Thiên "Vu liệt" (bàn về đồng cốt), thứ hai mươi sáu.
Phàm sự lành dữ của con người, việc làm là chính, còn mệnh định đoạt sau cùng. Việc làm là phẩm chất của bản thân; mệnh là sự sắp đặt của trời. Cái ở nơi mình thì vốn có thể làm được; cái ở nơi trời thì không thể biết được. Vu hích (đồng cốt; "vu" là bà đồng, "hích" là ông đồng) khấn vái cầu xin cũng là một sự giúp sức, nhưng không có đức thì chẳng linh nghiệm. Những việc khấn cầu của vu sử (thầy cúng và quan coi việc bói toán, lễ cúng) đại khái chỉ là để giao tiếp với quỷ thần mà cứu vớt những việc nhỏ nhặt thôi; còn đến mệnh lớn thì chẳng làm gì được.
Ví như dân thường đến cầu xin quan lại: có thể gỡ được lỗi nhỏ, nhưng không thể thoát được tội thật. Giả sử có người ngày đêm khinh nhờn lời dạy của vua và cha, xúc phạm lệnh cấm của tiên vương (các vị vua hiền đời trước), không chế ngự lòng mình, không nghĩ đến chuyện sửa lỗi làm lành, mà chỉ vội vàng đi cầu xin để mong được tha thì chắc chắn chẳng mong gì được. Chẳng bằng sửa mình, cẩn thận dè dặt, đừng phạm vào những mệnh lệnh nhất định phải theo của bề trên. Cho nên Khổng Tử không nghe lời Tử Lộ, mà nói: "Khâu này cầu đảo đã lâu rồi" (Khâu là tên Khổng Tử; khi ông ốm, học trò là Tử Lộ xin cầu khấn thần linh, ông đáp vậy, ý nói cả đời sống theo đạo chính là cầu đảo rồi, không cần cầu khấn thêm).
Sách Hiếu kinh nói: "Như thế, nên khi sống thì cha mẹ được yên vui, khi cúng tế thì vong linh về hưởng." Xét theo đó thì đạo đức và lẽ phải không trái thì quỷ thần mới hưởng lễ; quỷ thần đã hưởng lễ thì phúc lộc mới dồi dào. Cho nên Kinh Thi nói: "Ban phúc dồi dào, ban phúc lớn lao, dáng vẻ nghiêm trang cẩn trọng. Thần đã say đã no, phúc lộc liền đáp lại." Câu ấy nói rằng đạo đức, lẽ phải của người tốt đẹp sum suê, thần hưởng lễ được say no, bèn đáp lại bằng phúc lành.
Quắc công (vua nước Quắc) mời đón thần mà mất nước rất nhanh, Triệu Anh (đại phu nước Tấn) tế trời mà mau bị diệt; đó chính là điều người xưa nói: thần không hưởng lễ cúng của họ, dân không theo việc của họ. Cho nên sử nước Lỗ chép: "Nước sắp hưng thì nghe theo dân; nước sắp mất thì nghe theo thần."
Sở Chiêu vương không chịu cúng giải trừ đám mây lạ (thấy điềm mây, có người khuyên cúng để chuyển tai họa sang các quan, vua không chịu), Tống Cảnh công không chịu chuyển tai ương sang người khác, Tử Sản (tướng nước Trịnh) cự tuyệt lời Bì Táo (người nước Trịnh giỏi xem thiên văn, xin dâng ngọc cúng để trừ hỏa hoạn), Chu Văn công (vua nước Chu) làm trái lời quan bói toán (quẻ bói nói dời đô lợi cho dân mà không lợi cho vua, ông vẫn dời đô). Những người ấy đều là người biết xét kỹ bản thân, hiểu đạo, giữ mình để chờ mệnh trời.
Án Bình Trọng (tức Án Anh, tướng nước Tề) có nói: "Khấn chúc mà có ích, thì nguyền rủa cũng có hại." Quý Lương can vua nước Tùy, Cung Chi Kỳ khuyên vua nước Ngu (cả hai đều nói thần linh chỉ theo đức và lòng dân), có thể nói là những người sáng tỏ đạo trời và người, thấu hiểu giới hạn của thần linh.
Yêu quái không thắng được đức, tà không đánh đổ được chính, đó là lẽ thường của trời. Dẫu có lúc trái đi, nhưng người khôn vẫn giữ chính đạo mà không gần gũi dâm quỷ (quỷ tà, loại quỷ không chính đáng được thờ cúng). Cái gọi là dâm quỷ là những tinh vật gian tà (?), không phải là thần linh thật có giữ chức trách. Trong cõi quỷ có loại này, cũng như trong loài người có kẻ nói lời gian dối, đem sự công bằng ra mua bán (?) để cầu xin lợi lộc. Nếu ai dụ dỗ chúng thì chúng từ xa kéo đến không dứt, rốt cuộc tất sinh tai họa.
Quỷ thần cũng vậy, cho nên Thân Nhu (đại phu nước Lỗ) nói: "Điều người ta kiêng sợ, chính khí của người bốc lên mà rước lấy nó. Người không có chỗ sơ hở thì yêu quái không tự nổi lên." Thế nên người ta không nên kiêng kỵ nhiều; kiêng kỵ nhiều, sợ hãi bậy bạ thì thật sự chuốc lấy điềm gở.
Vả lại, người có tước vị, quỷ thần cũng có bậc cao thấp. Trời đất, núi sông, xã tắc (thần đất và thần lúa, tượng trưng cho đất nước), ngũ tự (năm lễ tế các thần trong nhà: thần cửa lớn, thần cửa buồng, thần giữa nhà, thần bếp, thần đường đi), cùng các bậc vua chư hầu, quan khanh quan sĩ có công với dân, đó là những vị mà thiên tử và chư hầu ra lệnh thờ cúng. Còn những thứ chỉ có đồng cốt tự nói riêng với nhau, kẻ tầm thường trông vào mà sợ, như bảy thần Thổ công (thần đất, kiêng động đất), Phi thi (quỷ xác bay, gây bệnh đột ngột), Cữu mị (quỷ mị gây tai họa), Bắc quân (thần phương bắc), Hàm tụ (?), Đương lộ (thần chắn đường), Trực phù (thần trực ngày theo phép xem ngày), cùng những điều kiêng cữ vụn vặt khi sửa sang nhà cửa trong dân gian, vốn không phải là thứ bậc thiên vương phải kiêng sợ.
Ngày trước ở kinh đô không hề kiêng giữ, động công xây dựng phạm vào điều cấm, vậy mà từ đó điềm lành ứng hiện, con cháu hưng thịnh; đời sau dẫu kiêng cữ cũng không hơn được trước (?). Vả lại, làm vua mà sợ bề tôi, ở trên mà phải nể dưới, thì tất tỏ ra yếu mà chuốc lấy sự khinh nhờn, e rằng chẳng phải cách rước phúc.
Ta từng xem sách ghi chép đời trước: bậc vua chúa nào sửa mình ngay thẳng, thưởng phạt rõ ràng thì nước được trị mà dân yên ổn; dân yên ổn vui vẻ thì trời vui lòng mà tăng thêm lịch số (vận số trị vì, số năm giữ ngôi của một triều). Cho nên Kinh Thư nói: "Vua nhờ dân nhỏ mà nhận được mệnh trời lâu dài." Khổng Tử nói: "Người được trời giúp là người thuận theo đạo; người được người giúp là người giữ chữ tín. Giữ chữ tín, nghĩ đến chuyện thuận theo đạo, lại biết tôn trọng người hiền, vì vậy được trời phù hộ, tốt lành mà không gì là không lợi." Đó chính là gốc rễ quan trọng nhất để đẩy lùi tai họa và đem lại phúc lành.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video