thổ, Thổ sinh Kim, nên Nhâm Dần là Kim. Năm can chi có chi Mão đều theo đó.
Đến Giáp Thìn thì nạp âm khởi từ Giốc. Giốc thuộc Mộc, Mộc sinh Hỏa, nên Giáp Thìn là Hỏa. Chủy thuộc Hỏa, Hỏa sinh Thổ, nên Bính Thìn là Thổ. Vũ thuộc Thủy, Thủy sinh Mộc, nên Mậu Thìn là Mộc. Cung thuộc Thổ, Thổ sinh Kim, nên Canh Thìn là Kim. Thương thuộc Kim, Kim sinh Thủy, nên Nhâm Thìn là Thủy. Năm can chi có chi Tỵ đều theo đó.
Cung, Thương, Giốc đều như vậy, chỉ có Chủy và Vũ không được đứng đầu. Vì thế Giáp Ngọ lại giống Giáp Tý, Giáp Thân giống Giáp Dần, Giáp Tuất giống Giáp Thìn. Năm can chi có chi Mùi, năm can chi có chi Dậu, năm can chi có chi Hợi cũng đều theo loại của mình.
Lại có một thuyết nữa. Số Đại diễn là năm mươi, trong đó dùng bốn mươi chín. Đây là lời trong Kinh Dịch về phép bói cỏ thi: lấy năm mươi cọng, bỏ ra một, dùng bốn mươi chín. Trước hết bày ra số bốn mươi chín, rồi dùng thái số, tức con số riêng gán cho mỗi can và mỗi chi: Giáp, Kỷ, Tý, Ngọ là chín; Ất, Canh, Sửu, Mùi là tám; Bính, Tân, Dần, Thân là bảy; Đinh, Nhâm, Mão, Dậu là sáu; Mậu, Quý, Thìn, Tuất là năm; riêng Tỵ, Hợi là bốn.
Đem bớt dần từng năm một, phần dư không đủ năm thì dùng làm nạp âm: một thuộc Thủy, hai thuộc Hỏa, ba thuộc Mộc, bốn thuộc Kim, năm thuộc Thổ; rồi lấy hành mà nó sinh ra để dùng. Như dư một là Thủy, Thủy sinh Mộc; dư hai là Hỏa, Hỏa sinh Thổ; dư ba là Mộc, Mộc sinh Hỏa; dư bốn là Kim, Kim sinh Thủy; dư năm là Thổ, Thổ sinh Kim.
Giả như Giáp Tý, Ất Sửu, bốn vị can chi cộng lại là ba mươi bốn; lấy bốn mươi chín trừ đi số ấy còn mười lăm, bớt hai lần năm là mười, còn dư năm, thuộc Thổ. Thổ sinh được Kim, vì vậy Giáp Tý, Ất Sửu là Kim. Bính Dần, Đinh Mão, bốn vị can chi cộng lại là hai mươi sáu; trừ đi còn hai mươi ba, bớt bốn lần năm là hai mươi, còn dư ba, thuộc Mộc. Mộc sinh được Hỏa, vì vậy Bính Dần, Đinh Mão là Hỏa. Các cặp khác cứ theo đó mà suy.
Đại để, sáu mươi Giáp Tý thuộc về lịch, còn nạp âm thuộc về luật, tức âm nhạc; đó là chỗ khác nhau giữa can chi và nạp âm. Đây là số tự nhiên của trời đất. Hà Đồ là bức đồ số cổ tương truyền hiện ra trên lưng con long mã ở sông Hoàng Hà, biểu thị lẽ tương sinh của ngũ hành. Số của Hà Đồ là số tương sinh. Sinh thì xoay về bên trái, nên Thổ ở trung ương sinh Kim ở phương tây, Kim phương tây sinh Thủy ở phương bắc, Thủy phương bắc sinh Mộc ở phương đông, Mộc phương đông sinh Hỏa ở phương nam, Hỏa phương nam lại sinh Thổ ở trung ương.
Lạc Thư là bức đồ số cổ tương truyền hiện ra trên lưng con rùa ở sông Lạc, biểu thị lẽ tương khắc. Số của Lạc Thư là số tương khắc. Khắc thì xoay về bên phải, nên Thổ ở trung ương khắc Thủy ở phương bắc và tây bắc; Thủy ấy khắc Hỏa ở phương tây và tây nam; Hỏa ấy khắc Kim ở phương nam và đông nam; Kim ấy khắc Mộc ở phương đông và đông bắc; Mộc ấy lại khắc Thổ ở trung ương. Không có chỗ nhỏ nhặt nào là không thông suốt; đó là chỗ kỳ diệu của nạp âm. Chắc chắn phép này do Hoàng Đế đặt ra, không còn gì phải ngờ.
Lại xét xem vì sao thái số lấy Giáp, Kỷ, Tý, Ngọ làm số chín. Muôn vật gốc ở trời đất và vận hành theo bốn mùa. Mùa xuân muôn vật tươi tốt lớn lên ở Cấn (quẻ ứng với phương đông bắc, thuộc Thổ), mùa thu muôn vật héo rụng ở Khôn (ứng với phương tây nam, cũng thuộc Thổ). Sinh ra, phát triển, quay về, cất giấu, đều không lìa khỏi Thổ, mà Thổ chính là Khôn và Cấn. Kinh Dịch nói: Cấn là nơi bắt đầu sinh ra vật, Khôn là nơi kết thúc làm thành vật. Giáp là đầu của thiên can, Tý là đầu của địa chi. Đó là sự tuần hoàn của âm dương, là lúc một hào dương trở lại, ứng với quẻ Phục và tháng Tý. Vì vậy Giáp Tý khởi từ số của trời đất là như thế.
Tý là một dương, thuộc Càn, là đạo làm cha; Giáp và Nhâm phối với nó, theo phép nạp giáp Càn nạp Giáp, Nhâm. Từ Tý đặt Giáp đếm đến Thân thì gặp Nhâm, được số chín. Đó là "Càn nguyên dùng chín": quẻ Càn lấy số chín, số dương lớn nhất, làm số của hào dương. Vợ chồng phối hợp với nhau, Giáp hợp với Kỷ, nên hai can Giáp, Kỷ đều được chín. Trên Sửu đặt Ất, đếm đến Thân được tám, nên hai can Ất, Canh đều được tám. Trên Dần đặt Bính, đếm đến Thân được bảy, nên hai can Bính, Tân đều được bảy. Trên Mão đặt Đinh, đếm đến Thân được sáu, nên hai can Đinh, Nhâm đều được sáu. Trên Thìn đặt Mậu, đếm đến Thân được năm, nên hai can Mậu, Quý đều được năm. Đó là thiên can khởi từ Càn.
Ngọ là một âm, thuộc Khôn, là đạo làm bề tôi; Ất và Quý phối với nó, theo phép nạp giáp Khôn nạp Ất, Quý. Từ Ngọ đặt Ất đếm đến Dần thì gặp Quý, được chín. Tý là một dương, Ngọ là một âm, ấy là đạo vợ chồng, nên hai chi Tý, Ngọ đều được chín. Sửu thêm Dần (?), đếm đến Mùi được tám, nên hai chi Sửu, Mùi đều được tám. Lấy Dần thêm Giáp (?), đếm đến Dần được bảy, nên hai chi Dần, Thân đều được bảy. Lấy Mão thêm Dậu, đếm đến Dần được sáu, nên hai chi Mão, Dậu đều được sáu. Lấy Thìn thêm Tuất, đếm đến Dần được năm, nên hai chi Thìn, Tuất đều được năm. Lấy Tỵ thêm Hợi, đếm đến Dần được bốn, nên hai chi Tỵ, Hợi đều được bốn.
Số dừng ở chín mà không nói đến mười, vì đến mười thì lại khởi lên một số mới; cho nên phàm số mười thì gọi là "một mười". Số của Lạc Thư bắt đầu từ một, kết thúc ở chín. (chỗ này nguyên bản bị khuyết) Đây là số sinh khắc tự nhiên của Hà Đồ và Lạc Thư.
Bởi vì thuật số bắt rễ từ lý và số, không có chỗ nhỏ nhặt nào là không thông suốt; đó là chỗ kỳ diệu của nạp âm. Chắc chắn phép này do Hoàng Đế đặt ra, không còn gì phải ngờ. Lại xét xem vì sao thái số lấy Giáp, Kỷ, Tý, Ngọ làm số chín. Muôn vật gốc ở trời đất và vận hành theo bốn mùa. Mùa xuân muôn vật tươi tốt lớn lên ở Cấn, mùa thu muôn vật héo rụng ở Khôn. Sinh ra, phát triển, quay về, cất giấu, đều không lìa khỏi Thổ, mà Thổ chính là Khôn và Cấn. Kinh Dịch nói: Cấn là nơi bắt đầu sinh ra vật, Khôn là nơi kết thúc làm thành vật. Giáp là đầu của thiên can, Tý là đầu của địa chi. Đó là sự tuần hoàn của âm dương, là lúc một hào dương trở lại. Vì vậy Giáp Tý khởi từ số của trời đất là như thế.
Tý là một dương, thuộc Càn, là đạo làm cha; Giáp và Nhâm phối với nó. Từ Tý đặt Giáp đếm đến Thân thì gặp Nhâm, được số chín; đó là "Càn nguyên dùng chín". Vợ chồng phối hợp với nhau, nên hai can Giáp, Kỷ đều được chín. Trên Sửu đặt Ất, đếm đến Thân được tám, nên hai can Ất, Canh đều được tám. Trên Dần đặt Bính, đếm đến Thân được bảy, nên hai can Bính, Tân đều được bảy. Trên Mão đặt Đinh, đếm đến Thân được sáu, nên hai can Đinh, Nhâm đều được sáu. Trên Thìn đặt Mậu, đếm đến Thân được năm, nên hai can Mậu, Quý đều được năm. Đó là thiên can khởi từ Càn.
Ngọ là một âm, thuộc Khôn, là đạo làm bề tôi; Ất và Quý phối với nó. Từ Ngọ đặt Ất đếm đến Dần thì gặp Quý, được chín. Tý là một dương, Ngọ là một âm, ấy là đạo vợ chồng, nên hai chi Tý, Ngọ đều được chín. Sửu thêm Dần (?), đếm đến Mùi được tám, nên hai chi Sửu, Mùi đều được tám. Lấy Dần thêm Thân, đếm đến Dần được bảy, nên hai chi Dần, Thân đều được bảy. Lấy Mão thêm Dậu, đếm đến Dần được sáu, nên hai chi Mão, Dậu đều được sáu. Lấy Thìn thêm Tuất, đếm đến Dần được năm, nên hai chi Thìn, Tuất đều được năm. Lấy Tỵ thêm Hợi, đếm đến Dần được bốn, nên hai chi Tỵ, Hợi đều được bốn.
Số dừng ở chín mà không nói đến mười, vì đến mười thì lại khởi lên số một; cho nên phàm số mười thì gọi là "một mười". Số của Lạc Thư bắt đầu từ một, kết thúc ở chín. Thái số chỉ dùng các số từ bốn đến chín, không nói đến một, hai, ba. Đó là vì một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh muôn vật. Một là trời, hai là đất, ba là người; có trời đất rồi mới có muôn vật, nên gọi là tam nguyên.
Vả lại thiên can có mười, địa chi có mười hai. Thái số khởi từ chín và kết thúc ở bốn thì thiên can, địa chi đã được gán hết, tự nhiên không còn chỗ cho một, hai, ba. Cách khởi số của thái số đều là lẽ tự nhiên như thế, không thể không biết.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video