Thiên Ngũ Đức chí (ghi chép về Ngũ đức, tức năm "đức" Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy; theo thuyết xưa, mỗi triều đại được trời trao một đức để làm vua, các đức nối nhau xoay vòng), thiên thứ ba mươi tư.
Từ thuở xa xưa, trời đất mới mở ra. Tam Hoàng (ba vị vua thánh đầu tiên trong truyền thuyết) lần lượt cai trị, mỗi vị đặt hiệu và thụy hiệu (tên tôn xưng đặt sau khi mất) để ghi nhớ thời đại của mình. Mệnh trời truyền qua năm đời, chính sóc (ngày đầu năm, tháng đầu năm theo lịch; mỗi triều mới lên thì đổi lại để tỏ mình nhận mệnh trời) cứ ba lần lại quay về như cũ. Thần linh cảm ứng vào người mẹ mà sinh ra các bậc vua, nhờ đó dựng nên nước. Các triều mất nước là vì kiêu căng lười nhác, bị diệt vong là vì chồng chất điều ác. Thần linh thì vi diệu, tinh tế (?), còn mệnh trời thì không cố định mãi. Có vị làm vua nhờ nương vào thần linh, có vị nối dòng mà được nuôi dưỡng lên ngôi (?). Thời trước Thái Hạo thì quá xa xưa rồi. Từ đó trở về sau thì khá có thể ghi chép được. Dù đã dốc lòng suy nghĩ kỹ, bàn luận vẫn có chỗ sai. Vì vậy soạn lại lời dạy của người xưa, viết thành thiên Ngũ Đức chí.
Đời truyền nhau về Tam Hoàng và Ngũ Đế (năm vị vua thánh nối tiếp sau Tam Hoàng). Phần nhiều cho rằng Phục Hy, Thần Nông là hai trong Tam Hoàng; còn vị thứ ba thì có người nói là Toại Nhân, có người nói là Chúc Dung, có người nói là Nữ Oa. Đúng hay sai thì chưa thể biết. Tôi nghe nói thời xưa có Thiên Hoàng, Địa Hoàng, Nhân Hoàng; có người cho rằng Tam Hoàng là chỉ ba vị ấy, tôi cũng không dám nói chắc. Tất cả những điều này, trong Ngũ Kinh (năm bộ kinh điển của Nho gia: Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Dịch, Kinh Xuân Thu) đều không có lời chép rõ ràng. Cho nên tôi tạm dựa theo thiên Hệ từ (phần lời giải thích chung đính kèm Kinh Dịch), ghi chép từ Phục Hy trở về sau, để lại cho các bậc hiền tài đời sau. Tuy phần nhiều chưa chắc đã đúng, nhưng mong rằng có thể nhờ đó mà xem xét rộng khắp, cùng nhau tìm ra sự thật (?).
Có dấu chân người khổng lồ hiện ra ở Lôi Trạch (đầm Sấm), bà Hoa Tư giẫm lên mà sinh ra Phục Hy. Tướng mạo của ông có nhật giác (xương trán gồ lên như mặt trời, theo tướng học là dấu hiệu của bậc đế vương), đời gọi là Thái Hạo. Ông đóng đô ở đất Trần. Đức của ông là Mộc, ông lấy rồng để ghi việc, nên các quan đều gọi là "quan rồng" và lấy rồng đặt tên chức. Ông làm ra Bát quái (tám quẻ cơ bản của Kinh Dịch, mỗi quẻ gồm ba vạch, tượng trưng cho trời, đất, sấm, gió, nước, lửa, núi, đầm), thắt dây làm lưới để đánh cá.
Dòng dõi đời sau của ông là Đế Khốc, thay họ Chuyên Húc làm vua. Tướng mạo của ông có trán gồ như đội tấm khiên, hiệu là Cao Tân. Bẩm chất của ông thần diệu, đức hạnh nghiêm kính; ông đón tiễn mặt trời mặt trăng, thuận theo phép tắc của trời, biết sắp xếp thứ tự tam thần (ba loại sáng trên trời: mặt trời, mặt trăng, các vì sao, tức làm lịch) để giúp ích cho dân. Ông soạn nhạc Lục Anh. Đời ấy ông có tám người con tài giỏi: Bá Phấn, Trọng Kham, Thúc Hiến, Quý Trọng, Bá Hổ, Trọng Hùng, Thúc Báo, Quý Li; họ trung thành, nghiêm trang, cung kính, tốt đẹp, hiền từ, nhân ái, ôn hòa; người trong thiên hạ gọi họ là Bát Nguyên (tám người hiền thiện).
Dòng dõi đời sau là bà Khương Nguyên, giẫm lên dấu chân người khổng lồ mà sinh ra Cơ Khí. Tướng mạo của ông có cằm má nở rộng (?). Ông làm Tư đồ (quan lo việc dân chúng và giáo hóa) cho vua Nghiêu, lại coi việc gieo trồng, trồng các giống lúa tốt. Vua Nghiêu gặp nạn lụt, muôn dân nhờ ông mà được cứu. Cho nên vua Thuấn đặt cho ông danh hiệu là Hậu Tắc (vị chúa coi việc trồng lúa). Trước kia, khi họ Liệt Sơn làm chủ thiên hạ, có người con tên là Trụ biết trồng trăm thứ lúa, nên được tôn làm Tắc (thần lúa), từ đời nhà Hạ trở về trước đều thờ ông. Đến khi nhà Chu nổi lên thì lấy Khí thay vào, đến nay vẫn thờ.
Bà Thái Nhâm mộng thấy người cao lớn cảm ứng vào mình, sinh ra Chu Văn Vương. Tướng mạo của ông có bốn núm vú. Ông làm Tây Bá (người đứng đầu các chư hầu phía tây), dấy lên ở đất Kỳ. Ông phân xử vụ tranh chấp giữa hai nước Ngu và Nhuế, từ đó bắt đầu nhận mệnh trời. Chu Vũ Vương có răng mọc liền nhau, đánh thắng nhà Ân, chấm dứt sự giết chóc, hoàn thành đạo trị nước của nhà Chu. Họ Cơ được chia phong làm nhiều nước: Quản, Thái, Thành, Hoắc, Lỗ, Vệ, Mao, Đam, Cáo, Ung, Tào, Đằng, Tất, Nguyên, Phong, Tuân là hàng "chiêu" của Văn Vương (theo phép chiêu mục trong tông miếu, các đời nối nhau xếp xen kẽ hai hàng chiêu và mục; ở đây chỉ các con của Văn Vương). Vu, Tấn, Ứng, Hàn là hàng "mục" của Vũ Vương (tức các con của Vũ Vương). Phàm, Tưởng, Hàn (?), Mão, Tộ, Sái là dòng dõi của Chu Công. Còn Chu, Thiệu, Quắc, Ngô, Tùy, Bân, Phương, Ngang, Tức, Phan, Dưỡng, Hoạt, Cảo, Cung, Mật, Vinh, Đan, Quách, Dương, Phùng, Quản, Đường, Hàn, Dương, Cô, Loan, Cam, Lân Ngu (?), họ Vương đều là họ Cơ.
Có con rồng thần thò đầu ra ở núi Thường Dương, cảm ứng vào bà Nhậm Tự, sinh ra Xích Đế (Vua Đỏ) Khôi Ngỗi. Hiệu riêng của ông là Viêm Đế, đời gọi là Thần Nông, thay họ Phục Hy làm vua. Đức của ông là Hỏa, lấy lửa để ghi việc, nên các quan gọi là "quan lửa" và lấy lửa đặt tên chức. Ông bắt đầu đẽo gỗ làm lưỡi cày, uốn gỗ làm cán cày và cuốc. Ông cho họp chợ vào giữa trưa, kéo dân trong thiên hạ đến, gom hàng hóa trong thiên hạ lại, trao đổi xong thì ra về, ai nấy đều được thứ mình cần.
Dòng dõi đời sau là bà Khánh Đô, kết duyên với rồng, sinh ra Y Nghiêu (vua Nghiêu). Ông thay họ Cao Tân làm vua. Lông mày của ông có tám màu. Đời gọi là họ Đường. Ông soạn nhạc Đại Chương. Ông là người đầu tiên nhường ngôi cho người hiền. Vũ Vương diệt nhà Ân, phong cho con cháu ông ở đất Chú.
Bà Hàm Thủy nuốt viên ngọc đỏ, trên đó khắc chữ "Tinh hoa ngọc sinh ra nhà Hán"; rồng cảm ứng vào bà Lưu Ảo, nên Lưu Quý (tức Lưu Bang, vua sáng lập nhà Hán) dấy lên.
Tia chớp lớn quấn quanh sao Xu (sao Thiên Xu, ngôi đầu của chòm Bắc Đẩu), soi sáng khắp đồng, cảm ứng vào bà Phù Bảo, sinh ra Hoàng Đế Hiên Viên. Ông thay họ Viêm Đế làm vua. Tướng mạo của ông có mặt rồng, đức của ông là Thổ. Ông lấy mây để ghi việc, nên các quan gọi là "quan mây" và lấy mây đặt tên chức. Ông soạn nhạc Hàm Trì. Ông là người đầu tiên may áo và xiêm (áo mặc phía trên và váy quây phía dưới).
Dòng dõi đời sau là bà Ác Đăng, thấy cầu vồng lớn, trong lòng cảm ứng mà sinh ra Trùng Hoa Ngu Thuấn (vua Thuấn). Mắt ông có hai con ngươi. Ông thờ vua Nghiêu, vua Nghiêu bèn nhường ngôi, nói rằng: "Hỡi Thuấn! Lịch số của trời (thứ tự nối ngôi do trời định) nay ở nơi ngươi. Hãy thật lòng giữ lấy đạo trung chính; nếu bốn biển khốn cùng thì lộc trời ban sẽ dứt mãi." Thuấn bèn nhận việc trao ngôi tại miếu Văn Tổ. Đời gọi là họ Hữu Ngu. Ông soạn nhạc Cửu Thiều. Ông nhường ngôi cho vua Vũ. Vũ Vương diệt nhà Ân, phong Hồ Công Quy Mãn ở đất Trần, và gả con gái cả là Đại Cơ cho ông ấy.
Có ngôi sao lớn như cầu vồng sa xuống bãi Hoa Chử, bà Nữ Tiết nằm mộng giao hợp, sinh ra Bạch Đế (Vua Trắng) Chí Thanh Dương. Đời gọi là Thiếu Hạo. Ông thay họ Hoàng Đế làm vua, đóng đô ở Khúc Phụ. Đức của ông là Kim. Khi ông lên ngôi, chim phượng hoàng vừa bay đến, nên ông lấy chim để ghi việc. Họ Phượng Điểu là lịch chính (quan đứng đầu việc làm lịch); họ Huyền Điểu (chim én) coi ngày xuân phân, thu phân (hai ngày ngày đêm dài bằng nhau); họ Bá Triệu (chim bách thanh) coi ngày hạ chí, đông chí (ngày dài nhất và ngày ngắn nhất trong năm); họ Thanh Điểu coi ngày lập xuân, lập hạ (ngày mở đầu mùa xuân, mùa hạ); họ Đan Điểu coi ngày lập thu, lập đông (ngày mở đầu mùa thu, mùa đông). Họ Chúc Cưu làm Tư đồ (quan lo việc dân chúng); họ Thư Cưu làm Tư mã (quan coi việc binh); họ Thi Cưu làm Tư không (quan coi việc đất đai, xây dựng, thủy lợi); họ Sảng Cưu làm Tư khấu (quan coi việc hình ngục, trộm cướp); họ Cốt Cưu làm Tư sự (quan coi các công việc). Năm họ "cưu" ấy là những người tụ họp dân chúng. Năm họ "trĩ" làm năm chức quan đứng đầu thợ thuyền, làm cho đồ dùng được tiện lợi, giúp dân được yên ổn. Ông là người đầu tiên làm ra chữ viết và khế ước, nhờ đó trăm quan cai quản được việc, muôn dân được xét rõ. Ông có bốn người con tài giỏi là Trùng, Cai, Tu, Hi, thật sự giỏi cai quản việc của Kim, Mộc và Thủy; cho nên Trùng làm Câu Mang (chức quan, về sau được thờ làm thần, coi hành Mộc), Cai làm Nhục Thu (coi hành Kim), Tu và Hi làm Huyền Minh (coi hành Thủy). Họ kính cẩn với công việc của mình, đời đời không bỏ chức, nhờ vậy giúp nên nghiệp của Cùng Tang (tức Thiếu Hạo, người dấy lên ở đất Cùng Tang).
Dòng dõi đời sau là bà Tu Kỉ, thấy sao băng, trong lòng cảm ứng mà sinh ra Bạch Đế Văn Mệnh Nhung Vũ (vua Vũ). Tai ông có ba lỗ. Ông làm Tư không cho vua Nghiêu, coi việc trị thủy và sửa sang đất đai, đặt tên núi sông, vạch ra Cửu Châu (chín châu, tức toàn cõi đất nước thời ấy), định ra chín loại cống phẩm. Công việc thành tựu, ông được ban huyền khuê (tấm ngọc đen hình chóp nhọn dùng trong lễ), để báo công lên trời. Vua Thuấn bèn nhường ngôi, dặn dò như lời vua Nghiêu đã dặn, vua Vũ bèn lên ngôi. Ông soạn nhạc Đại Hạ. Đời gọi là Hạ Hậu.
Ông truyền ngôi cho con là Khải. Các con của Khải là Thái Khang, Trọng Khang lần lượt lên ngôi. Năm anh em đều có đức hạnh u tối, không gánh nổi việc làm vua, phải xuống chờ đợi ở khúc sông Lạc, gọi là Ngũ Quan.
Cháu là Tướng nối ngôi, đạo nhà Hạ dần dần suy yếu. Khi ấy Hậu Nghệ từ đất Sừ dời đến Cùng Thạch, dựa vào dân nhà Hạ mà thay nhà Hạ nắm việc nước, giết Tướng. Vợ của Tướng là Hậu Mân đang có mang, trốn ra theo một lỗ hổng trên tường, chạy sang nước Hữu Nhưng, sinh ra Thiếu Khang ở đó. Thiếu Khang làm mục chính (quan đứng đầu việc chăn nuôi) của nước Nhưng.
Nghệ cậy mình giỏi bắn cung, không lo việc dân, mà mê mải săn bắn thú đồng; ruồng bỏ các bề tôi giỏi là Vũ La, Bá Nhân, Hùng Khôn, Mang Ngữ, mà dùng Hàn Trác. Trác là một kẻ con em hay gièm pha của họ Bá Minh. Họ Bá Minh ghét mà đuổi đi. Di Nghệ thu nhận hắn, tin dùng hắn, cho làm tướng quốc của mình. Trác ở trong cung thì nịnh hót, ở ngoài thì đút lót, lừa gạt dân chúng, mua vui cho Nghệ bằng việc săn bắn, gây dựng sự dối trá che giấu, để cướp lấy nước của Nghệ; trong ngoài đều theo hắn. Nghệ vẫn không tỉnh ngộ; khi sắp đi săn trở về, người trong nhà giết Nghệ rồi nấu thịt, đem cho con của Nghệ ăn. Người con không nỡ ăn, bị giết chết ở cổng thành Cùng.
Mĩ (bề tôi cũ nhà Hạ) chạy sang họ Hữu Cách. Trác lấy vợ của Nghệ, sinh ra Kiêu và Ế; hắn cậy sự gièm pha, độc ác, dối trá, không làm ơn cho dân, sai Kiêu cầm quân diệt họ Châm Quán và họ Châm Tầm, cho Ế ở đất Quá, cho Kiêu ở đất Qua, sai Tiêu đi lùng bắt Thiếu Khang. Thiếu Khang trốn sang nước Hữu Ngu, làm bào chính (quan đứng đầu việc bếp núc) cho họ. Vua nước Ngu là Tư gả hai con gái cho ông, cho ông ở ấp Luân, có ruộng một "thành" (vuông mười dặm), có dân một "lữ" (năm trăm người); ông biết ban rộng ân đức, bắt đầu mưu tính việc lớn, để thu phục dân nhà Hạ, sắp đặt lại các chức quan. Mĩ từ nước Hữu Cách thu nhặt tàn quân của hai nước Châm Quán, Châm Tầm, đánh diệt Trác, lập Thiếu Khang lên ngôi. Rồi sai Nữ Ngải dụ dỗ, dò xét Kiêu, sai Hậu Trữ dụ dỗ Ế, nhờ đó diệt được Quá và Qua, khôi phục công nghiệp của vua Vũ, cúng tế tổ tiên nhà Hạ cùng với trời, không mất những gì vốn có thuở trước. Mười bảy đời sau thì đến vua Kiệt làm mất thiên hạ.
Vũ Vương diệt nhà Ân, phong cho con cháu nhà Hạ ở đất Kỷ, có người được phong ở đất Tăng. Lại phong cho dòng dõi Thiếu Hạo ở đất Kỳ.
Tài sức của Kiêu vượt hơn mọi người, cậy sức mạnh dũng mãnh mà xông xáo, rốt cuộc phải chết. Cho nên Nam Cung Quát nói: "Nghệ giỏi bắn cung, Ngạo (tức Kiêu) khỏe đến mức đẩy được thuyền đi trên cạn, vậy mà cả hai đều không được chết yên lành."
Họ Tự chia ra các chi: Hạ Hậu, Hữu Hỗ, Hữu Nam, Châm Tầm, Bạc Nhũ (?), Tốt, Kiển, Phí, Qua, Minh, Tăng, đều là dòng dõi vua Vũ. Sao Dao Quang (ngôi thứ bảy của chòm Bắc Đẩu) sáng như trăng, trắng tinh, cảm ứng vào bà Nữ Xu ở cung Ưu Phòng, sinh ra Hắc Đế (Vua Đen) Chuyên Húc. Tướng mạo của ông có xương sườn liền nhau (?). Hiệu riêng của ông là Cao Dương, đời gọi là Cộng Công. Ông thay họ Thiếu Hạo làm vua. Đức của ông là Thủy, lấy nước để ghi việc, nên các quan gọi là "quan nước" và lấy nước đặt tên chức. Ông nối lên lúc họ Thiếu Hạo suy yếu, bộ tộc Cửu Lê làm loạn đạo đức, ông bèn sai Trùng Lê đi đánh dẹp, dạy bảo cho họ quy phục. Ông tính toán, vẽ ra đường đi của mặt trời mặt trăng, định rõ đông tây nam bắc. Ông soạn nhạc Ngũ Anh. Ông có tám người con tài giỏi: Thương Thư, Đồi Khải, Đào Diễn, Đại Lâm, Mang Giáng, Đình Kiên, Trọng Dung, Thúc Đạt; họ ngay thẳng, sáng suốt, rộng lượng, sâu sắc, minh bạch, thành thực, đôn hậu, trung tín; người trong thiên hạ gọi họ là Bát Khải (tám người hòa thuận, tốt lành). Họ Cộng Công có con tên là Câu Long, sửa sang được đất đai khắp chín châu, nên được gọi là Hậu Thổ (vị chúa coi đất đai); khi chết được thờ làm Xã (thần đất), thiên hạ đều cúng tế.
Bà Giản Địch họ Hữu Nhung nuốt trứng chim én, sinh ra con là Tiết. Tiết làm Tư đồ cho vua Nghiêu, có nhiệm vụ làm cho trăm họ thân thiết với nhau, thuận theo ngũ phẩm (năm mối quan hệ luân thường: cha con, vua tôi, vợ chồng, anh em, bạn bè).
Bà Phù Đô thấy luồng khí trắng xuyên qua mặt trăng, trong lòng cảm ứng mà sinh ra con của Hắc Đế là Lý. Tướng mạo của ông có hai khuỷu tay (?). Hiệu riêng của ông là Thang, đời gọi là nhà Ân. Ông đưa thiên hạ đến cảnh thái bình.
Về sau nhà Ân suy yếu, rồi sinh ra Vũ Đinh. Lên ngôi rồi, ông lặng im không nói, suy nghĩ về đạo trị nước suốt ba năm, rồi nằm mộng thấy được một người hiền để làm thầy. Ông bèn sai người theo hình ảnh trong mộng đi tìm khắp bốn phương, ở cả những nơi hẻo lánh, thấp hèn, tìm được Phó Duyệt, khi ấy đang là người tù khổ sai đắp tường ở Phó Nham. Ông cất nhắc Phó Duyệt lên làm Đại công (bậc quan cao nhất), và sai sớm tối khuyên răn can gián mình. Sợ Duyệt e dè hoặc lơ là, ông dặn rằng: "Nếu ta là kim loại, ta dùng ngươi làm đá mài; nếu phải qua sông lớn, ta dùng ngươi làm thuyền và mái chèo; nếu gặp lúc hạn hán lớn, ta dùng ngươi làm cơn mưa dầm. Hãy mở lòng ngươi ra mà tưới mát lòng ta. Như thuốc uống vào mà không làm choáng váng thì bệnh không khỏi; như đi chân đất mà không nhìn xuống đất thì chân sẽ bị thương. Ngươi hãy cùng sửa sang cho ta, chớ bỏ ta!" Vì thế nhà Ân được phục hưng, ông được tôn hiệu là Cao Tông. Đến đời vua Tân thì nhà Ân mất, thiên hạ gọi ông vua ấy là Trụ.
Vũ Vương phong Vi Tử ở đất Tống, phong Cơ Tử ở Triều Tiên.
Họ Tử chia ra các chi: Ân, Thời, Lai, Tống, Lặc, Tiêu, Không Đồng, Bắc Đoạn (?), đều là dòng dõi vua Thang.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video