Quyển bảy
Thiên Mộng liệt (bàn về các loại giấc mộng), thứ hai mươi tám
Giấc mộng có các loại sau. Mộng trực là mộng báo thẳng, ứng nghiệm đúng như đã thấy. Mộng tượng là mộng báo bằng hình ảnh tượng trưng. Mộng tinh là mộng do ý nghĩ chuyên chú, tha thiết sinh ra. Mộng tưởng là mộng do điều nghĩ ngợi ban ngày sinh ra. Mộng nhân là mộng mà lành dữ tùy theo người mộng là ai. Mộng cảm là mộng do cảm ứng với thời tiết, khí trời. Mộng thời là mộng ứng với mùa. Mộng phản là mộng ứng nghiệm ngược với điều thấy. Mộng bệnh là mộng do bệnh trong người gây ra. Mộng tính là mộng mà lành dữ tùy theo tính tình, sở thích của người mộng.
Ngày xưa, thời Vũ vương (Chu Vũ vương, vua lập ra nhà Chu), bà Ấp Khương vừa mang thai Thái Thúc thì mộng thấy Thượng Đế bảo mình: "Ta đặt tên con ngươi là Ngu, và sẽ ban cho nó đất Đường." Đến khi đứa bé sinh ra, trên lòng bàn tay có vân thành chữ "Ngu", nhân đó lấy làm tên. Sau Thành vương diệt nước Đường, bèn phong đất ấy cho người con này. Đó gọi là giấc mộng ứng nghiệm thẳng.
Kinh Thi nói: "Mộng thấy gấu đen, gấu lớn là điềm sinh con trai; mộng thấy rắn độc, rắn thường là điềm sinh con gái." Lại nói: "Mộng thấy đám đông hóa thành cá, ấy là năm được mùa; mộng thấy cờ vẽ rùa rắn hóa thành cờ vẽ chim cắt, ấy là nhà cửa con cháu đông đúc sum suê." Đó gọi là giấc mộng tượng trưng.
Khổng Tử sinh vào đời loạn, ngày ngày nghĩ đến đức của Chu Công (người phò tá nhà Chu, đặt ra lễ nhạc), đêm đến liền mộng thấy ông. Đó gọi là giấc mộng do ý nghĩ chuyên chú. Người ta nghĩ đến ai thì mộng thấy người ấy đến; có điều lo thì mộng thấy việc ấy. Đó gọi là giấc mộng do ghi nhớ, nghĩ ngợi.
Nay cùng một việc, người sang mộng thấy thì là điềm lành, kẻ hèn mộng thấy thì là điềm dữ; người quân tử mộng thấy thì là vinh, kẻ tiểu nhân mộng thấy thì là nhục. Đó gọi là giấc mộng tùy theo địa vị con người.
Tấn Văn công, trước trận Thành Bộc, mộng thấy vua Sở đè lên mình mà hút óc mình, đó là điềm rất xấu. Thế mà đến khi giao chiến lại thắng lớn. Đó gọi là giấc mộng ngược đến cùng cực.
Mộng lúc trời âm u mưa dầm khiến người nặng nề, mê muội như bị bóng đè. Mộng lúc trời nắng hạn khiến người thấy cảnh rối loạn, chia lìa. Mộng lúc rét lớn khiến người oán hờn, buồn bã. Mộng lúc gió lớn khiến người thấy mình bay lượn, phiêu dạt. Đó gọi là giấc mộng do cảm ứng với khí trời.
Mùa xuân mộng thấy cảnh sinh sôi nảy nở, mùa hạ mộng thấy cảnh cao rộng sáng sủa, mùa thu và mùa đông mộng thấy cảnh chín muồi, thu cất. Đó gọi là giấc mộng ứng theo mùa.
Bệnh thuộc âm (âm và dương là hai mặt đối lập của mọi sự vật; bệnh âm thường thiên về lạnh, suy) thì mộng thấy lạnh. Bệnh thuộc dương (thường thiên về nóng, thịnh) thì mộng thấy nóng. Bệnh ở bên trong thì mộng thấy cảnh rối loạn, bệnh ở bên ngoài thì mộng thấy cảnh tỏa phát ra. Mộng do trăm thứ bệnh, có khi tản mác, có khi dồn tụ. Đó gọi là giấc mộng do khí (luồng sinh lực vận hành trong cơ thể) bị bệnh.
Lòng dạ tình ý của con người, chỗ thích chỗ ghét không giống nhau: có người coi điều này là tốt, có người lại coi điều ấy là xấu. Nên mỗi người phải tự xét, thường đoán mộng theo chỗ lòng mình hướng theo. Đó gọi là giấc mộng tùy theo tính tình.
Cho nên mộng báo trước rồi ứng nghiệm không sai lệch (?) thì gọi là mộng tinh. Ban ngày nghĩ đến điều gì, ban đêm mộng thấy việc ấy, chợt lành chợt dữ, tốt xấu không đáng tin, thì gọi là mộng tưởng. Lành dữ tùy người sang hay hèn, hiền hay ngu, nam hay nữ, già hay trẻ, thì gọi là mộng nhân. Mộng ứng với gió mưa, rét nóng thì gọi là mộng cảm.
Mộng ứng với sự vượng tướng của ngũ hành thì gọi là mộng thời. Ngũ hành là năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, tượng trưng cho mọi sự vật. Vượng tướng là trạng thái thịnh nhất (vượng) và đang lên (tướng) của mỗi hành theo từng mùa.
Âm đến cùng cực thì thành lành, dương đến cùng cực thì thành dữ, gọi là mộng phản. Xem người ấy mắc bệnh gì, xét người ấy mộng thấy gì, gọi là mộng bệnh. Lòng thích hay ghét điều gì thì ứng nghiệm vào việc theo điều ấy, gọi là mộng tính. Mười loại kể trên là đại lược của phép đoán mộng.
Thế nhưng người đoán lành dữ phần nhiều lại đoán ngược với điều thấy trong mộng, vì cớ gì vậy? Há chẳng phải vì người lúc thức thuộc dương, lúc ngủ thuộc âm, mà việc của âm và dương vốn trái ngược nhau sao? Điều ấy cũng chỉ đúng với những giấc mộng không rõ rệt lắm mà thôi.
Giả như mộng thấy việc lành mà trong lòng mình rất vui mừng, niềm vui phát ra từ tận đáy lòng, thì thật là lành. Mộng thấy việc dữ mà trong lòng rất sợ hãi, lo buồn, nỗi sợ phát ra từ tận đáy lòng, thì thật là xấu. Còn cái gọi là mùa thu, mùa đông mộng thấy chết chóc, thương tổn mà vẫn là lành, ấy là vì thuận với mùa (thu đông là mùa tàn lụi, thu cất). Tuy vậy, cũng chỉ vừa thoát được tai hại lớn thôi, vẫn không bằng đừng mộng thấy.
Đại thể phép xét mộng như sau. Những hình tượng sạch sẽ, tươi đẹp, dáng vẻ rắn chắc mạnh mẽ, tre cây xanh tốt, nhà cửa đồ dùng mới làm xong, vuông vắn ngay ngắn, thông suốt, sáng sủa ấm áp, những hình tượng đi lên, hướng về hưng thịnh, đều là điềm lành vui: mưu tính thì thuận, làm việc thì thành.
Những thứ hôi hám, dơ bẩn, mục nát, khô héo, tắt lịm (?), nghiêng lệch, xiêu vẹo, bị cắt mũi chặt chân, không yên ổn, bế tắc tối tăm, rời rã, rơi rụng xuống, những hình tượng hướng về suy tàn, đều là điềm xấu (?): mưu kế không thuận, làm việc không thành.
Những chuyện yêu quái kỳ dị, đáng ghét đáng sợ đều là điềm lo. Tranh vẽ, hình nặn (?), đồ chạm khắc không phải vật thật, đồ gốm rỗng không, đều là điềm bị lừa dối. Đào kép, phường hát, vai hề, những cảnh trẻ con đùa giỡn (?), đều là điềm vui cười. Đó là những phần lớn trong phép xét mộng.
Có giấc mộng rất rõ ràng mà không đoán được gì, có giấc mộng rất mờ nhạt mà lại ứng nghiệm, là vì sao?
Đáp rằng: vốn cái gọi là "mộng" là tên gọi trạng thái mê mờ, không nhận biết rõ ràng, tức là mượn tên của sự mơ màng hỗn độn. Cho nên cũng không nên chỉ tin vào mộng mà quyết định việc. Người ta tỉnh táo bàn tính việc, rồi đứng dậy làm, mà còn có khi không thành, huống chi là những giấc mộng lộn xộn, lúc nhớ lúc quên, thì sao có thể chắc chắn được? Chỉ khi nào có lòng tinh thành cảm động, được thần linh báo cho biết, thì mới có thể đoán được.
Vì thế, mộng lạ của người quân tử không phải chỉ là hão huyền, ắt phải có duyên cớ. Mộng lạ của kẻ tiểu nhân cũng không phải chỉ là chuyện ngông cuồng (?), có lúc cũng có điềm lành. Bởi vậy Vũ Đinh (vua nhà Thương) mộng thấy được bậc thánh mà tìm được Phó Duyệt (sau làm tể tướng giỏi), còn Nhị Thế (vua thứ hai nhà Tần) mộng thấy hổ trắng mà mất cả nước.
Những giấc mộng kỳ lạ phần nhiều có duyên cớ, ít khi vô cớ. Nay trong một giấc ngủ, mộng có khi biến đổi nhiều lần, trăm vật thay nhau hiện đến, mà người mộng không kể lại được đầy đủ, nên người đoán có khi không trúng. Đó không phải lỗi của phép đoán, mà là lỗi của người mộng.
Cũng có khi người mộng đã kể rõ ràng, mà người giải không biết liên hệ các loại giống nhau, xem xét cho khắp, nên tốt xấu đoán ra không nghiệm. Đó không phải sách đoán mộng sai, mà là lỗi của người giải. Cho nên cái khó của việc đoán mộng chính là đọc hiểu được sách đoán mộng.
Đoán mộng phải thận trọng với những biến đổi trong mộng, xét kỹ các dấu hiệu, bên trong thì xét tình ý của người mộng, bên ngoài thì xét sự vượng tướng của ngũ hành theo thời, thì dấu hiệu lành dữ, sự ứng nghiệm tốt xấu mới mong thấy được.
Vả lại, theo lẽ thường của con người: thấy điềm lành mà biết sửa mình theo đức thì phúc ắt thành; thấy điềm lành mà buông thả thì phúc chuyển thành họa. Thấy điềm dữ mà kiêu căng khinh nhờn thì họa ắt thành; thấy điềm dữ mà biết răn sợ thì họa chuyển thành phúc.
Cho nên khi bà Thái Tự (vợ Chu Văn vương) có giấc mộng lành, Văn vương không dám yên tâm hưởng điềm lành, mà làm lễ tế các vị thần, rồi mới đoán mộng ở Minh đường (tòa nhà lớn nơi nhà vua cử hành lễ lớn và ban chính lệnh), cùng lạy tạ giấc mộng lành. Ông sửa mình, xét lỗi, răn sợ, nghe tin mừng mà như nghe tin lo, nên mới thành tựu được điềm lành mà có được thiên hạ.
Còn Quắc công mộng thấy thần Nhục Thu (thần mùa thu, coi việc hình phạt, giết chóc) ban cho ruộng tốt, tự cho là điềm lành, bắt giam quan sử tên Ngân (người đã đoán đó là điềm dữ), lại sai cả nước chúc mừng giấc mộng. Nghe điều đáng lo mà lại mừng, nên mới thành ra điềm dữ mà mất nước.
Kinh Dịch nói: "Khiến cho biết sợ, lại hiểu rõ về lo âu tai hoạn và nguyên cớ của chúng." Phàm khi có giấc mộng lạ làm lòng xao động, cho đến điềm lành dữ của con người, hay khí sắc (màu da, thần sắc trên mặt mà thầy tướng dùng để đoán vận) khi xem tướng, thì bất kể tốt hay xấu, đều nên thường giữ lòng sợ hãi, sửa mình xét lỗi, lấy đức mà đón nhận. Như thế sẽ gặp được điều lành, lộc trời ban được bền lâu đến cuối đời.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video